MEGATREND UNIVERZITET
FAKULTET ZA POSLOVNE STUDIJE
PRAVO EVROPSKE UNIJE
Materijal za pripremu I kolokvijuma
Prof. dr Filip Turčinović
Beograd, oktobar 2011. godine
2
ZAJEDNIČKO I UNUTRAŠNJE TRŽIŠTE I ČETIRI FUNDAMENTALNE
SLOBODE
Zajedničko i unutrašnje tržište predstavljaju najvažniji deo početnih pa i suštinskih
elementa integracionih procesa u Evropi. Smataralo se na početku da će se stvaranjem
zajedničkog tržišta postići najvažniji cilj, a to je harmonizacija razvoja ekonomskih politika
država članica, kontinuirana i balansirana ekspanzija, povećanje stabilnosti, ubrzani rast
životnog standarda, i sadržajnija saradnja država članica uopšte. Zajedničko tržište bilo je
bazirano na četiri osnovne slobode. Popularno nazvane stubovi zajednice. To su:
•
sloboda kretanja roba,
•
lica,
•
kapitala i
•
usluga.
Rimski ugovor je oznacio proces harmonizacije propisa drzava clanica u ovoj sferi
kao najvazniji cilj.U tom pravcu Savjet na predlog Komisije...donosi jednoglasno
dfirektive o harmonizaciji zakonskih podzakonskih i administarativnih odredbi drzava
clanica koje imaju neposrednog uticaja na upostavljanje zajednickog trzista.
Postojala je opsta ocjena u ranim fazama da uspjeh integracije zavisi od
sposobnosti drzava clanica da harmonizuju pravne sisteme.
Medutim taj proces imao je svojih objektivnih ogranicenja koja su nastajala
jednim dijelom uvrscivanjem novih propisa u obalstima nacionalnih prava koji su se
odnosili na zastitu potrosaca,javno zdaravlje ,tehnicke standarade i kvalitet.Najcesce su ti
propisi bili produkt napora drzava calanica da se svojim gradjanima obezbijede koriti i
zastita.U objektivnoj ravni ti propisi su postali ozbiljana prepreka za uspostavljanje
zajednickog trzista.Takodje su dovodili do podjele trzista i uslovaljavali su zaostajanje u
tehnoloskom smislu.Osim toga su uslovalajvali izostanak prave konkurencije.Posljedica
toga bila je odsustvo prava potosaca na izbor.Usljed toga nastojalo se zastiti legitimno
pravo potrosaca na izbor kroz kreiranje standarda i pravila vazecih na cijelom prostoru
Zajednice.
Prema citiranom clanu Rimskog ugovora primjena direktiva u cilju otklanjanja
barijera na trzistu bila je na pocetku uspjesna.
Ranih sesdesetih godina njihova produkcija je bila veoma restriktivna ali ne i bez
uspjeha.
Ozbiljna i siroka dinamika u produkciji direktiva u ovoj oblasti nastupila je
nakoan usvajanja Opsteg Programa za elemninaciju tehnickih barijera u trgovini.
Siroko podrucje trgovine motornim vozilima regulisano je sa vise od 60 direktiva
koje su obuhvatale ne samo vozila vec i opremu za njih.
Takodje je bila veoma siroka produkcija direktiva koje su regulisale pitanja
harmonizacije propisa u vezi sadrzaja ,marki i pakovanja hrane,kozmeticke i
farmaceutske robe.Poklonjna je velika paznja razlicitim vrstama elekticne potrosacke
robe.Regulisano je pitanje masinskih i kabastih proizvoda .
Nakon usvajanja Prvog programa o zastiti zivotne sredine pojavio se problem
kako u toj sferi harmonizovati propise.Obzirom na cinjenicu da to pitanje nije ulazilo u
komuniarni kompleks moralo se pribeci dodatnim procedurama radi njegovog
regulisanja.Savjet je mogao primijeniti proceduru predidjenu u clanu 308 ugovora koja
dozvoljavala Savjetu da radi postizanja komunitarnih ciljeva u ovim slucjevima
jednogalano moze donostit odluke.
