Str. 1

PRAVNA NORMA

Pravna norma je pravilo ponašanja svih subjekata koji se nađu u određenoj situaciji sa sankcijom
države. Pravna norma se sastoji iz dva elementa:

1. pravni (iuridički), a on ima dispoziciju i sankciju (normativni dio),

2. faktički (materijalni), pretpostavka (hipoteza) dispozicije i pretpostavka sankcije

Dispozicija

je onaj dio pravne norme u kome je

sadržano primarno pravilo ponašanja

. To je

normativni dio pravne norme kojom se naređuje šta treba činiti u datoj situaciji. Sama dispozicija nije
pravna norma, postaje tek kad joj se doda sankcija. Dispozicija (željeno pravilo ponašanja) može biti
različito izraženo:

naređujuća dispozicijia

(građani su dužni plaćati porez na imovinu),

zabranjujuća dispozicija

(zabranjeno je voziti auto bez vozačke dozvole),

ovlašćujuća dispozicija

(građani mogu slobodno raspolagati svojom imovinom)

Određenim dispozicijama se opisije kakvo ponašanje treba da bude dok relativno neodređenim
ostavlja se manje-više slobode subjektu. Dispozicije se dalje dijele kao i pravne norme na:

kogentne,

dispozitivne, alternativne, diskrecione i sa upotrebom standarda.

Sankcija

Sankcija je sekundarno pravilo ponašanja

. Ona predstavlja pravilo ponašanja prekršioca pravne

norme. Ona je ujedno i pravilo ponašanja za državni organ ,pa je i izricu kao takvu. Sankcija može biti

pozitivna ili negativna

, zavisno od toga kako društvo ocjenjuje ponašanje subjekta u odnosu na

pravilo ponašanja. Pravilo o sankciji – kazni (misli se na negativnu) uvjek je tako formulisano tako da
se može izvršiti primjenom monopola za upotrebu fizičke sile.

Prilikom izricanja sankcije ostavlja se mogućnost pravnog lijeka.

Sankcije se dijele na više načina:

Podjela sankcije prema deliktima za koje se primjenjuju dijelimo na :

1. krivično-pravne sankcije

(počinilac se kažnjava zatvorom, novčanom kaznom, smrću

zabranom obavljanja neke funkcije itd). Krivičnim djelom može se smatrati samo ona
ljudska radnja koja je zakonom predviđena kao krivično djelo (princip zakonitosti –
legaliteta).

Ove sankcije pogađaju ličnost

2. građansko-pravne sankcije

(imovinske) pojavljuju se u sferi imovinsko-pravnih odnosa i

pogađaju imovinu subjekta u vidu nadoknade nastale štete. Sankcija se ne izvršava na

ličnosti nego na njegovoj imovini

3. sankcije administrativne prirode

– za radnje manje opasne po interese države. To je

administrativna kazna a sastoji se u oduzimanju imovine, slobode ili časti ali u blažem
obliku.

4. sankcije koje imaju radno-pravni karakter

Podjela sankcije određene i relativno neodređene dilelimo kaoi dispozicju na :

kogentne, dispozitivne, alternativne, diskrecione i sankcije sa upotrebom pravnih standarda.

Hipoteza dispozicije i sankcije

Hipoteza dispozicije određuje faktičku situaciju koja treba da se desi, pa da nastane obaveza da se
ponašamo po dispoziciji tj. po pravnoj normi.

Hipoteza sankcije je opis radnje (dat je uslov), koja predstavlja prekršaj dispozicije. Prekršaj se može
sastojati u

činjenju ili nečinjenju

određene radnje (u pozitivnoj ili negativnoj radnji).

Str. 2

PODJELA PRAVNIH NORMI ( samo procitati )

a) Prema obimu i predmetu regulisanja

Pravne norme se dijele na: -

opšte (generalne) i pojedinačne (individualne).

Opšta pravna norma

odnosi se na

neodređen broj slučajeva

donosi se unaprijed

za buduće

situacije.

Pojedinačne norme

odnose se na

jedan određeni slučaj

i za tačno određeni broj lica, dosnosi se

kada se

situacija već desila

Opšte pravne norme se nalaze u opštim aktima, a pojedinačne u pojedinačnim aktima (upravni akt).

b) Prema oblasti društvenog života koji regulišu:

1. krivično-pravne

2. građansko-imovinske

3. administrativne

4. radno-pravne

5. međunarodno-pravne norme

c) Prema stepenu određenosti dispozicije

Kogentne (prinudne)

– sadrži jedno pravilo ponašanja. U dispozicije je određeno tačno

kakvo se ponašanje traži.

Primjer : Dužnik je dužan vratiti dug

. Ove norme spadaju u

apsolutno određene (kategoričke) norme.

2. Alternativne

– sadrže dva ili više pravila ponašanja i ostavlja se subjektu na volju da izabere

jedno od tih ponašanja. Primjenjuju se u sferi obligacionih odnosa

Primjer : Porez se može platiti u novcu ili polaganjem hartija od vrijdnosti.

