MEGATREND UNIVERZITET
FAKULTET ZA POSLOVNE STUDIJE
PRAVO EVROPSKE UNIJE
Materijal za pripremu II kolokvijuma
Prof. dr Filip Turčinović
Beograd, decembar 2011. godine
2
LISABONSKI UGOVOR
Konvencija, 2003 godine zahtijeva donošenje Ustava kako bi nakon predstojećeg proširenja
Institucije EU djelovale efikasnije , sa što više demokratskog kapaciteta i bliže
grañanima.Ugovor o Ustavu potpisan je 2004 godine.Nakon toga bilo je nužno da ga
ratifikuju sve države članice.Meñutim,Francuska i Holandija su odbili da ratifikuju Ugovor o
Ustavu.To je bio početak ozbiljne krize.Ona je potrajala sve do njemačkog
predsjedavanja.Predloženo je da se iz Ustava izbace pojedine sporne odredbe.Preostale bi se
ratifikovale od strane svih država članica.O tome je potpisana Berlinska deklaracija 25 marta
2007 godine na pedesetu godišnjicu potpisa Rimskog ugovora.
1
Tokom portugalskog predsjedavanja 2007 godine održana je Meñuvladina konferencija na
kojoj su države članice prihvatile Sporazum koje se ocjenjivao kao istorijski ,jer je sadržao
prihvatljivije odredbe.Nakon ratifikacije u svih 27 država Ugovor je stupio na snagu 1
decembra 2009 godine.Ratifikacija u Irskoj uslijedila je nakon dva održana
referenduma.Takoñe je bilo nužno da se sačeka odluka Ustavnog suda Njemačke koja je
usljijedila nakon vrlo oštre rasprave o karakteru uloge u mjesta država članica.
Ugovor o Ustavu nije stupio na snagu i nikoga nije obavezivao .Iz njega su bile uklonjene
odredbe koje su prema ocjeni učesnika ukazivale da se EU transformiše od meñunarodne
organizacije ka federaciji.
2
Nabrajamo ih taksativno i to:
1)Evropska unija koja se uspostavlja Ugovorom o Ustavu bila je nasljednica Evropske Unije
koja je postojala na osnovu dva Sporazuma jednog o uniji i drugog kojim je stvorena
Evropska zajednica.Umjesto njih predviñeno je da se stvori jedan jedinstveni ustavni tekst u
četiri oblasti i to:
a)Osnovna načela i definicije ;
b)Povelja osnovnih i ljudskih prava ;
c)Zajedničke politike
d)Prelazne i Završne odredbe.
2)Simboli su bili predviñeni u Ustavu i to:
a)zastava sa 12 zvjezdica rasporeñenih u krug koja je simbol potpunosti i cjelovitosti ;
b)himna, Betovenova Oda radosti;
c)geslo na kome počiva EU,a to je Ujedinjeni u raznolikosti i
d)evro kao moneta.
Ovi simboli nijesu preuzeti kao pravna kategorija ali jesu kao faktičko stanje.
3)koncept evropskog i okvirnog zakona je predviñao da se uredbe preimenuju u evropski
zakon,a da direktive budu evropski okvirni zakon.
Na Meñuvladinoj konferenciji 2007 godine snažno je istaknuto neslaganje sa tim
odredbama.Na kraju su sačuvane uredbe i direktive kao pravni akti Institucija EU.
Na drugoj strani prihvaćeno je pojednostavljenje pravnih akata u smislu preuzimanja
tipologije iz Ustava koja ih dijeli na zakonodavne i na one koji to nijesu.
4)Uvoñenje funkcije ministra inostranih poslova sa namjerom da spoljna politika EU što više
dobije na prepoznatljivosti i značaju.Kako je to prema mišljenju većine država članica bio
elemenat federativnog ustrojstva EU odredba nije preuzeta.
U Lisabonskom ugovoru predviñeno je da se ta funkcija naziva Visoki predstavnik za spoljne
poslove i bezbjedonosnu politiku.
