UNIVERZITET U PRIŠTINI
MEDICINSKI FAKULTET
Osnovne akademske studije zdravstvene nege
POST ANTIBIOTSKI KOLITIS
DIPLOMSKI RAD
Mentor : Student:
Prof. dr Nataša Katanić-Popović
Kosovska Mitrovica 2015
2
Sadržaj
1. Uvod.................................................................................................................3
2. Etiologija post antibiotskog kolitisa.................................................................4
3. Epidemiološke karakteristike...........................................................................6
4. Patogeneza.....................................................................................................10
5. Klinička slika.................................................................................................13
6. Dijagnoza.......................................................................................................15
7. Lečenje...........................................................................................................19
8. Prevencija i suzbijanje...................................................................................23
9. Zaključak........................................................................................................25
4
2. Etiologija post antibiotskog kolitisa
Clostridium difficile poslednjih godina postaje sve češći i značajniji uzrok post
antibiotskog kolitisa. Ovu bakteriju otkrili su Hall i O'Toole 1935. godine, u
lumenu gastrointestinalnog trakta odojčadi. Naziv „difficile“ ova bakterija je dobila
zato što se teško izoluje i kultiviše na veštačkim podlogama. Iako se znalo da
produkuje potentan toksin smatralo se da nije potogena za čoveka sve do 1978
godine kada je Barrtel sa svojim saradnicima primetio vezu između upotrebe
antibiotika i pojave kolitisa koji je danas u najvećem broju slučajeva povezan sa
prisustvom ove bakterije.
Clostridium difficile je gram-pozitivni, tanki anaerobni bacil koji formira spore
koje mogu veoma dugo da opstanu u spoljašnjoj sredini na različitim površinama i
predmetima. U bolesničkim sobama spore se mogu zadržati na policama,naslonima
kreveta, podovima i do 40 dana nakon otpusta obolele osobe. Bakterija proizvodi
dva potentna toksina - enterotoksin A, citotoksin B, kao i supstancu koja inhibira
pokretljivost creva. Postoje sojevi koji nisu toksigeni kao i sojevi koji proizvode
samo jedan toksin. Ova bakterija ima jedan cirkularni hromozom i jedan plazmid.
Čak 11% DNK čine konjunktivni transpozoni, delovi DNK koji mogu da menjaju
mesta u bakterijskom hromozomu bez posledice na funkcije ćelije, što daje
mogućnost ovoj bakteriji da se lako prilagođava novim uslovima i stiče rezistenciju
na antibiotike. Clostridium difficile ima puno flagela na svojoj površini, koje mu
omogućavaju lako i brzo kretanje .
Ova bakterija je heterotrofna, tj. nije u mogućnosti da sama sintetiše organske
materije, već zavisi od organskih materija domaćina, tj. sredine u kojoj živi. Ona je
i anaerobna, što znači da do energije dolazi procesima anaerobne razgradnje
jedinjenja ugljenika i azota.
5
Clostridium difficile kolonizuje gastrointestinalni trakt kod mnogih životinja, kod
oko 3% odraslih ljudi, i čak kod 70% odojčadi. Kod zdravih osoba i odojčadi ova
bakterija ne izaziva nikakve probleme, jer njen preteran rast sprečavaju
mnogobrojne druge vrste bakterija koje takođe obitavaju u gastrointestinalnom
traktu. Bolesti izazvane C. difficile najčešće se javljaju u zdravstvenim ustanovama
gde mogu nastati i velike epidemije. Oboljenja su ređa u opštoj populaciji i tada
izvor infekcije obično ne može da se utvrdi. Iako je dijareja najčešća
klinička manifestacija infekcije izazvane C. difficile-om, spektrum bolesti kreće se
od asimptomatske kolonizacije do veoma teške dijareje, pseudomembranoznog
kolitisa, toksičnog megakolona, interstinalne perforacije, pa i smrtnog ishoda
Vegetativni oblik C. difficilea osetljiv je na većinu sredstava za čišćenje, dok spore
ove bakterije nisu. Spore su otporne na toplotu, kiselost i većinu standardnih
dezinficijentnih sredstava i mogu preživeti u okolini nekoliko meseci (2, 3, 4).
Spore su prenosive vazduhom, te se smatra da su odgovorne za rekurentnu pojavu
infekcije s obzirom da su otporne na delovanje antibiotika.
Sl.1. Clostridium difficile
7
Bakterija proizvodi spore, koje mogu odoleti teškim uslovima i mogu živeti
mesecima, pa ukoliko se ne sprovodi temeljno čišćenje spore će preživeti dugo.
Spore se takođe mogu širiti vazduhom. C. difficile u formi spore preživljava i u
nepovoljnim uslovima pa se u toj formi lako prenosi neposredno sa bolesnika na
bolesnika ili posredstvom zdravstvenog osoblja u bolničkoj sredini.
Pojava post antibiotskog kolitisa značajno varira i zavisi od brojnih faktora mođu
kojima su najznačajniji : dužina hospitalizacije,starija životna dob, vrsta
antibiotika,obrazac unosa terapije, kao i individualna osetljivost. Procenjuje se da
10% do 15% svih hospitalizovanih pacijenata koji su tretirani antibioticima
razvijaju post antibiotski kolitis, a dvostruko više njih će postati nosioci bez
simptoma. Post antibiotski kolitis izazvan C. difficile je uglavnom nozokomijalna
bolest i predstavlja najčešći uzrok dijareje kod hospitalizovanih. Njegova pojava u
ambulantnim uslovima, osim kod pacijenata zatvorenim u domovima za negu, je
mnogo manje izražena.
Epidemiološke studije su pokazale da se C. difficile može izolovati u bolnicama sa
podova, ručki vrata, kao i nameštaja čak i više nedelja nakon što su pacijenati
zaraženi C. difficile uklonjeni iz tog područja.Takođe kod pacijenti koji su ponovo
primljeni nakon nedavnih hospitalizacija utvrđeno je da imaju visoku zastupljenost
kolonizacije C. difficile , što predstavlja važan izvor infekcije. Zbog sporulišućih
svojstava ovog mikroorganizma, sve naučne studije naglašavaju važnu ulogu
unakrsne kontaminacije između pacijenata,kao i kontaminaciju kontaktom sa
površinama životne sredine, i prenos preko ruku medicinskog personala.Ukupna
učestalost i ozbiljnost post antibiotskog kolitisa izazvanog C. difficile raste
poslednjih decenija.Tokom poslednjih nekoliko godina došlo je do pojačanog
interesovanja za ovu infekciju, jer se manifestuje težom kliničkom slikom, i postaje
sve otpornija na standardni tretman.