Dispozitivna

– sadrži pravilo ponašanja s tim što je subjektima dato ovlaštenje da oni sami

odrede drugo pravilo ponašanja (ali u okviru pravnog poretka). Ukoliko ono nije određeno
primjenjuje se dispozitivna norma. Zbog toga ove norme se nazivaju i zamjenjljivim normama.
Primjenjuje se sferi trzisnog poslovanja.

Primjer : Prodavac je dužan isporučiti robu

srednjeg kvaliteta, ako nije drugačije ugovoreno.

U pogledu formulacije ove norme

najčešće sadrže rečenicu "ako nije drugačije dogovoreno".

4. Diskreciono-pravne norme

– daju slobodu određenom državnom organu da odredi pravilo

ponašanja prema okolnostima koje utvrdi. Ovlaštenja iz diskrecionih normi na osnovu i u
okviru propisa.

MUP može da tražiocu pasoša ne izda pasoš, ako utvrdi da bi izdavanje

takvog pasoša proizvelo štetne posljedice po državu.

Pravne norme sa pravnim standardima

– odnose se na one situacije u kojima pravilo

ponašanja, zbog obilja različitih konkretnih okolnosti nije moguće postaviti kategorički.
Standardno pravilo ponašanja se smatra tipično ponašanje u toj sredini. Zato se ove norme
nazivaju i elastičnim.

Str. 4

ZAKON ( samo procitati )

Ustavni principi su tako formulisani da ih je teško primjeniti neposredno. Zato je njihovu konretizaciju,
razradu i sankcionisanje nužno izvršiti u nižim pravnim aktima. Prvi akt u kome se to čini je zakon.

Zakon se može definisati kao onaj pravni akt koji je donesen od zakonodavnog organa po
zakonodavnoj proceduri i koji sadrži pravne norme bilo pojedinačne ili opšte.

Važenje zakona se vremenski može unaprijed ograničiti, ali je uglavnom pravilo da se primjenjuje dok
ne bude ukinut izričito ili donošenjem novijeg zakona koji reguliše istu materiju.

Oblik zakona je određen donosiocem, postupkom i materijalizacijom.

Nadležni organt (subjekt) za donošenje zakona je uvijek najviše predstavničko tijelo.

Postupak po svojoj složenosti je odmah iza ustavnog i po pravilu se sastoji iz više faza:

a) inicijativa za donošenje zakona koja može biti politička i pravna

b) izrada nacrta i prijedloga

c) pretres prijedloga u stručnim tijelima i domovima skupštine uz mogućnost obavljanja i

javne rasprave

d) usvajanje prijedloga putem glasanja i eventualno usaglašavanje stavova nadležnih

vijeća

e) proglašavanje zakona od strane poglavara države i

Objavljivanje u službenom glasilu

PODZAKONSKI AKT

U podzakonske akte mogu se svrstati svi pravni akti niži od zakona, bez obzira na to ko je njihov
donosilac i šta sadrže.Podzakonskim aktima podrazumjevamo jedino opšte akte državnih organa nižih
od skupštine. Ovi podzakonski akti također mogu sadržavati i pojedinačne pravne norme.

Ukoliko se podzakonski akt donosi radi regulisanja pitanja koje je prethodno obuhvaćeno zakonom,
tada norme koje sadrži podzakonski akt moraju da se kreću u granicama zakona. Ovaj princip naziva
se zakonitošću podzakonskih akata.

Vrsta podzakonskih akata su :

1. Uredbe

- za primjenu zakona su najvažniji akti izvršnih organa, odnosno najvišeg organa

uprave – vlade.One su neposredno ispod zakona.Materijalizacija se uvijek vrši u pisanoj formi,
a objavljivanje uredbe u službenom listu je uslov za njihovo važenje.

2. Odluka

- Između odluke i uredbe,u načelu, nema bitnije razlike. Razlikovanje je moguće

izvršiti samo u širini predmeta regulisanja.

3. Instrukcije

- za rad službenih lica i službi u organima uprave.Pored ovih akata organi uprave

mogu donijeti i druge.

Str. 5

POJAM PRAVNIH ČINJENICA, DOGAĐAJA I LJUDSKIH RADNJI ( samo procitati )

Pravna činjenica je činjenica koja uslovljava nastanak, promjenu ili prestanak pravnog odnosa,
a kojoj pravna norma priznaje to dejstvo

. To su fakti i okolnosti za koje objektivno pravo veže

nastanak, izmenu i prestanak pravnog odnosa.

Svako pozitivno pravo i svaka grana prava u njemu konkretno određuju kojim će faktičkim činjenicama
i okolnostima dati svojstvo i dejstvo pravnih činjenica.

