Univerzitet „Džemal Bijedić“ u Mostaru
Nastavnički fakultet
Odsjek: Sociologija Lejla Habibija
Naziv predmeta: Sociološke teorije I NB120151
Akademska godina: 2013/2014
Pozitivizam i Weberova sociologija
Sažetak:
Pozitivizam je filozofski pravac koji odbija svaku metafiziku, učenje koje se
zadovoljava utvrđivanjem činjenica, datosti. Osnivač pozitivizma je August Comte, francuski
matematičar i filozof. Za razliku od pozitivizma što ga taj pojam nosi u svom izvornom
određenju, Comteov pozitivizam se završava na prihvatanju činjenica, ali i na njegovom
provjeravanju, na hipotezi, na predviđanju. Max Webber, po snazi i orginalnosti
intelektualnog stvaranja je najznačajniji socijalni mislilac 20.tog. stoljeća. Njegova djela u
cjelini su u ovom stoljeću najviše potakla razvoj sociologije i izvršila najveći uticaj na razvoj
društvene misli.
Ključne riječi:
Pozitivizam, Auguste Comte, Max Webber, kapitalizam, tipovi vlasti .
2
Uvod
U samom početku objasnićemo šta je pozitivizam,ko je bio Auguste Comte ,koje su to
metode u istraživanju socioloških fenomena koje je utvrdio Comte, ko je bio Max Webber i
njegov
doprinos
na
razvoj
sociologije
i
društvene
misli.
August Comte, francuski matematičar i filozof rođen je 1798 godine, u vrijeme velikih
društvenih promjena, smatra se osnivačem pozitivističke teorije i tvorcem sociologije ..
„Jednog ga tretiraju kao poznatog filozofa i sociloga,a drugi put kao velikog matematičara.Za
njegovo ime vezan je nastanak pozitivističkog smjera u filozofiji,te stvaranje imena za novu
društvenu nauku – socilogiju“ (Flamengo,A., 1987:95).
Pozitivizam je filozofski pravac koji želi ostati na pozitivnim činjenicama tj.na naučnim
osnovama,odbacuje svaku metafiziku
1
,a za predmet svoga proučavanja uzima one pojave koje
se mogu mjeriti,osnivačem se smatra Comte .. „ Comteov pozitivizam se završava na
prihvatanju činjenica,ali i na njihovom provjeravanju,hipotezi i predviđanju“
(Saltaga,F.,1995:106). Metodološku osnovu Comteove nove pozitivne filozofije čine metode
prirodnih nauka koje imaju pozitivni karakter.Pojam pozitivno Comte objašnjava kao ono što
je realno,precizno,korisno .. „ Riječ pozitivan znači realan nasuprot himeričnom .. “
Max Webber, njemački društveni istraživać,rođen 1864 godine,duboko je podstakao
socilošku maštu i obogatio sociološku misao .. „niko nije toliko snažno i duboko podstakao
sociološku maštu i toliko obogatio sociološku misao kao što je to učinio Max Weber “
(Đurić,M.,1964:8). „Max Weber je smatrao da se društvene pojave ne mogu istraživati na isti
način kao i prirodne , upravo zbog toga što na drušvene nauke utiće čovjek prvenstveno sa
svojim psihičkim aktima,svojom psihičkom djelatnošću . Razumjevanje značenja glavni je
zadatak
1
Metafizika je filozofska disciplina koja raspravlja o onome što je iza i iznad svake realnosti i iskustva
4
Pozitivizam
Prva polovina 19.stoljeća je vrijeme velikih društveno-političkih promjena u
društvima Zapadne Evrope .Francuska revolucija 1848,prije toga Julska revolucija
1830,restauracija,vladavina Luja XVIII,te carstvo Napaleona III izvršili su veliki uticaj,ne
samo na društveno-političke promjene već i na promjene u filozofsko-znanstvenim
promišljanjima. U takvimuslovima u okvirima društvene znanosti javlja se ideja
pozitivizma,kao novog načina mišljenja društvene stvarnosti .. „ Pozitivizam
jeste naziv
filozofskog pravca koji odbacuje svaku “metafiziku“ i tvrdi da se sva naučna i filozofska
spoznaja svodi na otkrivanje zakona,iskustveno ustanovljenih konstantnih odnosa među
pojavama“
(Đozić,A. i Žiga, J. 2011 :51).
Pozitivizam je učenje koje se zadovoljava utvrđivanjem društvenih činjenica kao
datosti. Za ovo sociološko stanovište značajne su samo one društvene pojave koje se mogu
posmatrati,mjeriti. Pozitivizam kao sociološki pravac zasigurno je najznačajniji pokušaj
primjene metodologije prirodnih znanosti na istraživanju društvenih pojava .
Osnivačem i utemeljivačem pozitivističkog pravca u sociologiji smatra se Auguste
Comte .. „ Pozitivizam se javlja kao reakcija na spiritualizam i metafiziku . comte je , također,
bio veliki protivnik spekulativne filozofije.Intenzivan razvoj prirodnih znanosti i nova
tehnološka otkrića u 18. I 19. Stoljeću uslovili su nastanak „pozitivnog“ mišljenja o društvu i
čovjeku,zasnovanog na kritici teološkog i spekulativnog načina razumjevanja društva i
čovjeka u njemu. Sve ovo je uticalo na to da dođe do jačanja onih orijentacija u društvenoj
misli koje nastoje društvene pojave istražiti i objasniti poput prirodnih fenomena“ (Đozić,A. i
Žiga, J. 2011 :51).
Pojam pozitivne metode Comte objašnjava da je pozitivno ono sto je realno i budući da
se pozitivizam kao filozofski pravac, jos više kao metoda identificirao sa golim empirizmom
2
,
s činjeničnim podacima uz nedostatak zakonosti, javlja se potreba razriješenja četiri posebna
pitanja :odnos činjeničnog i apstraktne spoznaje, odnos fenomenalnog i suštinskog saznanja te
odnos objektivnog i subjektivnog aspekta u Comteovoj pozitivnoj filozofiji i sociologiji.
2
Empirizam (grč.emperia,“iskustvo“) je gnoseološki (teorija o spoznaji) pravac,koji zastupa stav da je iskustvo osnovni izvor
spoznaje i da joj ono određuje domet,mogućnost i granice.
5
Suprostavljajući pozitivnu metodu teološkog i metafizičkog Comte je zamišljao da
nasuprot himeričkim spekulacijama istakne spoznaju socijalnih činjenica koje imaju karakter
realnosti slično prirodnim znanostima. Comte izričito naglašava da prilaz izučavanju pojava
treba da bude realan, tj. da polazi od činjenice. Comte je želio sociologiju razviti kao
pozitivističku znanost koja za predmet svog proučavanja uzima samo one pojave koje se
mogu mjeriti i posmatrati. Zbog toga Comte smatra da se u proučavanju društva treba
primjenjivati metodološki instrumetarij prirodnih znanosti, a prije svega posmatranje,
experiment i komparativnu metoda. Smatrao je da u društvu djeluju zakonitosti iste kao u
prirodi, te je stoga stavljao u zadatak sociologiji, kao u posebnoj i najopćenitijoj znanosti, da
ih utvrđuje i identificira.( Đjozic, A. , Žiga,J. 2011)
Comte je smatrao da se ponašanje ljudi poput ponašanja prirodnih pojava može
objektivno mjeriti.
