UNIVERZITET U TUZLI
EKONOMSKI FAKULTET U TUZLI
MIKROEKONOMIJA
Potražnja i ponašanje potrošača
Mentor: Radile:
Dr.sc. Zijad Džafić vanr.prof Merima Delić I 2443/10
Erna Ibišević asistent Merima Jahić I 2421/10
Tuzla, april 2011 godine.
SADRŽAJ
Sadržaj..............................................................................................................................
Uvod.................................................................................................................................. 1
1. Osnove potražnje..................................................................................................2
1.1. Tržište i konkurencija....................................................................................2
1.2. Tržišna potražnja.......................................................................................... 3
1.2.1 Krivulja potražnje.......................................................................................3
1.2.2. Pomaci krivulje potražnje...........................................................................4
2.
Elastičnost potražnje...............................................................................................5
2.2. Cjenovna elstičnost potražnje.....................................................................5
2.3. Unaksrsna elastičnost potražnje..................................................................6
2.4. Dohodovna elastičnost potražnje................................................................6
2.5. Engelovi zakoni..........................................................................................7
3.
Ponašanje potrošača...............................................................................................8
3.2. Logika potrošačevog izbora.......................................................................8
3.3. Sklonosti potrošača....................................................................................9
3.4. Krivulje indiferencije...............................................................................10
3.5. Ukupna i marginalna korisnost................................................................13
3.6. Ordinalna i kardinalna korisnost..............................................................15
3.7. Budžetsko ograničenje.............................................................................15
Zaključak.......................................................................................................................18
Literatura.......................................................................................................................19
UVOD
Tema ovog seminarskog rada jeste potražnja i ponašanje potrošača. U nastavku, objašnjeno je
cjelokupno ponašanje potrošača kao i sve sto utiče na ponašanje ili eventualne promjene
ponašanja. Zatim obradili smo i teoriju potražnje odnosno osnove potražnje, počevši od
samog pojma potražnje koji se odnosi na ukupnu količinu proizvoda ili usluga koju su
potencijalni kupci spremni i u mogućnosti kupiti pri korespondirajućim cijenama. Na osnovu
potražnje pojavljuje se i krivulja potražnje koja predstavlja grafičku ilustraciju ukupne
potražnje sa cijenama na ordinati i količini na apcisi. Zatim naveli smo ono što utiče na
pomijeranje krivulje potražnje kao što je : dohodak, cijene povezanih dobara, ukusi,
očekivanja i broj kupaca. I na kraju izlaganja o potražnji spomenuli smo i elastičnost
potražnje i njene vrste. Pod elastičnosti podrazumjevamo
indikator stepena reagovanja,
odnosno mjera jačine međusobnog uticaja i djelovanja varijabli koje nemaju istu jedinicu
mjere. Vrste elastičnosti: cjenovna i dohodovna. Cjenovna elastičnost izražava osjetljivost
tražene količine neke robe na promjenu njene cijene. Dohodovna elastičnost mjeri se istim
koeficijentom kao i cjenovna elastičnost, osim što je u nazivniku umjesto cijene dohodak.
Potrošnja ima izuzetno veliki uticaj na ekonomski razvoj jedne zemlje uopšte i predstavlja
bitan faktor privrednog razvoja. svaki poremećaj u potrošnji odražava se na cjelokupnu
proizvodnju. Da bi se uopšte moglo govoriti o ponašanju potrošača potrebno je objasnitit šta
je, zapravo, to ponašanje. Ponašanje potrošaca je proces donošenja odluka i djelovanja
pojedinačnih potrošača prilikom kupovine i upotrebe proizvoda.
Sljedece je obješnjenje korinosti i teorije korisnosti, te o cemu i kako dva Gosseenova zakona
pomažu teoriji korisnosti .Ono što je takođe bitno jesu krivulje indiferencije, koje su u
nastavku detaljno objašnjene, kao i jasno prikazane na grafikonima.
krivulja indiferecije prikazuje sve kombinacije tržišnih košara koje osobi osiguravaju istu
razinu zadovoljstva, a skup krivulja indiferencije predstavlja jednu mapu indiferencije. Mapa
indiferencije jeste grafik koji sadrži skup krivulja indiferencije koje pokazuju tržište košare
između kojih je potrošač indiferentan.
Ukupna korisnost predstavlja ukupno zadovoljstvo koje pojedinac ostvaruje upotrebom
odnosno trošenjem nekog dobra ili kombinacije dobara. Marginalna (granična) je dodatno
zadovoljstvo dobiveno potrošnjom dodatne jedinice nekog dobra. Ordinalna funkcija
korisnosti daje poredak tržišnih košara, ali nam ne govori za koliko je jedna tržišna košara
poželjnija od druge.
Funkcija korisnosti koja opisuje za koliko je neka tržišna košara privlačnija od druge naziva
se kardinalna funkcija korisnosti. Pored svega ostalog, jos jedna bitna stvar jesu budžetska
ograničenja. to su ona ograničenja s kojima se potrošači suočavaju u vidu ograničenih
dohodaka. Osobni i društveni čimbenici kao i psihološki procesi predstavljaju jako vazne
čimbenike ponašanja potrošača. Svaki od njih ima različit uticaj na ponašanje određenih
potrošača.
1
1. Osnove potražnje
Podjela rada i specijalizacija stvorile su potrebu razmjene proizvoda. Na početku je bila
direktna razmjena bez korištenja bilo kakvog posrednog sredstva. Naturalna razmjena jednog
proizvoda za drugi je spor i neprikladan proces, jer se trebaju susresti osobe čije su želje
komplementarne, tj. mora postojati podudarnost želja. Ovi nedostatci su prevaziđeni
uvođenjem novca kao sredstva plaćanja i razmjene.