Na pocetku su ove direktive obuhvatale pravila o pijacoj vodi i zastiti voda
uopste,emisijama gasova iz automobila,cistom vazduhu i zastiti ptica.
4
U konkretnom slucaju veliki doprinos dao je potpredsjednik Komisije i direktor
direktorata za za unutarasnje trziste Lord Kokfild .
BIJELA KNJIGA o kompletiranju unutarasnjeg trzista od juna 1985 godine
Na pocetku se naglasava saglasnost Komisije sa procesima kompletranja
unurasnjeg trzista i o potrebi stvaranja jednog dokumenta u obliku akcionog plana.
Uvodne napomene naglasavaju potrebu eleminisanja svih vrsta barijera u svrhu
postizanja glavnog cilja.
Objektivo stvaranje unutarasnjeg trzista ima tri dijela i to:
1)spajanje pojedinacnih trzista drzava clanica u jedinstveno trziste sa oko 320
miliona ljudi.
2)obezbjedjenje da jedinstveno trziste bude istovremeno i ekspanzivno i u
razvojnom trendu
3)obezbjedjnje da trziste bude fleksibilno na nacin sto ce se omoguciti da lica i
robe,kapital i investicije cirkulisu na prostoru objektno velikih mogucnosti.
Da bi se dostigli ovi postavljeni ciljevi potrebno je preduzeti korake koje
kalsifikujemo u tri cjeline i to:
1)uklajnjanje fizickih barijera
2)ukljanjanje tehnickih barijera
3)uklanjanje fiskalnih barijera
Fizicke barijere se u prvom redu odnose na na carinske objekte na carinicanama
drzava clanica.Pojedini autori njihovo prisusto i sada ozanacavaju kao dokaz za
kontinuirani proces podjele zajednice.Njihovo ukalanjanje se dozivljava kao znak
uspostavljanja jedinstvenog trzista.
Ponekad se istice da se ovi objekti zadrzavaju u svrhu resavanja problema
imigracije.bezbjednosti,kontrole trgovine drogama.i sl.Smatra se da ce one biti potpuno
uklonjene kada se za ove svrhe pronadju alteranativni putevi kontrole.
U svakom slucaju ispravno je zakljuciti da je odrzanje ovoga vida kontrole na
granicama izmedju drzava clanica ustvari samo izvor dodatnih novcanih troskova.
Uklajnjanje tehnickih barijera omogucilo bi posebno u industriji povecanje
kompetitivnosti.Postojanje razlicitih tehnickih standarda u opremi iz oblasti npr zdravlja i
drugih sektora uslovlajava umanjenje konkurentnosti.
Stoga Komiisja usmjerava svoje napore ka stvaranju koncepta harmonizacije na
osnovama multi priznanja i ekvivalencije.
I na kraju obezbjedjjnje fiskalne harmonizacije je ugovorna obaveza i nema
mogucnosti za drugacija tumacenja vec da se ti propisi potpuno obzirom na njihovu
jasnost jedinstveno primejnjuju.
Cini se da van savkog spora pitanje nuznosti harmonizacije.Sve drzave clanice
prihavataju makar u deklarativnoj ravni tu obavezu.Medjtim pojedine od njih suocavaju
se sa raznovrsnim teskocama prilikom implemetiranja obaveza.Njima se omogucava da
svoje specificnosti ispolajvaju u odredjneom periodu ali se istovremeno postavlja pitanje
do koje mejre te drzave mogu onemogucavati jedinstvenu primjenu propisa koji donose
progres.
Koherentna trgovinska politka omogucava povecanu konkurentnost.Parcijalizacija
unutarasnjeg trzista onemogucila bi za slucaj postojanja restiktivne prakse prema
firmama i da trgovacki partneri visokoga znacaja ne dodjeljuju koncesije kakve bi mogle
ocekivati u slucaju jedinstvenog nastupa.
Bijela knjiga je predvidjela citavu skalu legisalativnih instrumenta za dostizanje
slobode kretanja kapitala roba.lica i usluga.Pored toga ukazuje na potrebu harmonizacije
propisa iz obalasti intelektualne svojine,poreza,bankarstva itd.
