1.UVOD
U ovom maturskom radu ćemo pojasniti životni ciklus potkornjaka. Od njihovih najranijih
stadijuma do odraslih jedinki, uključujući njihovo razmnožavanje, način života i slično.
Posebnu pažnju ćemo posvetiti njihovom načinu pravljenja hodnika, kojih postoji više vrsta te
ćemo izvršiti i određenu podjelu samih potkornjaka. Pošto su potkornjaci veliki šumski
problem jer joj mogu uveliko naštetiti obradit ćemo i aspekt njihovog uklanjanja ili same
prevencije ili sprečavanja njihovog nastanka i razmnožavanja. Za svaku vrstu potkornjaka
koje pojedinačno obrađujemo data je i bionomija kao i načini zaštite od njih.
2.1 Razmnožavanje potkornjaka
Rano u proljeće,sa prvim toplim danima u šumi počinju da se javljaju potkornjaci.Mlada
imaga počinju da napuštaju svoja skloništa u cilju razmnožavanja počinju da se roje.Pri
normalnim vremenskim prilikama,postupnom povećanju proljećne toplote ovo rojenje nije
upadljivo odvija se pojedinačnim izletima imaga.
Međutim,pri nenormalnim vremenskim prilikama u proljeće, rojenje može da bude vrlo
upadljivou čitavim oblacima. Taj se slučaj obično dešava kad u proljeće toplo vrijeme nastane
kasno i iznenada. Sve vrste potkornjaka ne počinju da se roje u isto vrijeme,već neke ranije
neke kasnije. Drugim riječima, nekim vrstama je za vrijeme rojenja potrebna viša srednja
dnevna temperatura a drugi se zadovoljavaju i nižom.U pogledu doba dana u proljeće rojenje
se dešava u podne,dok kasnije,sredinom ljeta uveče.Isto tako potkornjaci za svoje rojenje
biraju tople dane,a sa nastankom hladnih ga pokidaju.
U toku jedne vegetacione periode razne vrste sipaca roje se različit broj puta;neke vrste samo
jednom,druge dvaput a neke i triput,već prema tome koji broj generacija stvore.U odabranom
materijalu sipci se pojedinačno ubušuju,odnosno izgrizaju ulazni otvor i zavlače se pod koru
ili prodiru u drvo gdje razmnožavanje odmah otpočinje.Za ubušivanje traže mjesta sa tankom
korom.Kod potkornjaka u pogledu bračnog života postoje monogame i poligame vrste.Kod
monogamih ulazni otvor buši sama ženka,dok kod poligamih ulazni otvor i bračnu komoricu
buši mužjak a ženka samo svoj materinski hodnik,koji polazi od bračne komorice.
Isto tako,odnos između polova različit je kod raznih vrsta.Kod monogamih vrsta kopulacija se
dešava van hodnika,na stablu,obično na ulaznom otvoru koji ženka počinje da izgrađuje.Kod
poligamih vrsta sparivanje se dešava pod korom,u bračnoj komorici,koju prethodno mužjak
izgradi.Broj kopulacija je različit.Neke vrste kopuliraju samo jednom,dok druge više puta u
toku života imaga.
Pri samom aktu kopulacije zapažene su razne kao:udvaranje,ljubavna igra,borba mužjaka itd.
Odmah poslije kopulacije ženka pristupa polaganju jaja,koje je u vezi sa izgrizanjem
materinskog hodnika u drvetu ili pod korom.Kod monogamih vrsta materinski hodnik počinje
odmah od ulaznog otvora,dok kod poligamih,gdje se radi o većem broju ženki materinskih
hodnika ,ovi polaze od bračne komorice.Polaganje jaja može biti ili pojedinačno duž
materinskog hodnika ili u gomilamana jednim mjestu.
Prosječan broj položenih jaja od jedne ženke nije veliki.Kod većine vrsta maksimalan broj se
kreće između 50 i 60 komada.Pri neprekidnom toplom vremenu polaganje teče brže i bez
prekida.Iznenada nastalo hladno vrijeme prekida polaganje jaja,koje se nastavlja tek sa
ponovnim nastankom toplog vremena,što znači da se vremenski produžava polaganje
jaja.Kod nekih vrsta prekid polaganja nastaje i zbog tzv.regeneracionog žderanja.Slučaj koji
nastaje kod ženki koje ne mogu potpuno da iskoriste svoju polnu produktivnost bez
naknadnog intezivnog hranjenja,koje joj donosi regeneraciju polnih organa.Poslije ovog
hranjenja one se ponovo ubušuju u stablo i nastavljaju sa razmnožavanjem.Embrionalno i
postembrionalno razviće (od polaganja jaja do pojave imaga) zajedno kreće se između 6 i 13
nedelja.
Pri normalnim prilikama(vlage i temperature) kod većine vrsta embrionalno razviće traje 10-
14 dana,larveno 14-30 i stadijum lutke 10-14 dana.Poslije embrionalnog razvića razvijaju se
mlade larve,koje radi ishrane izgrizaju zajednički ili svaka posebno svoj hodnik tzv.larveni
hodnik .Kod većine potkornjaka on počinje od jajne komorice.U početku je vrlo uzak ali se sa
porastom larve sve vise širi,da se na kraju završi jednim proširenjem,tzv.lutkina
kolijevka.Kod svih sipaca larveni hodnici materinski hodnik i lutkina kolijevka stvaraju
tipičnu sliku,koja je svojstvena vrstama i koja se naziva slika izgrizina.Po okončanju
stadijuma lutke javlja se mlad imago koji poslije izvjesnog vremena izgrizina na kori otvor
tzv.izletni otvor i izliječe radi razmnožavanja(rojenja).Za vrijeme polnog sazrijevanja mlad
imago se hrani. Ova njegova ishrana ustvari je dopuna larvene ishrane te se naziva dopunsko
ždranja ili žderanje za sazrijevanje.Iz izloženog se vidi da se potkornjaci hrane u stadijumu
larve i imaga.Larve u većini slučajeva koriste za hranu biljne sokove do kojih dolaze
izgrizanjem svojih hodnika.Manji brohj vrsta hrani se gljivicama,koje se razvijaju na
zidovima njohovih hodnika („ambrozija“).
2.2 Trajanje razvoja i dužina potkornjaka
Pitanje trajanja razvoja i broja generacija kod potkornjaka ima veliki praktični značaj u vezi
sa njihovim suzbijanjem. Prema posljednjim istraživanjima u pogledu broja
generacija ,konstantovano je : da ima vrsta koje razviju samo jednu generaciju godišnje;da
priličan broj ima dvostruku generaciju;da neke vrste već prema klimatskim prilikama
godine,mogu imati prostu ili dvostruku generaciju, na aktu polaganja jaja u isto vijeme mogu
da se nađu i majka i kćerka (sestrinska i druga generacija).
Slika 2. Hodnici potkornjaka