Uvođenjem novca prodavalac prodaje robu kupcu, a dobija novac – kupac isplaćuje novac, a
stiče robu. Dobijenim novcem prodavac može stupiti u dalje transakcije, čime se tržišne
aktivnosti multipliciraju, što znači tržište obuhvata prodajne i kupovne skupine aktivnosti svih
aktera koji žele trgovati. Pošto tržište određuje dva osnovna ekonomska elementa: cijene po
kojima se proizvod razmjenjuje i količine koje su predmet razmjene, to je i potražnja
određena tim kategorijama.
1
Potražnja nekog proizvoda ili usluge na određenom tržištu
pokazuje koliko su kupci pri svakoj tržišnoj cijeni voljni i u mogućnosti kupiti u određenom
periodu, što znači da pod potražnjom podrazumjevamo nabavnu spremnost potražioca pri
svakoj od mogućih cijena na određenom tržištu u određenom periodu.
Spremnost kupca da kupi neku robu zavisi od ceteris paribus od toga kolika je cijena te robe
na tržištu, pa se može konstatovati da je potražnja definisana u odnosu na cijene.
2
Po nižoj
cijeni tražena količina će se povećati pošto ljudi napuštaju neku drugu robu da bi zadovoljili
svoje aspiracije i otprije nezadovoljene želje za robom koja je pojeftinila. Potraživana je
količina dakle funkcija cijena.
1.1. Tržište i konkurencija
Tržište se sastoji od bezbroj transakcija kupaca koji žele kupiti neki proizvod ili uslugu i
prodavca koji to žele prodati. Na tržištu djeluju razni ulazni elementi: potražnja, ponuda i
cijena, a kao rezultat tržišnog mehanizma su izlazi u koje spada: sporazum između kupca i
prodavca te konačno formiranje cijena i utvrđivanje kupoprodajnih količina.
3
Prema tome
tržište definišemo kao ukupnost odnosa ponude i potražnje koji se uspostavljaju radi razmjene
roba i usluga na određenom mjestu u određeno vrijeme.
U savremenoj tržišnoj privredi postoje razni oblici tržišta. Ponekad su tržišta visoko
organizirana, kao tržišta mnogih poljoprivrednih proizvoda. Na ovim tržištima kupci i
prodavači susreću se u određeno vrijeme i a određenom mjestu. Međutim češća su tržišta
slabije organizirana kao npr: tržište sladoleda u određenom gradu. Prodavači sladoleda se
nalaze na različitim lokacijama i nude donekle drugačije proizvode. Ne postoji licitator koji
određuje cijenu sladoleda , svaki prodavač sladoleda ističe cijenu korneta sladoleda, a svaki
kupac odlučuje koliko sladoleda će kupiti u svakoj prodavnici.
1
Reuf Kapić, Mikroekonomija, prvo izdanje 1999 god. Str. 55
2
Ibid, Str .55
3
Džafić, Z. Mikroekonomija, Tuzla, 2009, Str. 61
2
1.2.2. Pomaci krivulje potražnje
Krivulja potražnje za nekim dobrom pokazuje koliko dobara ljudi kupuju pri bilo kojoj cijeni,
držeći konstantnim sve ostale faktore koji mogu uticati na potrošačeve odluke o kupovini,
naravno osim cijene.
7
Kao rezultat krivulja potražnje ne mora biti stabilna pri svakoj cijeni,
krivulja potražnje se pomiče. Mnoge varijable mogu pomaknuti krivulju potražnje, a neke od
njih su:
DOHODAK:
Manji dohodak znači manje trošenje većine dobara. Ako potražnja za dobro
raste kada dohodak raste , dobro se naziva
NORMALNO DOBRO
. Nisu sva dobra normalna
dobra, ako potražnja za dobrom raste kada dohodak pada dobro se naziva
INFERIORNO
DOBRO
.
CIJENE POVEZANIH DOBARA
: Kada pad cijena jednog dobra, smanjuje potražnju za
drugim dobrom, ta dva dobra se nazivaju
SUPSTITUTIMA
. Supstituti su parovi dobara koji
se koriste jedna umjesto druge npr: hot dog i hamburger itd. Kada pad cijene jednog dobra
poveća potražnju za drugim dobrom ta dva dobra se nazivaju
KOMPLEMENTIMA.
Komplementi su parovi dobara koji se koriste zajedno npr: benzin i automobil, kompijuteri i
programi itd.
UKUSI:
Najočitija odrednica naše potražnje je naš ukus. Ako volimo sladoled kupujemo ga
više. Ekonomisti u pravilu ne pokušavaju objasniti ukuse ljudi jer se temelje na povijesnim i
psihološkim silama koje su izvan područja ekonomije.
8
OČEKIVANJA:
Ukoliko očekujemo da ćemo sljedećeg mjeseca zaraditi veći dohodak
samim tim ćemo biti spremniji potrošiti dio tekuće štednje na kupovinu raznih roba.
BROJ KUPACA:
S obzirom da je tržišna potražnja izvedena iz individualnih potražnji,
ovisi o svim faktorima koji određuju potražnju pojedinačnihkupaca. Potražnja ovisi o broju
kupaca npr ako se još jedan potrošač sladoleda pridruži ostalima tražena količina na tržištu bi
bila viša pri svakoj cijeni i krivulja potražnje bi se pomakla u desno.
7
Džafić, Z. Mikroekonomija, Tuzla, 2009, Str. 65
8
Džafić, Z. Mikroekonomija, Tuzla, 2009, Str. 66
4