1
Vidjeti potpunije: S.Rodin,Reforme Evropske Unije-Lisabonski ugovor,2009
2
Isto.
4
Istupanje iz EU
Istupanje iz EU predviñeno je u Lisabonskom ugovoru.Države članice mogu istupiti iz
EU.Svi dosadašnji osnovni ugovori nijesu predviñali tu odredbu.Stoga treba reći da je
istupanje Grenlanda nastupilo prema meñunarodnom javnom pravu.
5
Prema tome Lisabonskim ugovorom izričito je predviñeno da država članica može istupiti iz
EU.Njena obaveza je da o tome obavijesti Evropski savet.Ova institucija je dužna da izda
instrukcije i smjernice na osnovu kojih bi EU započela pregovore sa tom državom članicom i
zaključila sa njom istupni sporazum.Država članica koja je istupila može ponovo podnijeti
zahtjev za prijem u članstvo.
2)Efikasnija EU postavljen je kao važan cilj.Radi ostvarenja predviñeno je :
a)efikasnije odlučivanje i to posredstvom glasanja kvalifikovanom većinom u Savjetu.Na
takav način se glasa u brojnim područjima.To je proizašlo iz potrebe da se ograniči objektivno
postojeća mogućnost da pojedine države članice istrajavaju u svojim opstrukcijama donošenju
pojedinih opravdanih odluka.
Nakon 2014 godine egzistirao bi dvojni sistem većine.On bi obuhvatao 55 % država članica i
65 % stanovništva EU.
b) Predsjednik Evropskog savjeta se bira za mandat od 2,5 godine.
c)proširenje nadležnosti EU na područja koja neposredno dovode do boljeg života grañana
kao što su sloboda, bezbjednost i pravda ,borba protiv terorizma i kriminala,energetika,javno
zdravlje,civilna zaštita,svemir,humanitarna pomoć,sport,turizam i saradnja u poslovima
uprave.
Evropske vrijednosti i pravda
a)U demokratske vrijednosti Lisabonski ugovor ubraja one na kojima se temelji EU i
to:poštovanje
čovjekovog
dostojanstva,sloboda,demokratija,jednakost,pravna
država,poštovanje ljudskih prava uključujući prava pripadnika nacionalnih manjina.
Lisabonski sporazum osavremenjuje i modernizuje ciljeve EU u pogledu ekonomskog
blagostanja,privrženosti
miru,postizanju
blagostanja
naroda,borba
protiv
socijalne
isključivosti i diskriminacije,poštovanje jezičke i kulturne raznovrsnosti,zaštitu i razvoj
evropske kulturne baštine i promociju evropskih vrijednosti u svijetu.
Vidljiva je tendencija proširenja ljudskih prava.Lisabonski ugovor proširuje korpus ljudskih
prava.Poštuju se sva dosadašnja usvojena prava .Vrlo je važna činjenica da je Povelja postala
pravnoobavezujuća i da ima jednaku pravnu snagu kao i Ugovori o EU i njenom
funkcionisanju.Pri tome valja istaći da je Povelja poseban dokument.
6
Osim toga u Lisabonskom ugovoru sadržan je pravni osnov da EU pristupi Evropskoj
konvenciji o ljudskim pravima.
Princip solidarnosti meñu državama članicama predviña mogućnost da one nastupaju skupno i
solidarno ukoliko je neka od njih žrtva terorističkog napada ili prirodne katastrofe.Osim toga
modernizovana je solidarnost na području enrgetike
4) Da bi prepoznatljivost EU u meñunarodnim odnosima i meñunarodnoj zajednici bila
ostvarljiv cilj ustanovljena je funkcija Visokog predstavnika za spoljnu politiku.On
predsjedava Savjetu EU za spoljnu politiku i ima funkciju potpredsjednika Komisije.Takoñe
odnosi na na tehnološki razvoj, istarživanje svemira,humanitarna pomoćjer bi izostanak te pomoći spriječio
države članice da da u tim oblastima realizuju te aktivnosti.
