VIŠEZNAČNOST IZRAZA EVROPSKO PRAVO -
Izraz "Evropsko pravo" predstavlja "pojmovni krov za više
pravnih poredaka koji su višestruko međusobno isprepleteni".Izrazom Evropsko pravo obuhvaćeni su :
1)Pravo koje stvara Evropska unija(uspostavljena 1992.godine Ugovorom iz Mastrihta)
2)Norme koje donose Savjet Evrope(Evropska konvencija o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda ,
Evropska socijalna povelja),Organizacija za evropsku bezbjednost i saradnju- OEBS,kao i Evropska zona
slobodne trgovine -EFTA
*
Evropsko pravo u užem smislu
je pravo koje stvara EU - pravo koje proističe iz ugovora o EU kao i pravo
čiji je izvor Ugovor o funkcionisanju Evropske unije odnosno Povelja EU o osnovnim pravima.
*
Evropsko pravo u širem smislu
obuhvata skup normi koje stvaraju međunarodni subjekti,
supranacionalno pravo EU,različite oblike međunarodnog ugovornog prava i meko pravo.
SUPRANACIONALNI KARAKTER PRAVA EVROPSKE UNIJE
Pravo EU uređuje čitav splet odnosa između država članica,institucija i individualnih subjekata u
"supranacionalnom"kontekstu.Supranacionalni karakter prava EU,kojim se ovo pravo jasno izdvaja od
prava u oblasti zajedničke spoljne i bezbjedonosne politike EU i prava drugih institucionalnih oblika
regionalne saradnje evropskih država,proističe iz sledećih njenih obeležja :
1) EU ima institucije koje djeluju nezavisno od država članica u pogledu njihovog sastava i načina
odlučivanja
2)E.Unija može donositi odluke većinom,s tim što te odluke obavezuju sve države članice
3)Institucije EU primjenjuju ove odluke ili su odgovorne za nadzor nad primjenom tih odluka od strane
država članica Unije.
4) Osnivački ugovori i odluke EU omogućavaju nastanak prava i obaveza za individualne subjekte(fizička i
pravna lica) i ta prava su neposredno ostvariva u sudovima država članica čak i kada postoji protivrečna
odredba nacionalnog prava.
!!Evropska Unija i njeno pravo su ustanove SUI GENERIS,a pravo EU se dijeli na tri sastavna dijela
:
1)Ustavno (Institucionalno) pravo - određuje sastav EU,njene glavne organe i dr.tijela, izvore prava Unije i
posebna obeležja tog prava,uključujući i načelo prednosti(suprematije) i neposrednog pravnog dejstva.
2)Proceduralno (administrativno) pravo EU naziva se i sudskim preispitivanjem ili sudskom kontrolom
akata u EU.Ono se odnosi na različite tužbe koje pred sudom pravde EU mogu da ulože institucije
Unije,države članice EU, fizička i pravna lica.
3)Materijalno (supstancijalno) pravo obuhvata norme koje se odnose na široke oblasti politike o kojima
je postignut dogovor pri zaključenju Osnivačkih ugovora Evropskih zajednica,odnosno EU,odnosno pri
zaključenju Lisabonskog ugovora.Stvara se pretežno sekundarnim pravnim izvorima Unije. Materijalno
pravo EU naziva se i pravom ekonomije EU ili štaviše - privatnim pravom EU.
POZITIVNA EVROPSKA INTEGRACIJA
- se sastoji u utvrđivanju zajedničkih politika u predviđenim
oblastima(poljoprovreda,konkurencija,transport),a negativna integracija u otklanjanju prepreka za svaki
oblik diskriminacije na osnovu nacionalnosti ,a posebno slobodan promet robe,kapitala,ljudi i usluga.
NASTANAK I RAZVOJ EVROPSKOG PRAVA
-Riječ Evropa potiče iz grčke mitologije(feničanska princeza koju je zaveo bog Zevs)
Od Evropske ideje do Rimskih ugovora
-
ideja o evropskoj povezanosti bila je ispoljena u postojanju tzv.hrišćanske republike u srednjevjekovnoj
Evropi(počivala na istoj religiji i jeziku)
-Prvi zastupnik ideje o "ravnoteži moći" u Evropi je savjetnik i ministar francuskog kralja Anrija IV -
vojvoda Maksimilijan de Betin Sili
-Sličnu ideju o Uniji država i naroda izložio je Hugo Grocijus u djelu "Tri knjige o pravu rata i mira".
-Opat Sen Pjer izneo je misao o federalnoj zajednici evropskih suverenih država tokom mirovnih
pregovora u Utrehtu 1713.godine.
-Žan Žak Ruso je izradio rukopis o federaciji kao srestvu povezivanja malih republika sa velikim državama
-Imanuel Kant je ponudio sliku federalno organizovane Evrope u svojoj knjizi "Ka vječnom miru".
