VISOKA POSLOVNO TEHNIČKA ŠKOLA
DOBOJ
SEMINARSKI RAD
Predmet : Poslovno pravo
Tema : Pravne norme
Mentor : Prof . dr . Jagoda Nedić Student :
Broj indeksa : 001 – E / 11
Smjer : Poslovna ekonomija
Januar 2013 , godine
SADRŽAJ :
I – UVOD ..................................................................................... 1
1 .
Vrste društvenih pravila
........................................................................ 2
2 .
Pojam i vrste pravnih normi
................................................................. 4
2 . 1 .
Uslovne i bezuslovne pravne norme
......................................
6
2 . 2
.
Opšte i pojedinačne pravne norme
............................................... 6
2 . 3 .
Naređujuće pravne norme
............................................................. 6
2 . 4 .
Zabranjujuće pravne norme
.......................................................... 7
2 . 5 .
Ovlašćujuće pravne norme
............................................................ 7
3 .
Elementi pravne norme
......................................................................... 8
3 . 1 .
Pretpostavka dispozicije ( hipoteza )
.............................................. 8
3 . 2 .
Dispozicija pravne norme
...............................................................
9
3 . 2 . 1 .
Dispozicija sa nedovoljno određenim pravnim pojmovima
...... 9
3 . 2 . 2 .
Alternativne dispozicije
.......................................................... . 10
3 . 2 . 3 .
Dispozicije sa diskrecionom vlašću
......................................... 10
3 . 2 . 4 .
Dispozitivne dispozicije
.......................................................... 11
3 . 3
.
Pretpostavka sankcije ( prekršaj , delikt )
..................................... 11
4 .
Sankcija
.....................................................................................
12
4. 1 .
Vrste sankcija
.................................................................................... 12
II – ZAKLJUČAK ...................................................................... 14
III – LITERTURA ...................................................................... 15
2
1
.
V
rste društvenih pravila
Da bi društvo ostvarilo svoje ciljeve ono stvara veliki broj raznovrsnih normi, odnosno
pravila . Tako, kada je društvo na višem stepenu razvoja , tada je broj društvenih odnosa
znatno veći , a time i broj ovih pravila koji regulišu takve odnose znatno veći . Dakle,
svako društvo unapred stvara određena pravila ponašanja po kojima se ponašaju subjekti
u društvu.
Postoji, s obzirom na raznovrsnost normi, više kriterijuma o njihovoj podjeli . Jedan od
kriterijuma je podjela na :
tehničke norme i
društvene norme (propise).
Prvima se uređuje ponašanje ljudi u odnosu na prirodu i one su najčešće , bez sankcija .
Predmet izučavanja ovih normi je u oblasti tehničkih nauka .
Društvene norme , u užem smislu reči, ili propisi koje donosi društvo, propisuju
ponašanje subjekata prema ostalim članovima društvene zajednice i iste su snabdjevene
sankcijom . Sa sankcijom se štite društveni interesi . Društveni propisi se dijele na :
1 ) propise koje stvara čitavo društvo ili pojedine organizacije;
2 ) po načinu stvaranja - na norme koje se stvaraju spontano ( kao na primjer, običaji ) i
one koje se stvaraju sa jasnim ciljem i namerom ( kao npr . , pravo ) i
3 ) prema sankciji , norme se mogu podijeliti na razne vrste ( ko donosi sankciju , ko
ostvaruje sankciju i u čemu se sastoji sankcija ) . Tako se sankcije mogu podijeliti na
pozitivne ( nagrade ) i negativne ( kazne ) , s tim što se negativne sankcije dijele na
sankcije fizičkog nasilja i one koje ne propisuju fizičko nasilje .
Postoji i podjela društvenih normi prema sadržini , kao što su :
1 ) ekonomske,
2 ) moralne,
3 ) kulturne i dr .
4
2 . Pojam i vrste pravnih normi
Pravna norma se uobičajeno definiše kao pravilo o ponašanju ljudi ( subjekata prava )
sankcionisano monopolom fizičke sile kojim raspolaže država odnosno kao norma koju
donosi suverena ( najviša vlast ) ili delegirani subjekt .
Pravne norme su dakle obavezna pravila , zapovjesti o ponašanju u društvu , garantovana
državnim autoritetom . Pravne norme su jedna vrsta društvenih normi u užem smislu
riječi i od ostalih društvenih normi se razlikuju , upravo prema sankciji koja stoji iza
dispozicije .
Pravne norme predstavljaju najprostiji činilac prava ( atom prava ) , te se zbog toga ne
može razdvojiti na svoje sastavne dijelove pri čemu bi svaki od njih sačuvao pravni
karakter .
2
Pravne norme mogu biti u različitom odnosu prema konkretnoj i trenutnoj stvarnosti koju
regulišu , odnosno u različitom odnosu prema subjektima prava kojima su upućene
( adresatima ) .
Klasifikacija pravnih normi ima više i one se vrše prema različitim kriterijumima . Neki
autori uzimaju u obzir i različite kriterijume za njihovu klasifikaciju kao npr.adresate
( one subjekte kojima su norme upućene ) , teritorijalno važenje normi , vremensko
važenje normi , sastav normi , intenzitet normi i sl. , te saglasno tome govorimo o :
opštim ,
posebnim i
pojedinačnim normama .
normama koje važe na čitavoj teritoriji države ili pak na nekim njenim dijelovima
norme koje počinju i prestaju da važe na različite načine ,
norme koje naređuju , zabranjuju ili pak ovlašćuju subjekte prava ili sl.
2
Osnove prava , Prof. dr . Snežana Savić Banja Luka , 2005 , str . 252
5