5
O opšem karakteru djejstva meñunarodnih ugovora vidjeti:Henkin i dr. International law 1989, str, 69-73.
6
Ustav je predviñao uključenje Povelje u ustavni tekst.
5
se predviña formiranje nove evropske službe za spoljnopolitičko djelovanje koja bi radila pod
rukovodstvom Visokog predstavnika.
Pravni subjektivitet EU
EU do Lisabonskog sporazuma nije imala pravni subjektivitet.Posjedovali su ga Evropska
ekonomska zajednica i Evropska zajednica za atomsku energiju.Stoga je EU mogla da djeluje
samo preko Institucija tih zajednica.
Prema odredbama Lisabonskog sporazuma EU je dobila meñunarodnopravni subjektivitet.On
je osnova za potrebni nivo efikasnog djelovanja,pravnu sigurnost,transparentnost pravnih i
drugih poslova i sopstvene autonomije.EU može da zaključuje meñunarodne ugovore
obavezne za sve države članice.Ima poslovnu sposobnost.Može biti tužena i može
tužiti.Takoñe može biti članica meñunarodnih organizacija i može pristupati meñunarodnim
konvencijama.
Meñunrodnopravni subjektivitet omogućava EU da bude subjekt meñunarodnog javnog
prava .Praktično to joj omogućava da ima veći uticaj,obzirom da jedinstveno nastupa po
pravilu i u velikom broju slučajeva u ime svih članica.
Rast ukupnog integracionog potencijala
Povećanje broja članica od prvih integracija kada ih je bilo samo šest značio je i sadržajniju
geografsku integraciju.Broj članica se povećao na devet 1973 godine kada su primljene
:Danska,,Velika Britanija i Irska.Nakon toga primljena je Grčka kao deseti član 1981
godine.Španija i Portugalija primljene su 1986 godine.Broj se povećao na 15 članica kada su
1995
godine
primljene:Austrija,Finska
i
Švedska.Deset
novih
članica
i
to:Malta,Kipar,Letonija,Litvanija ,Estonija ,Mañarska,Poljska,Češka,Slovačka i Slovenija
pristupile su sredinom 2004 godine,Bugarska i Rumunija pristupile su 2007 godine.
Nekoliko država ima status kandidata za članstvo u EU.To su:Turska ,Hrvatska ,Crna Gora
,Island, i Makedonija.Od njih je samo Hrvatska zaključila pregovore i očekuje punopravno
članstvo 2013 godine.Države Zapadnog Balkana Srbija,Albanija i Bosna i Hercegovina dobile
su status kandidata ali ne i datum početka pregovora.
Ako bi sudili po dosadšnjem trendu u povećanju broja država članica moglo bi se očekivati
povećanje i u narednom periodu.Pri tome valja imati u vidu da se neposredno susjedstvo
nalazi na listi spoljnopolitičkih prioriteta EU.
7
Članstvo u EU može da zatraži svaka evropska država.Država koja želi da postane član EU
podnosi molbu Savjetu.Savjet traži od Komisije da procijeni mogućnosti države podnosioca
da li ta država podnosilac molbe ispunjava uslove za dobijanje članstva.
Osnovni uslovi obuhvataju najprije geografski ,odnosno da je riječ o evropskoj državi.Država
mora da poštuje ljudska prava ,da ima tržišnu privredu i mogućnost da svoj pravni sistem
prilagodi pravnom sistemu Evropske Unije.
Evropski Savjet je u Kopenhagenu 1993. godine utvrdio uslove koje treba da ispune
zemlje kandidati za prijem u članstvo u EU. Komisija je nešto ranije slično izložila u
svom izveštaju «Evropa izazovi proširenja».
To su poznati Kopenhagenski kriterijumi. Oni su takoñe izloženi u saopštenju Komisije
16.jula 1997. godine, pod nazivom AGENDA 2000.
