UVOD
Porodica je univerzalna društvena institucija i nerazdvojni pratilac ljudskog
društva i čovekovog postojanja. Smatram , kao i većina ostalih da je ona jedna
od najstarijih, ali i najbitnijih društvenih grupa.
U samoj porodici se obavlja početna faza socijalizacije , te i jeste zbog toga
toliko važna. Porodica je društvena grupa vezana krvnim srodstvom i vezama
koje su različite prirode od običajno – verskih do prvano-ekonomskih.
Ona je funkcionalna zajednica s ciljem zadovoljavanja biloških , socijalno-
ekonomskih i kulturnih veza i odnosa. Svaka porodica obavlja određene funkcije
za svoje osnovne funkcije porodice:
SEKSUALNA
REPRODUKTIVNA
EKONOMSKA
RELIGIJSKA…ITD…
Sve ove funkcije omogućavaju da se porodica održi u društvu, te utiče na njen
daljnji razvoj. No sami uslovi ljudske egzistencije su kroz istoriju se mijenjali , a
samim time i funkcija porodice. Bez obzira što su se funkcije porodice promenile,
ali je i dalje ona ostala važna društvena institucija koja ima veliku ulogu u životu
svakog pojedinca i u svakom društvenom sistemu.
Najvažnije interne funkcije porodice jesu podizanje i njegovanje, vaspitavanje i
obrazovanje dece , briga o njihovom zdravlju, moralna, ekonomska , zaštitna ,
lična , pravna. Prema tome, osnovni zadatak porodice sastoji se u razvijanju
socijale komponente ličnosti. U tom smislu porodica je i značajan prenosilac
tradicije i kulture, kao i moralnih i običajnih normi koji vladaju u određenom
društvu. Ona može razvijati i nametnuti različite socijalne i moralne norme svojim
članovima. Ona može biti prenosilac kako konzervativnog konformatičkog
ponašanja tako i nosilac progresa , u ovakvom slučaju od načina na koji porodica
utisne psiho-socijalne karakteristike svojim članovima u znatnoj mjeri zavisi i
izgked celokupne ličnosti su trajnim obeležjima koji ostaju tokom cielog života.
Samo u ovom vidu porodica se može označiti kao primarna društvena grupa
psihosocijalnog razvoja ličnosti. Karakteristična je pojava u savremenom društvu
da porodica sve više prerasta iz proizvođačke u potrošačku , konzumnu
zajednicu. Porodicu dakle troši ono što su njeni članovi zaradili van porodice ,
porodica prerasta u velikog potrošača. Istovremeno se potrošnja odvija na dva
različita kolosijeka: kao individualna potrošnja pojedinih članova , kao kolektivna
zajednička potrošnja svih članova. Porodica je oduvek bila i do danas ostala
ekonomska jedinica bar kao potrošačka zajednica. Porodica igra značajnu ulogu
u približavanju čoveka društvu, gde porodica izlazi iz niskih okvira i gde van
porodice ( škole, razni oblici zabava, zaposlenje, i dr. ). S druge strane , čovek
odnosno dete u porodici ne stiče ne samo porodično već društveno vaspitanje i
društvene navike. Ona stiče naviku da se ponaša i postupa kako društveno biće.
To je heterogena sredina, društvo u malom obimu, u kome dolazi do izažaja
mnogobrojne društvene pojave: ljubav i mržnja, solidarnost i rivalstvo,
humanizam i egoizam. Otuda od navika koje je steklo u detinjstvu u porodici
zavisi i budući njegov stav prema društvu , ono može biti socijalan i asocijalan.
