Republika Srpska
JU Srednjoškolski Centar Petar Petrović Njegoš
Čajniče
Područje rada: EKONOMIJA, PRAVO I TRGOVINA
Zanimanje: POSLOVNO-PRAVNI TEHNIČAR
MATURSKI RAD
PRAVNA NORMA
IVANA PURKOVIĆ
_________________
Čajniče, maj 2017
2
SADRŽAJ:
UVOD .......................................................................................................................................
3
1. PRAVNA NORMA .............................................................................................................
4
1.1. POJAM PRAVNE NORME ..............................................................................................
4
1.2. ELEMENTI PRAVNE NORME .......................................................................................
5
1.3. DEJSTVO PRAVNE NORME ..........................................................................................
7
2. TIPOVI PRAVNIH NORMI ..............................................................................................
8
2.1. OPŠTE I POJEDINAČNE NORME ..................................................................................
8
2.2. PRAVNE NORME S OBZIROM NA STEPEN ODREĐENOSTI ..................................
9
ZAKLJUČAK ..........................................................................................................................
12
LITERATURA ........................................................................................................................
13
UVOD
4
1.1. POJAM PRAVNE NORME
Ljudsko društvo, kakvo poznajemo, bez normi ne bi postojalo. Zapravo, norme jesu
suština društva. One uspostavljaju i regulišu skoro sve društvene odnose. I kada se u jednom
društvu raspadnu najvažniji normativni sistemi (moral, pravo) raspada se i društo samo. Zato čak
i u najprimitivnijim ljudskim zajednicama postoji niz normi koji uređuje njihov život: od
svakodnevnih poslova, do najvažnijih međuljudskih odnosa, od verskih rituala do odnosa
muškaraca i žena, od raznoraznih zabrana do raznih dozvola i najzad od gramatičkih pravila do
pravila mnogih igara.
Pravo (pravni poredak) je kompleksan fenomen koji u sebi sadrži normativni dio,
vrijednosni odnos metapravni dio, faktički odnosno socijalni dio. Noramtivni dio se sastoji od
pravnih normi i pravnih akata. Pravna norma je obavezno pravilo o ponašanju ljudi u društvu,
zagarantovano državnim autoritetom, odnosno institucionalizovanom prinudom. Norma je riječ
latinskog porijekla koja znači pravilo. Pravna norma je jedna od vrsta društvenih normi. Pored
nje postoje i druge društvene norme (tehničke, moralne). Pravna norma se od ostalih društvenih
normi razlikuje bitnim i karakterističnim svojstvima. Pravna norma je osnovni i najbitniji
element prava. Pravo se sastoji iz pravnih normi i iz skupa pravnih normi. Elementi pravne
norme nisu pravo, već samo sastavni elementi pravne norme kao najprostijeg pravnog elementa.
Tek kada se svi oni skupe u pravnu normu postaju pravo.
Pravna norma nije isto što i član ili paragraf jednog zakona ili nekog drugog pravnog
akta. Pravna nauka ima za zadatak da iz različitih pravnih akata izdvoji sastavne dijelove jedne
pravne norme. Primjera radi, dijelovi jedne pravne norme mogu se nalaziti u različitim pravnim
aktima (zakonima, uredbama i sl...) – dok se dispozicija, kao pravilo o ponašanju nalazi u
jednom aktu, dotle se sankcija nalazi u nekom sasvim drugom aktu. Pravna norma, kao
intelektualna, jezičko-logička tvorevina, sadrži u sebi uvijek jedan preskriptivan sud »treba«,
jedan nalog, zapovjest (imperatum) o ljudskom ponašanju. Definisanjem norme kao zapovjesti
izražava se njen obavezan karakter, a ne sadržaj volje ili psihički odnos volja nadređenog i
podređenog.
Pravna norma je heteronomno pravilo, tj. obavezuje bez obzira na lični stav onoga kome
je upućena prema njenoj valjanosti ili ispravnosti. Kako važenje pravnog poretka zavisi od
efikasnosti (Kelzen), od faktičkog elementa prava, od ponašanja ljudi po normama, to nije bez
značaja da li će pravne norme izazvati autonomnu poslušnost onih kojima su upućene, ili će ih
ljudi slijediti iz čiste »navike pokoravanja« (Ostin), ili, pak, jedino usled kazne koja je propisana
za njihovo nepoštovanje.
1
Da bi pravna norma bila djelotvorna, ona mora biti potkrpeljena sankcijom. Sila,
međutim, ne predstavlja krajnji temelj i osnov prava, već je, naprotiv, jedna tehnička pomoć u
ostvarenju normativnog »treba«. Naravno, i na ovom mjestu je od velikog značaja da li se jedno
1
Vukadinović, Gordana, Opšte učenje o pravu, Novi Sad. 2003
