odrednice tržišta, jedan organiziran proces, prvo i najvažnije, sekundarno tržište na osnovu
hartija od vrijednosti, pa je kao takvo bitan faktor savremenog finansijskog poslovanja,
odnosno procesa sekjuritizacije. Na tom organiziranom prostoru, aukcijskom tržištu, stalnom
mjestu, i u tačno određeno vrijeme, uz jaču ili slabiju kontrolu države, vrši se brza prodaja i
kupovina od strane članova berze, a u ime kupaca i prodavaca, prema određenim pravilima,
gdje se cijene mijenjaju prema zakonima ponude i potražnje, odnosno od obima vrijednosnih
papira koji se traže i nude.

Osnovne odrednice- definicije berze:

a) Organizirano tržište hartija od vrijednosti sa snažnijom ili slabijom kontrolom države
b) Stalno mjesto, gdje se u tačno određeno vrijeme, susreću kupci i prodavci hartija od

vrijednosti radi trgovine;

c) Trgovina hartija od vrijednosti odvija se po pravilima berze, brzom aukcijom;
d) Cijene se formiraju po zakonima ponude i potražnje;

U literaturi se riječ berza obilježava različito , i to da berza:



Potiče od latinske riječi

bursa



Francuske riječi

bourse (kesa)



Imena porodice iz Belgije (von der Burse) u čijem hotelu u gradu Brižu su se sretali
trgovci i obavljali trgovanje

Mnogi se autori slažu da je prva berza osnovana u Antwerpenu još davne 1460. Godine.

Poslije su osnivane druge berze:



Lyon 1549,



Hamburg 1558,



Pariz 1563,



London 1570,



Amsterdam 1602.

Na području bivše Jugoslavije prva berza mješovitog tipa na kojoj se trgovalo robom i

efektima, osnovana je 1886. godine.

Zbog brzine u obavljanju poslova na barzama, realnost u formiranju cijene i kurseva,

veličine kapaciteta tržišta i koncentracije velikih kupaca i prodavaca, obima i transakcija,
lakoće u obavljanju transakcija, veoma često se ističe da su berze „tržišta nad tržištima“.

Specijalizirana, organizirana institucija, berza, zasnovana je na slijedeća tri koncepta:



Ličnog povjerenja



Regulacije članstva



Objavljivanja informacija

M. Ferizović, “Razumijevanje finansijskih tržišta

”,

. str. 171.

Još od početka poslovanja s hartijama od vrijednosti postoji i razvijalo se lično povjerenje

između klijenta i brokera koji transakcije provodi na osnovu kontakta, pisane potvrde dobija
kasnije.

Sva striktna pravila u vezi s poslovanjem berze prate organi berze, berzanska

administracija i nezavisni auditori. Sve informacije o izvršenim transakcijama na berzi i
ažurni podaci o aktivnostima preduzeća čije hartije od vrijednosti kotiraju na berzi trebaju se
publicirati i biti dostupni investitorima, posrednicima, svim zainteresiranim.

Na trasparentnost, jednom važnom obilježju ovog organiziranog tržišta, upravo inzistiraju

mali investitori i to je njihova preokupacija, jer ne žele biti prevareni. Drugo važno obilježje
operacija berzi koja je zapravo preokupacija velikih investitora, jest likvidnost ovog tržišta
kojeg karakterišu česte prodaje, male razlike između ponuđene i tražene cijene, ta male
fluktacije cijena od transakcije do transakcije.

Likvidnost ovog tržišta mjeri se sa:



Elastičnošću koja determinira brzinom povratka ka ravnoteži



Dubinom koja je determinirana obimom transakcija, odnosno prometa hartija od
vrijednosti koje ovo tržište mora apsorbirati bez izazivanja promjena kupovina ili
prodajne cijene; obim prometa hartija od vrijednosti ovisan je o stabilnosti ponude,
stabilnosti samih vrijednosih papira, ali i visine berzanskih troškova



Malom razlikom, uskošću koja je određena „spreadom“ (veličinom marže)

Imaoci i korisnici kapitala pokreću operativnu i institucionalnu strukturu ovog tržišta

vođeni raznovrsnim i različitim motivima.