Biološka funkcija porodice se ogleda u zadovoljavanju polnog nagona idividue,
zadovoljavanju emotivnih potreba, reporodukcije tj. U rađanju i odgoju nove
generacije , odnosno produženju ljudske vrste. Ona je osnov ljudskog
udruživanja i rađanja. Obezbjeđuje egzistenciju i razvia proizvodnju kao proizvod
ljudskog roda i znanja, vodi brigu o egzistenciji i potrebama dece odraslih, ali je i
osnovno mesto za usvajanje vriednosnih normi, tradicije, kulture, vere i
ponašanja. Te funkcije koje ni jedna druga drštvena grupa ne može obaviti , vrši
porodica, zbog toga je ona nezamenjiva osnova egzistencije i čoveka i
društvenog sistema. Društveni uslovi , odnosno okruženje u kome ona nastaje i
razvija se određuje prie svega tip i karakter porodice. Zato danas susrećemo
različite običaje naroda, različite tipove bračnih veza, različita gledišta na brak i
porodicu, tipove porodice, njihovom krvosrodničkom povezanošću , naslednost
prava.
Kao zajednička osnova svih društava bila je težnja i nastojanje da se porodici,a
pre svega braku kao vernoj osnovi da veliki društveni značaj. Tu važnos brak je
zadobijao običajnim , religijskim društvenim normama i u izvesnom smislu putem
koga se ralizira sistem vrednosti , ona je čvrsta stabilna i homogena drustvena
grupa u kojoj vladaju ljudski odnosi zasnovani na ljubavi, poštovanju i
ravnopravnosti. Ona je specifična ljudska zajednica, nezamjenjiva u ljuudskom
nastanku i razvoju , da je postojala u svim društvima i epohama ljudske
civilizacije, te je nezamjenjiv činilac čovekove svesti , načina mišljenja i
ponašanja njegove kultre i tradicije, njegovih normi i vrednosti. Porodica je bila i
ostala osnov krvnog srodstva temeljnog obeležja raspoznavanja individua i
njihovog mesta u društvenoj grupi. Porodica ima nezamenjivu ulogu jer
osigurava podršku, toplinu, sigrnost, skladan bračni odnos i većina porodcnih
atmosfera omogućuje skladan emotivni život i amortiziranja stresova, burne i
dinamične svakodnevnice. Svaki član u porodici prolazi kroz tri razvojna procesa:
socijalizaciju, individualizaciju ( personalizaciju) i kulturalizaciju. Posebno je
važna primarna socijalizacija koja obuhvata period detinjstva i rane mladosti. Kod
deteta se formira psihička funkcija obrasci ponašanja, razvija govor , sposobnosti
i navike, majka daje podršku kao i sve druge osobe u porodici da se dete skladno
psihički i fizički razvija. U doba adolescencije dolazi do razvijanja dinamičkih
osobina ( motivi, emocije, stavovi, vrednosti, osobine temperamenta i karaktera ).
Sekundarna socijalizacija se javlja u vreme preuzimanja i vršenja određenih
socijalnih uloga u procesu proizvodnje , života u zajednici, društvenih i kulturnih
Porodica ima veliki uticaj na psihički i psiho-seksualni razvoj dece, na formiranje
njegove ličnosti, socijalni razvoj i mentalno zdravlje, pa je njena uloga
nezamjenljiva. To je i prirodno, jer je porodica prva socijalna sredina u kojoj se
dete razvija. Ona je za njega društvo u malom, u kojem se uči socijalnom
ponašanju i stiče iskustvo. Neizostavan deo porodice i odgoja je autoritet koji je
kao vatra koja se s vremenom pali i gasi u zavisnosti od situacija i potreba.
Korišten pravilno i u određenoj meri autoritet postaje vrlo važno sredsto bez kog
je pravilan razvoj deteta u svoj njegovoj celosti nezamisliv i nemoguć.
