UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
Banja Luka
Odjeljenje u Istočnom Sarajevu
SEMINARSKI RAD
IZ PREDMETA: POSLOVNO PRAVO
NAZIV SEMINARSKOG RADA
„PRAVNE NORME I PRAVNI AKTI“
Mentor: Student:
Prof. dr Mile Račić
Istočno Sarajevo , decembar 2014. godine
Seminarski rad
SADRŽAJ
Strana
UVOD..................................................................................................................................2
1. POJAM PRAVNE NORME ........................................................................................
3
2. VRSTE PRAVNIH NORMI
............................................................................................
5
3.POVEZIVANJE PRAVNIH NORMI U PRAVNI POREDAK.................................
7
4. PRAVNI AKTI
...............................................................................................................
7
4.1.Bitni elementi pravnog akta .......................................................................................
7
4.2. Vrste pravnih akata...................................................................................................
8
4.3. Materijalizacija pravnih akata..................................................................................
9
4.4.OPŠTI PRAVNI AKTI................................................................................................
9
4.4.1. Hijerarhija opštih pravnih akata...........................................................................
9
4.4.2.Podzakonski pravni akti.........................................................................................
11
4.5.POJEDINAČNI PRAVNI AKTI .............................................................................
13
ZAKLJUČAK..................................................................................................................1
6
LITERATURA
..................................................................................................................
17
1
Seminarski rad
1. POJAM PRAVNE NORME
U društvu, posebno veoma značajnu ulogu imaju norme koje primjenjuje država. Ovakve
norme država stvara sama ili ih uzima iz svih društvenih oblasti, bilo da ih stvaraju
društvene organizacije ili neorganizovano društvo, ali za sve njih je karakteristična
primjena od strane države. Ove norme koje primjenjuje država nazivaju se pravnim
normama. Pravo je, dakle, skup normi koje primjenjuje država gdje se pod primjenom, u
prvom redu, misli na primjenu sankcija. Pravo, kao skup pravnih normi i pravila o
ponašanju, propisuje država i isto se primjenjuje od strane države u cilju ostvarenja
interesa vladajuće klase, u cilju zaštite određenog poretka koji odgovara vladajućoj klasi.
Pravna norma.
– „ Kao najmanji dio prava javlja se pravna norma (pravno
pravilo). Ona predstavlja pravilo ponašanja koje organizuje svijest ljudi u skladu sa
društvenim uređenjem datog društva.“
1
Pravna norma bi se mogla shvatiti kao pravni
atom i ona je najprostiji elemenat prava koji se ne može više razložiti na prostije pravne
elemente.
Ona se može definisati, kao pravilo o ponašanju ljudi koje je zaštićeno državnom
prinudom. To je pravilo o nekom ponašanju ljudi, kao na primjer, obavezno je platiti
porez na imovinu, zabranjeno je ubijati, a pod prijetnjom određene sankcije. Pravnu
normu, ne treba izjednačiti sa određenim članom zakona ili nekog pravnog akta iz razloga
što se rijetko dešava da se ona poklapa sa jednim takvim članom. Tako, jedan član sadrži
ili dio jedne ili više normi, a rijetko potpunu pravnu normu.
Elementi pravne norme.
- Svaka pravna norma ima dva ementa i to: dispoziciju i
sankciju. Dispozicija predstavlja suštinski dio pravne norme, tj. pravilo ponašanja
određenih subjekata. Sankcija označava pravilo o primjeni prinude od strane državnog
organa, nad onim subjektom koji je prekršio dispoziciju i ista se primjenjuje tek od onog
momenta kada se subjekt ne ponaša u skladu sa dispozicijom. Pravna norma je stvorena
da se ona uvjek mora realizovati, tako što ako izostane primjena dispozicije, onda dolazi
do primjene sankcije, tj. ako lica ne poštuju dispoziciju i ne ponašaju se po dispoziciji
doći će do primjene sankcija.
Dispozicija pravne norme
predstavlja suštinu norme. To je onaj bitni elemenat
bez kojeg norma ne može ni da postoji. Ona određuje pravilo ponašanja subjekata u
pravu. Ona u stvari predstavlja određenu zapovjest koja je upućena subjektima prava.
