POVEZIVANJE PEDUZEĆA U TURIZMU
– HORIZONT I VERT. KOPIRATI IZ 162 -187
Dr. Krunoslav Čačić, „POSLOVANJE PREDUZEĆA U TURIZMU
Tržište stvara potrebu poslovnog povezivanja. Ono može da ima razne
varijante i to se lako zapaža u praksi. Poslovno povezivanje obuhvata one brojne
slučajeve u turizmu, u kojima privredni subjekti ne gube poslovnu samostalnost,
a povezuju se kroz odgovarajuće forme u cilju efikasnijeg obavljanja i
usklađivanja poslovnih operacija za istog potrošača - turistu.
Prema tome, poslovno povezivanje, pre svega uključuje sve integracione
procese i oblike, ali i brojne druge poslovne aktivnosti u navedenom smislu
(poslovnu saradnju, poslovna udruženja). Motivi i ciljevi poslovnog povezivanja
privrednih subjekata u turizmu mogu da budu različiti - povećanje učešća na
tržistu, prodor na nova tržišta, efikasniji prodajni i promocioni nastup, jačanje
konkurentske prednosti i drugi.
POVEZIVANJE ZAINTERESOVANIH SUBJEKATA U
TURISTIČKOJ DETINACIJI SISTEMA
Pošto se društveni sistemi, kao što je turizam, sastoje od velikog broja
elemenata, od (zainteresovanih subjekata) kojih svi imaju vlastite funkcije i
ciljeve, veoma je teško pomiriti njihove različite interese i usmeriti ih prema
realizovnjau strateških ciljeva celokupnog nacionalnog turističkog sistema.
Organizovanje elemenata sistema omogućuje sistemu da radi u skladu sa
svrhom svoga opstanka. Teoretski, stepen organizovanosti elemenata sistema
može se kretati između potpunog haosa i apsolutnog organizovanja, (Deželjin,
1987) što u praksi nikada nije slučaj.
Jedan od načina da se poveća stepen povezivanja elemenata sistema je da
se celokupni sistem organizuje prema modelu tzv.
mrežnih partnerstava (
network
partnership
).
MREŽNA PARTNERSTVA
Pojam mrežnih partnerstava proizašao je iz nešto šireg pojma
"kooperativna strategija", koji označava nastojanje organizacije da realizuje svoje
ciljeve kroz razne oblike saradnje, kooperacije sa drugim organizacijama umesto
konkurencije (Child, Faulkner, 1998).
1
Iako se teorija kooperativne strategije razvila prvenstveno u industriji, tj.
među preduzećima koja se bave raznovrsnom proizvodnjom, ona se može
primeniti i u drugim područjima i kroz raznovrsne oblike.
“Mreža” se generalno definiše kao specfični tip odnosa koji povezuje
definisanu grupu ljudi, objekata ili događaja (Knoke, Kuklinski, 1991), Naravno
različiti tipovi odnosa podrazumevaju različite mreže. Grupe ljudi, objekata i
dogadjaja po kojima se mreža definiše nazivaju se “čvorovi “ ili “nodusi”.
Zagovornici teorije mreža tvrde da “… jedinstvena mreža može biti pridodata
svakom specifičnom problemu ili pitanju. Drugim rečima, postoji onoliko mreža,
koliko situacija” (Axelsson, 1992). To upravo i znači da teorija mreža može da se
primeni i na turizam.
U području turizma smatra se da je optimalan oblik kooperativne strategije
upravo mrežni oblik saradnje, koji obuhvata privredne organizacije u turizmu,
društvene, kulturne, obrazovne organizacije i institucije, kao i organe vlasti i to od
nivoa mesta, odnosno destinacije, preko regije pa sve do nacionalnog nivoa, ali i
između organizacija iste delatnosti. Međutim u literaturi se sve češće spominje i
model klastera (
cluster
), o kojima će biti reči kasnije u toku rada.
Razvoj mreža partnerstava na različitim nivoima (i to formalnog i
neformalnog karaktera) pridonosi jačanju sinergijskih efekata među involviranim
subjektima. Uopšteno, sistemi mrežnih partnerstava podrazumevaju:
-
partnerstvo između velikih hotelsko-ugostiteljskih preduzeća sa malim i
srednjim preduzećima,
-
partnerstvo između preduzeća na osnovu vlasništva i/ili upravljanja,
bilo da se radi o horizontalnim (hotel-hotel, restoran-restoran putnička
agencija-putnička agencija) ili vertikalnim oblicima saradnje (prevoznik,
hotel, agencija..),
-
partnerstvo između agencija i malih privatnih iznajmljivača soba i
apartmana i između njih i
-
partnerstvo između domaćih turističkih preduzeća i preduzeća iz
drugih, turizmu komplementarnih delatnosti kao što su poljoprivreda,
trgovina, preduzetništvo, ali i sportske, kulturne i zdravstvene
organizacije i institucije.
Uspostavljanje formalnih i neformalnih mreža saradnje među subjektima
uključenim u turistički sistem treba početi prvo na nivou turističkog mesta,
odnosno opštine ili destinacije, bez obzira na veličnu koju ona obuhvata . Takva
mreža trebala bi da obuhvati sve subjekte, a koji su, na bilo koji način, uključeni u
turizam, ili bolje rečeno u formiranje turističke ponude na konkretnom nivou. Npr.,
jedna takva "destinacijska" mreža trebala bi da objedinjuje turističku zajednicu, ili
neku drugu (udruženje banjskih i klimatskih mesta) ili neki sličan, državni organ,
agencije, hotele, zdravstvene institucije, restoratere, privatne iznajmljivače soba,
objekte za sport i rekreaciju, preduzetnike i ostale subjekte sa sedištem u
destinaciji, a koji se na bilo koji način bave turizmom, odnosno čiji se interesi
2