-Viktor Igo - zalagao se za uspostavljanje "sjedinjenih država Evrope"
U 20-tom vijeku ,posebno nakon okončanja I svjetskog rata,projekti o ujedinjenoj Evropi dobili su novu
dimenziju :
1)Austrijski grof Kudenhof-Kalegri podstakao je stvaranje panevropskog pokreta i održavanja
panevropskog kongresa u Beču 1926.godine radi širenja evropske ideje.
2)Aristid Brajan8francuski novinar,advokat i političar) takođe se zalagao za ostvarenje ideje o federalnoj
evropskoj uniji.
-Ovi predlozi bili su usmjerni ili ka stvaranju saveza radi obezbjeđenja ravnoteže moći protiv najjače
evropske sile(predlog vojvode Salija) ili ka uključivanju najjače države u šire strukture,evropsku federalnu
uniju(projekti Brijana i Bluma).
Na osnovu Spakovog izvještaja pripremljeni su
:
1) ugovor o osnivanju Evropske ekonomske zajednice
2) ugovor o Evropskoj atomskoj zajednici
Pregovori eksperata( u koje su bili uključeni predstavnici Organizacije za evropsku ekonomsku saradnju i
Savjeta Evrope) okončani su u Parizu februara 1957 godine,a svečano potpisivanje tih ugovora je
obavljeno u Rimu 25.marta 1957 godine.
Prihvatanje supranacionalnog kocncepta integracije nije začilo potpuno odbacivanje drugačijeg pristupa
procesima evropske saradnje. Kocepcija koju je zastupala frajburška škola ortodoksnog liberalizma
( glavni predstavnik Ludvig Erhard) imala je jako uporište u sličnim koncepcijama razvijanim u Velikoj
Britaniji i skandinavskim zemljama. Ovaj kocept,na predlog vlade Velike Britanije postaće temelj na kome
će 1960 godine nastati Evropska slobodna trgovinska zona(EFTA).
-Nakon razdoblja konsolidacije evropskih zajednica na temelju rimskih ugovora nastalo je razdoblje krize
(Velika Britanija je bila pozvana da učestvuje u pregovorima za stvaranje sve tri evropske zajednice,ali
njena Vlada nije smatrala korisnim za Britaniju da prstupi evropskim zajednicama).
OD FEDERALIZMA KA PRAGMATIZMU (RAZDOBLJE KONSOLIDACIJE I KRIZE)
U preambuli Ugovora o Evropskoj Ekonomskoj zajednici(EEZ) navedeni su ciljevi te zajednice :
- da se obezbijedi ekonomski i društveni napredak zemalja uklanjanjem prepreka koje dijele Evropu,da se
postave temelji što tešnje zajednice naroda Evrope,da se osigura stalni privredni razvoj,obezbijedi
ravnoteža trgovinske razmjene i lojalna konkurencija,da se ostvari unapređenje životnih i radnih uslova
naroda(pre svega,ekonomski ciljevi)
-ostvarenje tih ciljeva- posebno zajedničkog tržišta i slobode protoka lica,usluga ,robe i
kapitala ,pretpostavljalo je integraciju određenog stepena koja nije bila moguća bez izvjesnog
ograničavanja suverenih prava država članica.
Na konferenciji šefova država u Bonu 1961.godine obrazovana komisija ,na čelu sa Kristijanom Fušeom,
sa zadatkom da preispita mogućnosti političke saradnje država članica.
Fušeova komisija je pripremila dva izvještaja :
1.Prema prvom izvještaju(novembar 1961) trebalo je konstituisati Evropu kao "UNIJU DRŽAVA" koja
poštuje nacionalni identitet država članica.Organi Unije bi,po ovom predlogu,bili : Savjet sastvljen od
šefova država i vlada,Evropska parlamentarna skupština i Komisija sa čisto administrativnim funkcijama i
sa sjedištem u Parizu.
*Kao zadatci Unije određeni su zajednička spoljna i bezbjedonosna politika,kao i politika odbrane u
pitanjima od zajedničkog interesa
2.Na temelju kritika pojedinih dijelova plana,pripremljen je novi projekat(Fušeov izvještaj II) -januar 1962
!Zastoj u radu Savjeta trajao je sve do usvajanja Sporazuma u Luksemburgu 30 januara 1966 godine
:
-državama članicama Zajednice bilo je priznato pravo veta na predložene odluke u Savjetu ministara ako
ocijene da je u pitanju njihov vitalni nacionalni interes .Od tada,u praksu,u Savjetu ministara nije
odlučivano većinski,već se težilo postizanju konsenzusa
PROŠIRENJE I STAGNACIJA
U ovom razdoblju postalo je neophodno da se u određenim ob lastima na organe Zajednice prenesu
izvjesna suverena prava država članica kako bi se ostvario svečano objavljeni cilj 1972 godine : da se
Zajednica do kraja decenije preobrazi u Evropsku Uniju.
Predlozi koji su bili dati za uspostavljanje određenih oblika političke saradnje ,kao i za konstituisanje
ekonomske i monetarne unije,nijesu bili u dovoljnoj mjeri ostvareni zbog protivljenja pojedinih država
članica.Ipak,učinjeni su određeni pomaci,pa se ovo razdoblje naziva i razdobljem "POLITIKE SITNIH
KORAKA".