Pravne činjenice se najčešće određuju

pretpostavkama - dispozicije i sankcije

Podjela činjenica: događaji i ljudske radnje

DOGAĐAJI

Događaji su sve promjene u prirodi i društvu koje nastaju bez učešća

LJUDSKE VOLJE i SVJESTI

To mogu biti na primjer elementarne nepogode.

LJUDSKE RADNJE

Ljudske radnje su izraz čovjekove aktivnosti. One mogu biti preduzete

BEZ VOLJE i VOLJNO

. Voljne

ljudske radnje su kao pravne činjenice daleko značajnije. One mogu biti pravne činjenice ako su
upravljene na zasnivanje, izmjenu i prestanak pravnog odnosa.

Ljudske radnje mogu biti

dozvoljene i nedozvoljene (delikti)

FIKCIJA

Radi postizanja izvjesnih korisnih ciljeva, OBJEKTIVNO PRAVO pretpostavlja da postoje neke
činjenice koje stvarno ne postoje. Da bi se postiglo da

neki pravni

odnos nastane ili prestane ili se

izmijeni

činjenice se svjesno predstavljaju netačno

, ovo je slučaj

FIKCIJA

u pravu. Pobijanje

fikcija, FIKTIVNIH ČINJENICA nije dozvoljeno.

Kod fikcije se svjesno ili namjerno pretpostavlja nešto što se uopšte nije dogodilo.

PREZUMPCIJA

Kod

pretpostavke

se samo ne zna da li se nešto dogodilo.

O PRETPOSTAVCI ili PREZUMPCIJI

govori kada se uzme kao dokazana neka PRAVNA ČINJENICA ili neko STANJE , a njihovo postojanje
ili nepostojanje nije još utvrđeno.

Time se prezumpcija razlikuje od fikcije:

Prezumpirati se može:

činjenica

pravo

(pretpostavka prava na zastupanje privrednog subjekta koji

postoji u korist upisanog u javni registar)

U modernim pravima po pravilu se

pretpostavljaju (presumpiraju)

one činjenice koje najčešće u

praksi postoje i koje odgovaraju redovnom toku stvari.

Onaj ko tvrdi da pretpostavljena činjenica nije tačna, u načelu to može

DOKAZIVATI

. Takve

prezumpcije se nazivaju

OBORIVIM

Ukoliko interes pravne sigurnosti to zahtjeva,

ZAKONODAVAC

može zabraniti

OBARANJE

PRETPOSTAVKE

. Ova vrsta prezumpcije naziva se

neoborivim

Str. 7

OBJEKTI IMOVINSKOG PRAVA

Karakteristike objekata imovinskog prava

1. Moraju se nalaziti u pravnom prometu

2. Moraju imati imovinski karakter

– imovinsku vrijednost

Objekti imovinskog prava su podjeljeni u četiri grupe i to stvari, ljudske radnje, lična dobra i proizvodi
ljudskog duha.

1. Stvari

Stvari se razlikuju i tretiraju ovisn jedna od druge. U imovinskom pravu one su najvažniji objekat, jer su
materijalni dijelovi prirode.

Raspodjelu možemo izvršiti na sljedeci način :

stvari određene po rodu i individualizirane;

pokretne i nepokretne stvari;

glavna stvar i pripadak;

proste i zbirne stvari;

potrošne i nepotrošne stvari;i

zamjenjive i nezamjenjive stvari.

2. Ljudske radnje

Ljudska radnja kao objekat imovinskog prava se može manifestovati kao činjenje i davanje ili kao
propuštanje i trpljenje onoga što se po objektivnom pravu ne bi moralo propustiti ili trpjeti.

Prva grupa se naziva pozitivnim, a druga negativnim radnjama.

Ljudska radnja mora imati sljedeće osobine:da je određena,da je moguća,da je dopuštena i da ima
imovinsku vrijednost – karakter .

Lična dobra

Lična dobra su nematerijalne vrijednosti, dobra koja su nejdeljiva od ličnosti kao pravnog subjekta
(život, čast, ime, znanje i sl.). To su najveće vrijednosti u životu, ali nisu ekonomske vrijednosti.

Za imovinsko pravo ona predstavljaju objekat i dobijaju građansko-pravnu zaštitu samo onda kad ih
možemo na neki način izraziti i novčanim ekvivalentom.

4. Proizvodi ljudskog duha

Proizvodi ljudskog duha uglavnom se opredmećuju kao naučna, tehnička i umjetnička djela.

Nazivaju se i “intelektualne tvorevine” (beztjelesne tvorevine).

Tvorac intelektualnih tvorevina može sa njima da raspolaže i da iz njih izvlaći materijalnu korist.

Prava iz imovinsko pravnog odnosa koji nastaje povodom materijalnih vrijednosti se nazivaju:

autorskim, pronalazačkim i pravima industrijske svojine.

Najvažniji intelektualni produkti kao objekti imovinskog prava su :

1. Autorsko djelo,

2. Izum ili pronalazak,

3. Tehničko unapređenje

4. “know – how” (znati kako).