5
U Aneksu Bijele knjige nalazi se 282 legislativna akta sa vremenom
implemetacije .
Pitanjima potrebe uspostavljanja jedinstvenog trzista bavio se Cecchini izvjestaj
koje sacinjen na zahtjev Komisije 1988 godine.
Analiza je izvrsena posredsvom 11000 firmi i 24 studije.Ti agregati su pokazivali
prednosti unutarasnjeg trzista u proizvodnji, investicijama i posebno u obzbedjivanju
novih 2 milona radnih mjesta.
Jedinstveni evropski akt donio je kvalitet vise u tom smislu sto je eksplicitno
izrazio stav da se u okvir unutarasnjeg trzista oznacenog kao prostor bez unurasnjih
granica uvrscuju i cetri funadamentalne slobode.
Prema predlozima Komisije trebalo je izmijeniti clan 8 Ugovora na taj nacin sto bi
se obezbijedilo njegovo direktno djejstvo.Izmjene koje su ucinjene nijesu donijele
direktno djestvo sto je vidljivo i u odluci Suda prilikom presudjivanja u slucaju
Wijsenbeek.
Medjutim
bilo
je
drugacijih
misljenja
medju
istaknutim
pravnim
teoreticarima.Tako npr profesor Elherman , direktor direktrata za pravne usluge istice da
se koncept unutarsnjg trzista bez granica moze smatarati novim materijalno pravnim
konceptom preciznijim i potpunijim nego li onaj koji se stvara na osnovu odluka Suda
pravde.
Program predvidjen u Bijeloj knjizi dozivio je znacajan uspjeh.To slijedi iz ocjene
Evropskog SavjetAa iz Edinburga odrzanog decembra 1992 godine.
Istaknuto je da je usvojeno preko 500 mjera u svrhu uredjenja unutarsnjeg
trzista.Znacajan uspjeh je postignut u implementaciji propisa iz oblasti koje se ticu cetiri
slobode.Zapazeni
su
propisi
koji
su
harmonizovali
obalsti
javnih
nabavki,telekomunikacija i drugih tehnickih sektora.
Postignuti su izvjesni uspjesi u pogledu ostvarivanja prava slobode kretanja
studenata ali se to ne bi moglo nazvati potpunim resenjem pitanja slobode kretanja lica.
Gotovo 75% legislativnih mjera odnoslio se na direktive.Iako su one omogucavale
drzavama clanicama da u ostavljenom periodu od dvije godine implementiraju donijetu
direktivu ta njihova obaveza vrlo cesto je krsena Ili je nepotpuno i nedovoljno
izvrsavana.
Stoga je Komisija smatrala da se na osnovu svojih ovlascenja iz Ugovora moze
zahtijevati od drzava clanica da ispune obaveze implementacije direktiva prije nego sto
bi se zahtivala akcija od Suda.
Komisija je u svom izvjestaju iz 1996 godine navela da su mjere primjenjivane do
tog vremena dovele do povecanja trgovinske razmjene unutar Zajednice u iznosu od 20%.
I da je obezbiedjen rast od 1% godisnje.Takodje je otvoreno preko 900 hiljada radnih
mjesta.
Prije toga Komisija je vise puta u svojim izvjestajima potencira intenzivniju
primjenu principa subsidijariteta kako bi izbjegle pojedine situacije institucionalanih
blokada.
Komisija je 1996 godine izdala SLIM progarm u kojem predlaze kodifikaciju
pojedinih prava kao npr bankarstvo,profesionalna prava radnika itd.Taj proces nije bio u
svojim krajnjim dometima narocito uspjesan ali je kao primjer imao velikog znacaja.
U 1997 godini Komisija je usvojila Akcioni plan u kome je iznijela namjeru da
radi na podizanju efektivnosti propisa u obalasti unutarasnjeg trzista.Plan je apostrofirao
nedovoljnu efikasnost u izvrsavanju direktiva navodeci da se skoro 25% ne izvrsava ili se
nepotpuno izvrsava.Radi prevazilazenja takvoga stanja obajvljuju se svakih sest mjeseci
izvjestaji o registaraciji implementiranih direktiva.