PRAVNA ZASTITA PORODICE
Prava koja su usmerena na zaštitu porodice i braka u ustavima se pojavljuju još
u drugoj polovini XIX veka. Početkom XX veka pojavom druge generacije ljudskih
sloboda i prava , socijalno-ekonomskih osnovama braka i porodice posvećuje se
sve više pažnje. Neki autori, zbog toga, ova prava svrstaju u grupu socijalno-
ekonomskih prava . Težište ovih prava je na slobodama i pravima ličnosti i njene
privatnosti. U drugoj polovini XX veka ova prava dobijaju i međunarodni karakter i
zaštitu. Tako se u Evropskoj konvenciji o zaštiti prava i temeljnih sloboda
propisuje : '' Od trenutka kada postanu sposobni za brak, muškarac i žena imaju
pravo da sklope brak i zasnuju porodicu prema nacionalnim zakonima kojima se
reguliše ostvarivanje ovog prava'' ( član 12).
Ustav RS, također, garantuje ovo pravo kao ''Pravo na brak i zasnivanje
porodice'. Domaće zakonodavstvo , odnosno zakoni entiteta , u čiju se
nadležnost ubrajaju ova pitanja, treba da osigura i dalje razradi garancije koje su
date u ovim međunarodnim aktima i Ustavu RS.
PRAVA DETETA
Ima veoma mnogo razloga i opravdanja što se u većini država i u međunarodnoj
zajednici posebna pažnja , iako još uvek nedovoljno , posvećuje zaštiti i brizi o
deci. Najpre , reč je o posebno ranjivoj kategoriji koja do punoletstva zahteva
posebnu zaštitu porodice, društva i države. Od toga kako će se odgajati mlada
generacija zavisi budućnost svakog društva, pa i civilizacije u celini. Nažalost , u
mnogim zemljama , posebno u zemljama u razvoju , veliki broj dece živi u
izuzetno teškim uslovima , često izloženi eksploataciji i zloupotrebama. Zbog
toga se u međunarodnom pravu , od tridesetih godina XX veka , počinje
posvećivati značajnija pažnja ovim pitanjima. Nakon drugog svetskog rata , u
svim najvažnijim dokumentima o ljudskim pravima, posebna pažnja se posvećuje
pravima deteta i njihovoj zaštiti . Koordinisani napori međunarodne zajednice
međunarodne zajednice posebno su došli do izražaja usvajanjem Konvencije o
pravu deteta, koja je stupila na snagu 1990.godine. Na osnovu Ustava RS ova
konvencija je sastavni deo i pravnog sistema naše zemlje.
Zaštita deteta zasniva se na sledećim principima i polazištima : porodici, kao
osnovnoj jedinici društva i priodnoj sredini za razvoj i blagostanje deteta , treba
da budu pružene preko potrebna zaštita i pomoć. Radi potpunog i skladnog
razvoja ličnosti , dete treba da raste u porodičnoj sredini , u atmosferi sreće,
ljubavi i razumijevanja. S obzirom na detetovu fizičku i mentalnu nezrelost ,
njemu su potrebni posebna zaštita i briga , uključujući odgovarajuću pravnu
zaštitu, kako pre , tako i posle rođenja. Države – članice se obavezuju da detetu
pruže takvu zaštitu i brigu koja je pre potrebna za njegovu dobrobit , uzimajući u
obzir prava i obaveze njegovih roditelja, zakonskih staratelja ili drugih osoba koje
su pravno odgovorne za dete i s tim ciljem preduzimaju sve potrebne
zakonodavne i administrativne mere. U Konvenciji su opširno i detaljno razrađeni
međunarodni standardi zaštite deteta koje svojim merama treba da osiguraju
države-članice.
NASILJE U PORODICI
Nasilje u porodici je ponašanje koje je rezultat preovladavajućih patrijarhalnih
obrazaca društvenog ponašanja. Nasilje u porodici je opšti problem koji prožima
sva društva, sve kulture i sve regione svijeta i predstavlja pre svega kršenje
osnovnih ljudskih prava i ono može da utiče na svakog bez obzira na pol, uzrast,
veroispovjest, seksualnu orijentaciju, etničku i političku pripadnost.