Na organiziranom tržištu berzi, koristeći mehanizam sekundarnog tržišta, imaoci korisnici
kapitala žele da ostvare svoja očekivanja, svoje motive, od kojih su najvažniji:



Ekonomski: nastojanje da se ovim transakcijama ostvari što veća zarada uvažavajući,
svakako, i factor rizika kod pojedinih ulaganja;



Likvidnosni: smatra se da ima prinudni karakter, jer se prodajom efekata pribavljaju
potrebna novčana sredstva za održavanje likvidnosti



Špekulativni: želja za ostvarivanjem zarada na osnovu razlike u cijeni efekata;

Berza treba, po očekivanju učesnika, a u prvom redu investitora, biti tako organizirana,

kao jedno stvoreno mjesto s određenim mehanizmima, da na najbolji način ostvari svoje tri
osnovne funkcije:



Omogućujući  sudjelovanje  investirora  o  uspjehu  ili  propasti  poduzeća  na  način  da
usmjeravanjem  svoje  štednje  u  kupovini  vlasništva  stiču  pravo  i  mogućnost
upravljanja  poslovanjem  poduzeća  i  učešće  u  finansijskim  rezultatima  u  alikvotnoj
visini primjerenoj postotku učešća u vlasništvu;



Priznati preduzećima sredstva kojima se posuđuje kapital više orijentisan riziku od
onog kapitala koji se može posuđivati od depozitinih organizacija; novi vlasnici
kapitala u zamjeni za ovaj rizik trebali bi očekivati i više stope povrata od onih koje
nude organizacije (banke, osiguravajuća društva);



Lakoća, brzina i nesmetanost procesa transformacije i prilagođavanja finansijske
imovine.

Radović R., Berzansko i akcionarsko poslovanje”, str.17

konzervativne.   Dakle,   ovaj   tip   berzi   Organizuje   se   kao   akcionarsko   društvo   sa   unaprijed
određenim   i   ograničenim   brojem   članova,   gdje   se   novi   članovi   primaju   koptiranjem   i
kupovanjem tzv. sjedišta ali gdje su banke i drugi finansijski posrednici isključeni iz članstva
na   berzi   na   kojoj   je   uticaj   države   i   državnih   organa   beznačajan,   a   berze   imaju   strogu
regulativu   koju   provode   organi   uprave   i   rukovođenja   označene   u   skladu   s   principima
akcionarskih društava.

Kontinentalne

berze, nazivamo često „romanskim ili francuskim tipovima berzi“, su

javnopravne institucije koje se osnivaju prema posebnom zakonu, po kojem banke nisu i ne
mogu biti članovi berze. Iako su isključene iz članstva u berzi, banke su dominantni
finansijeri industrije i ličnih investicija. Kod ovih berzi prisutan je znatan uticaj države i
njenih organa u rukovođenju i upravljanju berzom. Ovaj tim oderđuje: javnopravni karakter
berzi osnovanih prema posebnim zakonima, na kojima je vrlo veliko učešće države i državnih
organa u upravljanju i rukovođenju, a gdje nije fiksan broj članova berze, na kojima banke
nemaju pravo članstva, a članovi berze uplaćuju određeni iznos upisnine u kasu sindikata
berzanskih agenata, članove berze imenuje i postavlja država koja određuje i ukupan broj
članova.

Mješovite

berze kao što je to Frankfurtska, Ciriška i Bečka berza, su mješavina

anglosaksonskog i kontinentalnog tipa berze. Takve su i berze Njemačke, Švicarske, Austrije,
koje osniva država. Pa e dakle i kod ovih berza prisutan uticaj države i njenih organai u
rukovođenju i u upravljanja berzom. Broj članova berze, a to su banke i financijske
organizacije, nije ograničen.

Mješoviti tip berzi ima slijedeće osnovne karakteristike:



Javnopravni karakter, jer ove berze osniva država koja organizira nihov rad i
upravljanje i vrši kontrolu poslovanja berze, na kojoj su članovi berze banke , i ostale
finansijske institucije koje obavezno,



Plaćaju članarinu, a banke primaju nove članove berze, broj članova berze nije
ograničen.

3. PRINCIPI I METODI TRGOVANJA NA FINANSIJSKOJ

BERZI

3.1. PRINCIPI TRGOVANJA NA FINANSIJSKOJ BERZI

Trgovanje na berzi može se odvijati putem berzanskih sastanaka, kao i putem knjige

ponude i tražnje. Berzanski sastanci odvijaju se dva puta nedeljno, u tačno utvrđeno vrijeme.
Obično se trgovanje sa svežnjima odvija jedan sat, dok se trgovanje pojedinačno sa hartijama
od vrijednosti odvija pola sata.

Trgovanje na berzi započinje od investitora koji želi da kupi akcije kompanije koje se

prodaju na berzi. Investitor, odnosno lice koje kupuje akcije ne prisustvuje berzanskom
trgovanju nego telefonskim putem poziva svog lokalnog brokera i informiše se o ponudi i
cijeni akcija na berzi. Lokalni bróker provjerava cijenu akcije i o istoj obavještava svog
investitora. Pri tome mu saopštava poslednju cijenu po kojoj je izvršena transakcija akcijama
dotične firme. Pod kupovnom cijenom se podrazumjeva najviša cijena koju je kupac spreman
da plati za tu akciju. Pod prodajnom cijenom se podrazumjeva najniža po kojoj je prodavac
spreman da proda akciju dotične firme. Nakon dobijanja informacije o kupovnoj i prodajnoj