Visoka tehnološka škola strukovnih studija
Aranđelovac
Seminarski rad
Tema:
Pravni uslovi i okviri za otpad od električnih i elektronskih proizvoda
Predmet:
Reciklaža metalnih materijala i elektronskog otpada
Profesor:
Student:
Prof. dr Brankica Jovanović
Jelena Ristović
Visoka tehnološka škola strukovnih studija
4
Jelena Ristović
Otpad od električnih i elektronskih proizvoda
Otpad od električne i elektronske opreme uključuje opremu i uređaje koje vlasnik želi da
odbaci, kao i sklopove i sastavne delove koji nastaju u industriji a čine ga otpadni materijali iz
domaćinstva (televizori, radio aparati, frižideri, zamrzivači, itd..), računari, telefoni, kasetofoni,
itd. Većina ovog otpada spada u opasan otpad znog komponenata koje sadrže.
Da bi se uspostavio i unapredio sistem upravljanja otpadom od električne i elektronske
opreme potrebno je uspostaviti sistem odvojenog sakupljanja otpada od električnih i elektronskih
proizvoda, kako bi se reciklirali upotrebljeni delovi. Komponente otpada od električnih i
elektronskih proizvoda koje sadrže RSV obavezno se odvajaju i obezbeđuje se njihovo
adekvatno odlaganje.
Za električnu i elektronsku opremu skoja je stavljena na tržiste od 1.januara 2011.godine,
troškove upravljanja otpadnom opremom koja potiče iz domaćinstava proporcionalno snose svi
proizvođači, odnosno uvoznici srazmerno proizvodima stavljenim na tržište Republike Srbije.
Pravni uslovi I rokovi za otpad od električnih I elektronskih
proizvoda
Otpad od električne i elektonske opreme je električna i elektronska oprema koja
predstavlja otpad, uključujući i sve sastavne delove, sklopove i potrošni materijal koji su deo
proizvoda koji se odbacuje (WEEE otpad)
Električna i elektronska oprema je proizvod čji pravilan rad zavisi od rada električne
struje ili elektromagnetnog polja, kao i oprema koja je namenjena za proizvodnju, prenos i
merenje protoka polja, razvrstani u jedan od razreda sa Liste razreda električne i elektronske
opreme, a upotrebljavaju se kod napona koji ne prelazi 1000V za naizmenični protok i 1500V za
jednosmerni protok.
WEEE otpad je jedna od vrsta sa najbržom stopom rasta u svetu. U razvijenim zemljama
iznosi u proseku 1% od ukupne količine čvrstog otpada. U svetu se godišnje stvara oko 50
miliona tona električnog otpada, pri čemu najveći deo, što je problem, završi u zemljama u
razvoju. Vodeći kontinent u godišnjoj proizvodnji ovog opasnog proizvoda je Severna Amerika
sa oko 20 miliona tona, zatim slede Evropa i Azija sa po oko 14 miliona tona, a ostali kontinenti
su na nivou od oko 5 miliona tona. U EU WEEE otpad raste 16-28% na svakih pet godina, što je
tri puta brže nego prosečno generisani otpad u opštinama tokom jedne godine.
Visoka tehnološka škola strukovnih studija
5
Jelena Ristović
Kategorizacija WEEE otpada prema prisustvu materijala
WEEE otpad je opasan otpad jer sadrži preko hiljadu različitih supstanci, od kojih su
mnoge otrovne i stvaraju ozbiljno zagađenje prilikom odlaganja. Njihov sastav zavisi od
proizvoda i kategorija. Prisustvo elemenata kao što je olovo (1.5 -4.0 kg po monitoru i matičnim
pločama) živa (u termostatima, senzorima, relejima, mobilnim uređajima, baterijama i LCD
ekranima), arsen i kadmijum (u raznim čipovima, a takođe je i stabilizator za plastiku), selen i
šestovalentni hrom (koristi se u zaštiti od korozije i kao ukras ili učvršćivač kućišta) i usporivači
plamena koji se ovde kao WEEE otpada, a koji premašuju propisane količine, svrstava ovaj
otpad u kategoriji opasnog otpada. WEEE otpad se stvara u velikim količinama zbog brzog
zastarevanja proizvoda. Takođe, WEEE otpad sadrži metale koji ima ili nema gvožđe, plastiku,
staklo, drvo I ivericu, štampane ploče, beton i keramiku, gumu i drugo, čije prisustvo utiče na
svrstavanje u otpad koji nije opasan. Gvožđe i čelik čine oko 50% WEEE otpada, plastika 21%,
metali koji ne sadrže gvožđe 13% i dr. Metali koji ne sarže gvožđe sadrže bakar, aluminijum i
plemenite metale (srebro, zlato, platina, paladijum i dr.). Plastike, uključujući PVC, u prosečnom
računaru ima oko 7kg. Najviše korišćen oblik plastike je PVC. BFC (bromirani inhibitori
gorenja) koriste se u plastičnim kućištima radi sprečavanja zapaljivosti. Barijum je mekani
srebro-beli metal koji se koristi u CRT monitorima da bi zaštitio korisnike od zračenja. Berijum
je vrlo lagan materijal, tvrd i nemagnetičan, koji se koristi u matičnim pločama. Toneri kao
glavni sastojak sadrže pigment koji je klasifikovan kao kancerogen. Fosfor se koristi kao premaz
na CRT monitorima i otrovan je.
Kategorizacija WEEE otpada prema mestu nastanka
U WEEE otpad se, prema mestu nastanka svrstava:
-
Otpadna oprema iz domaćinsstva
– otpadna oprema koja nastaje u domaćinstvima
(kućni otpad) kao i u industriji, zanatskim delatnostima, uslužnim ili drugim delatnostima
(komercijalni otpad) a koja je, zbog sveoje prirode i količine, slična otpadnoj opremi iz
domaćinstva.
-
Otpadna oprema koja nije otpadna oprema iz domaćinstva
– otpadna oprema koja
nastaje iz opreme označene sa Liste elektronskih i električnih proizvodima razvrstanih po
razredima električne i elektronske opreme, a ne upotrebljavaju se u domaćinstvu.
Takođe, proizvođači originalne opreme generišu WEEE otpada kada proizvodi koji silazesa
proizvodne trake nisu odgovarajućeg kvaliteta i moraju biti odbačeni. Neki proizvođači imaju