Politika sitnih koraka inaugurisana je na Haškoj konferenciji šefova država ili vlada 1969 godine - ona je
pripremila teren za proširenje Zajednice na zapad ,koje je bilo realizovano 1973 godine prijemom Velike
Britanije,Irske i Danske(Norveška nije postala član)
Na sjednici ministara spoljnih poslova 19 novembra 1969 preispitana je mogućnost uspostavljanja
Evropske političke saradnje.Nakon Barovog plana iz 1969 godine i Vernerovog plana iz 1970. godine
unijete su određene promjene u monetarnu politiku Evropske zajednice.
Shodno Vernerovom planu,predloženo je uvođenje fiksnih deviznih kurseva valuta država članica
Evropske ekonomske zajdnice,sa uskim prostorom za fluktuacije(2,5 odsto)
Na kraju razdoblja stagnacije došlo je do proširenja EZ na jug Evrope(Grčka 1979 god,a Španija i Portugal
1986 godine - ukupno 12 članic EEZ)
NOVI POLET -(1986 -2000)
Donošenje JEDINSTVENOG EVROPSKOG AKTA(usvojen 28.februara -stupio na snagu 1.jula 1987 god.)
Ovaj akt ostvario je šest bitnih promjena u Zajednici :
- dovršenje jedinstvenog tržišta do 31 decembra 1992
- institucionalna reforma
- formalno priznanje Evropskog savjeta
- proširenje nadležnosti Zajednice
- postavljanje temelja za veće ekonomsko i monetarno približavanje država članica
- institucionalizacija saradnje država članica u oblasti spoljnje politike
Miteranova i Kolova inicijativa
Francuski predsednik Miteran i njemački kancelar Kol u aprilu 1990 godine predložili su da se održi
posebna konferencija o političkoj uniji a predlog je prihvaćen u julu 1990 (Dablin)
Decembra 1990 godine otpočele su sa radom dvije paralelne međudržavne konferencije o reviziji
evropskih konstitutivnih ugovora,a svoj vrhunac dostigle su potpisivanjem Ugovora o Evropskoj Uniji na
sjednici Evropskog savjeta u Mastrihtu decembra 1991.godine
Prema Miteranovoj i Kolovoj inicijativi,trebalo je osnažiti demokratski legitimitet zajednice,povećati
djelotvornost njenih organa a naročito osigurati jedinstvo i usklađenost akcija Unije u privredno-
monetarnojoblasti ,kao i u zajedničkoj spoljnoj i bezbjedonosnoj politici. Značaj inicijative - treba nastaviti
proces izgradnje EU (dvije koncepcije :"o drvetu" i o "hramu" ,sukob riješen sporazumom)
Ugovor o Evropskoj Uniji (Ugovor iz Mastrihta) potpisan je 7 februara 1992.godine. Međutim,njegova
ratifikacija je ostvarena mnogo teže nego što se pretpostavljalo.U Danskoj je prvobitna verzija Ugovora o
Evropskoj uniji odbijena na referendumu,a tek nakon što su unijete posebne odredbe u odnosu na
Dansku,Ugovor o EU je prihvaćen na drugom referendumu u maju 1993. Takođe,bili je mnogo problema i
pri usvajanju Ugovora iz Mastrihta na referendumu u Francuskoj,ali i prilikom njegove ratifikacije u
Donjem domu Parlamenta Velike Britanije. U Njemačkoj se morala čekati odluka Ustavnog suda,gdje je
pokrenut postupak za ocjenu ustavnosti ratifikacije Ugovora o Evropskoj uniji(s obzirom na prenošenje
određenih suverenih prava na organe EU)
Stupanjem na snagu Ugovora o Evropskoj uniji uspostavljena je Unija koja počiva na tri stuba :
1. stub evropske zajednice ( sadrži supranacionalne elemente,posebno u oblasti ekonomske i
monetarne politike )
2. zajednička spoljna i bezbjedonosna politika
3. saradnja u pravosudnoj i unutrašnjoj politici
Drugi i treći stub počivaju na načelu međuvladine saradnje,bez prenošenja suverenih prava država
članica.
Ugovorom o EU ostvarene su brojne promjene u sistemu evropskih zajednica(prvi stub),a naročito su
važne dvije promjene. Prvo,izmjenjene su odredbe o imenovanju Evropske komisije i uvedena je nova
zakonodavna (legislativna ) procedura,postupak saodlučivanja( svrha jačanje Evropskog parlamenta) .
Druga važna promjena ogledala se u detaljnoj regulativi ogranizacije ekonomske i monetarne unije i
vremenskog redoslijeda njenog uspostavljanja u tri etape(izričito je otvrđeno da treći stepen,koji
uključuje uvođenje jedinstvene monete,mora otpočeti 1 .januara 1999 godine,i da će ,ako se to
ostvari,evrop postati jedinstvena moneta 11 država članica EU)