Postoji više vrsta dispozicija pravnih normi, kao što su: naređujuće, zabranjujuće i
ovlašćujuće dispozicije, pa na osnovu toga i pravne norme mogu biti: naređujuće,
zabranjujuće i ovlašćujuće.
„Roditelji imaju dužnost da se staraju od djetetu“.
„Na putu u naselju vozač ne smije da se kreće brzinom većom od 50 km/h.“
1
Uvod u trgovinsko pravo, Lucija Spirović – Jovanović, Beograd 2005. str. 2
3
Seminarski rad
Naređujuće dispozicije naređuju subjektu određeno ponašanje, dok zabranjujuće
dispozicije takvo ponašanje zabranjuju. Ovlašćujuće dispozicije ovlašćuju subjekta na
određeno ponašanje, kao na primjer:
„ Dijete koje je navršilo 15 godina i ima sposobnost za rasuđivanje može odlučiti koju će
srednju školu pohađati “.
Deklarativne dispozicije na prvi pogled ne sadrže pravilo o ponašanju, već opis,
definiciju, objašnjenje. Zbog toga se nazivaju još i norme definicije. Pravilo o ponašanju
ipak postoji, ali je ono prikriveno, posredno izraženo. Deklarativne dispozicije su
sadržane u sledećim primjerima:
„Vlada Republike Srpske sprovodi politiku Republike Srpske i izvršava zakone, druge
propise i opšte akte Narodne skupštine, u skladu sa Ustavom“.
Prema načinu određivanja pravila ponašanja dispozicije mogu biti manje ili više
određene. Obzirom da se propisuju unaprijed i za veliki broj životnih situacija,
dispozicije vrlo često sadrže neodređene pravne pojmove ili pravne standarde. Njihovim
korišćenjem postiže se veća elastičnost pravnih normi, odnosno njihova primjenjljivost
na različite konkretne situacije.
Sankcija pravne norme
, predstavlja dio pravne norme kojom se predviđaju
poslijedice u slučaju povrede ili neizvršenja pravne norme. Ista je sastavljena iz pravila
ponašanja lica na koje se odnosi dispozicija, tj. ponašanje odgovarajućeg državnog
organa prema određenom subjektu, kad ono ne izvrši tu dispoziciju pravne norme.
Sankcija ustvari predstavlja odgovarajuću državnu prinudu prema određenom licu, koje
neće da se ponaša po dispoziciji pravne norme, kao na primjer: "Ko ne plati porez na
imovinu, kazniće se određenom novčanom kaznom" ili "Ko se ne odazove pozivu za
obavezno vakcinisanje, u slučaju epidemije od zaraznih bolesti, kazniće se određenom
novčanom kaznom" itd. U navedenim primjerima sankcija je izražena riječima "kazniće
se", za razliku od dispozicije gdje je ostavljeno na volju subjektu njegovo ponašanje.
Sankcija se uvjek može izvršiti prinudom od strane državnog organa.
Hipoteza (pretpostavka) pravne norme
, pretstavlja onaj dio pravne norme koji
određuje okolnosti, faktičke situacije ili činjenice koje moraju da postoje da bi došlo do
primjene pravne norme. Tu je moguća i hipoteza dispozicije i hipoteza sankcija.
„Na raskrsnici ili u susretu sa drugim vozilom, vozač je dužan da propusti vozilo koje
dolazi sa njegove desne strane.“
Prekršaj dispozicije,
nazivamo kraće delikt. Delikt, odnosno povreda je predviđen
u hipotezi sankcije koja ga bliže određuje. On, uvjek predstavlja određenu radnju
(ljudsku) i to svesnu radnju. Ta radnja može biti pozitivna (činjenje) ili negativna
(nečinjenje odnosno uzdržavanje od činjenja). Delikti, proizilaze iz same suštine prava,
odnosno iz njegove klasnosti. Težina delikta se utvrđuje težinom povrede interesa koji se
normom štiti. U savremenom pravu, postoje više vrsta delikata, kao na primjer, krivična
djela, privredni prestupi, prekršaj i i dr. Pored ovih delikata, postoje i delikti manjeg
značaja, kao što su administrativni delikti, disciplinski delikti i dr.
4