8
Prvi uslov je evropski identitet države. Prema tome jedino evropska država može postati
članica Unije.Država kandidat mora da ispunjava sledeće uslove iz korpusa demokaratije:
7
M.Holland,European Integration from Community to Union,2004 p 14-16
8
Videti potpunije B.Košutić,Uvod u pravo EU,2006
7
INSTITUCIJE EVROPSKE UNIJE
Najvaznije institucije Evropske unije su : Savet Evropske Unije,Komisija,Evropski
Savet, Parlament, Evropski sud pravde.Pored njih egistirajui brojne druge institucije.Neke
od njih kao recimo Centralna banka imaju veliki značaj.Njih analiziramo u odsjeku pod
nazivom ostale instucije.To su pored:Centaralne Banke,Komitet regiona,Ekonomsko
socijalni Savet, Revizorski sud,Prvostepeni sud ili sud prve instance,Ombudsman, i .
Sastav I nadleznosti
Preliminarano pitanje koje bi se u ovom slučaju moglo postaviti jeste kakva je uloga
institucija u kontekstu evropskih integracija.Drugi deo ovog pitanja trebalo bi da razjasni
medjusobne odnose institucija u Evropskoj uniji I da izlozi principe na kojima one
pocivaju.Ti principi uvek I iznova postavlju pred arhitekete evropskog entiteta dilemu kako I
na kakav način uspostaviti balans njihove moci odnosno kreirati njihov preventivni okvir
kako se ta moc ne bi izrodila u svoju suprotnost.
Istitucije po prirodi stvari nisu staticnog karaktera I izlozene su promenama koje često
bivaju veoma burne I strukturno raznovrsne.
Institucije koje bi mogli nazvati skoro izvornim, jer ih nalazimo I u ranim fazama
razvoja odnosno u Ugovoru o EEZ ali u Ugovoru o Evropskoj uniji iz 1992 godine su:
1) Evropski Savjet
2)Savet ministara(Savjet Evropske Unije)
3)Komisija
4)Parlament
5)Sud Pravde.
Merger ugovor iz 1965 godine uspostavio je Komitet stalnih predstavnika država
članica(COREPER)
Prvostepeni sud uspostavljen je 1988 godine.
Članom 7 Amsredamskog ugovora uspostavljen je;Komitet Regiona, Ekonomsko
socijalni komitet I Revizorski sud.
Kasnijim izmjenama uspostavljeno je mnostvo drugih tijela I organa.Naravno da svi
oni imaju odredjeni značaj za funkcionisanje Evropske unije, ali objektivno nije moguće dati
njihov cjelovit prikaz u okviru ovoga udzbenika.
Nasa pažnja se fokusira samo na one institucije koji imaju glavnu ulogu u Uniji I
pojedine od ostalih koji imaju veoma specificn ali nezaobilazan značaj.
EVROPSKI SAVET
Evropski Savet je glavni organ, jer se na njemu donose starateske politcke odluke
.Ovaj organ je zapoceo sa radom 1974 godine na inicijativu francuskog predsjednika
Ziskara DEstana.
Njegov stav da se sefovi država i vlada u pratnji ministara inostaranih poslova
moraju sastajati kad god je to potrebno, a najmanje tri puta godisnje bio je prihvatljiv i
naisao je na dobar prijem kod ostalih članica.
Evropski Savet nije bio predvidjen kao organ u osnivačkim ugovorima .Tek je
Jedinstveni evropski akt uvrstio Evropski Savet kao organ Zajednice.Njegova dalja
institucionalizacija učvršcena je ugovorom iz Mastrihta,kada dobija ulogu političke vlade
Unije iako je struktura personalnog sastava u osnovi medjuvladinog karaktera.
Brojna značajna pitanja razmatarana su na Evropskom Savetu.Neka od njih su na
najbolji način rešena zahvaljujuci umjesnosti i kredibilitetu clanova Evropskog Saveta.
Podsjetimo se samo problema vezanih za budžetska raspolaganja,izbora poslanika
za Evropski Parlamnt i raznovrsnih spoljnopilitickih odluka
Sastav Evropskog Saveta