7
Ceritfikati koji se dobujaju od tijela Unije zaduznih za te poslove uvode posredan
nacin identifikovanje marke evropskog proizvoda sto bi trebalo da bude garancija za
slobodan promet na trzistu Evropske unije.
Komisija je baveci se ovim pitanjima izdala Zelenu knjigu evropske
standardizacije januara 1991 godine. U njoj predlaze da se ostvari efikasnija struktura
nacina donosenja odluka u nacionalanim i komunitarnim tijelima i organima nadleznim
za standardizaciju.
Dio problema u ovoj sferi nastao je kako je navedeno u zbog nedostaka
laboratorija za testiranje i izdavanje certifikata.
Multi priznanje je unijelo zajedno sa povecanjem tehnickih mogucnosti
laboratorija i druge opreme da se pitanja postizanja standarda uspjesno obavljaju.
Odnosno da oni budu faktor kompetitivnosti .
Za neke veoma vazne obalasti kao npr medicinu formirana je 1993 godine
agencija za evaluaciju meddicinskih proizvoda.Ova agencija ima zadatak da kontrolise i
testira proizvode prije nego sto mogu biti iznijeti na trziste.
Sjediste agencije je u Londonu.
SLOBODA KRETANJA ROBA
Razmatrajući značaj četiri slobode moramo zaključiti da ključnu ulogu u
konstituisanju zajedničkog odnosno unutrašnjeg tržišta ima sloboda kretanja roba. Ova
sloboda sačinjena je, uslovno rečeno, od tri dela. Prvi deo odnosi se na eliminaciju
carinskih i sličnih davanja izmedju država kao i unutrašnjih i diskriminatornih novčanih
davanja.
Drugi deo odnosi se na eliminaciju necarinskih kvantitativnih ograničenja i slicnih
barijera. Treći se odnosi na dejstva autorskih prava i industrijske svojine.
U delu tri Ugovora, naslov «Slobodan promet robe» u članu 23. kaže se:
Zajednica se zasniva na carinskoj uniji koja se odnosi na svu robnu razmenu i
obuhvata zabranu carina na uvoz i izvoz izmedju država članica i svih dažbina
koje imaju isto dejstvo, kao i uvodjenje zajedničke carinske tarife u njihovim
odnosima sa trećim zemljama.
Odredbe sadržane u članu 25. u glavi 2. ovog naslova primenjuju se na robu koja
potiče iz država članica i kao i na onu robu iz trećih država koja je u slobodnom
prometu u državama članicama.
Uklanjanje carina izmedju država je inherentno konceptu carinske unije. Nešto manje
je jasan koncept uklanjanja svih dažbina koje imaju slično dejstvo. Medjutim, bez obzira na te
nejasnoće terminološkog i materijalnog karaktera, Sud pravde je funkcionalistički posmatrano
imao jasan stav u tom smislu, jer je široko primenjivao koncept uklanjanja svih dažbina u
kretanju roba. U vezi sa tim ilustrativan je primer /Case 2/3 1969.godine ECR 211/ u kojem
Sud poništava odluku Belgije o uvodjenju novčanih davanja za neke socijalne fondove
prilikom prometa nebrušenih dijamanta. Prijema mišljenju Suda u tom slučaju se radilo o
dažbinama sa sličnim dejstvom kao što su carine.
Takodje sa istom tendencijom u smislu postizanja zaštite država članica od
prijemeštanja carinskih i drugih davanja, zabranjuje se naplata posrednog ili neposrednog
većeg iznosa unutrašnjih poreza od onih koji se napalaćuju za domaće proizvode.
Osim toga, ni jedna država ne može na proizvode iz drugih država članica
naplaćivati bilo kakave unutrašnje poreze radi zaštite drugih proizvoda. U vezi sa tim
Savet je bio ovlašćen da na predlog Komisije, uz konsultovanje Parlamenta i Ekonomsko
socijalnog Saveta, donese mere za uskladjivanje pravnih propisa koji se odnose na
politiku dodatnih poreza. Ovaj tip odluke morao se doneti jednoglano. Za slučaj veta
neke države članice Savet je mogao doneti mere koje su neophodne da bi se obezbedilo
