3INTERNACIONALNI UNIVERZITET IZ NOVOG
PAZARA
NAUČNO – NASTAVNO ODELENJE U PANČEVU
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA – PRAVO LOKALNE
SAMOUPRAVE
Lokalna samouprava u savremenoj Srbiji
Mentor: Student:
Prof .dr Zoran Gigić
Nebojša Teofilović Br. indeksa: 2-1278/09
Pančevo
2009
1
Uvod
Lokalna samouprava je autonomni sistem upravljanja lokalnim zajednicama, konstituisanim
na užim delovima državne teritorije. Ona je istovremeno originerna i osnovna organizacija
vlasti. Razvijenost lokalne samouprave je i jedan od uslova demokratije i pravne države. Kako
je samouprava lokalnim zajednicama pravo građana obično garantovano ustavom, za državu
ono znači obavezu da stvori uslove za kontinuirano funkcionisanje lokalne zajednice kao
celine.
Nastanak
Prve forme lokalne samouprave mogu se prepoznati u Evropi XV i XVI veka u vidu komuna,
srednjovekovnih gradova kojima su kralj ili feudalci putem povelja i statuta davali status
slobodnih gradova. Ipak, otadžbinom lokalne samouprave, onakve kakvom je danas
poznajemo, smatra se Engleska koja je prva imala originerne i samostalne oblike upravljanja
na užim teritorijama.
Koliko je značaj lokalne samouprave veliki, svedoči usvajanje Evropske povelje o lokalnoj
samoupravi iz 1985. godine od strane Evropskog saveta
Podela Srbije na opštine i gradove
koja jamči osnove tzv. lokalne demokratije, razrađujući najvažnije elemente statusa lokalne
samouprave. Tako, lokalnu samoupravu odlikuje nekoliko karakteristika: izvorna nadležnost,
odlučivanje neposredno ili putem predstavništva, finansijska sredstva, samostalnost oslikana i
kroz pravo na udruživanje lokalnih zajednica u saveze i zaštita prava na lokalnu samoupravu.
Oblici
U svetu postoji više oblika organizovanja lokalne samouprave. Dok je u Engleskoj uobličena
aktima parlamenta i poveljama, lokalna samouprava formirana je u vidu okruga, srezova i
parohija, u SAD, lokalna samouprava regulisana je u okviru ustava i zakona federalnih
jedinica, stoga u SAD postoji više različitih sistema lokalne samouprave: model mer-savet,
menadžerski i komisijski model, kao i poseban model u varošima Nove Engleske. S druge
strane, Francuska poznaje opštine, departmane i regione, s tim što i gradske i seoske opštine
tretira na isti način (tzv. monotipne opštine). Lokalna samouprava može biti organizovana kao
jednostepena
kao u Švajcarkoj,
dvostepena
poput onih u SAD, ili
trostepena
odnosno kao
višestepena
u Engleskoj ili Francuskoj. Stepen učešća građana u upravljanju lokalnom
zajednicom takođe sa razlikuje od zemlje do zemlje (neposredno u SAD, u obliku kabinetske
vlade u Francuskoj itd.). Lokalna samouprava se formira prema kriterijumima koji se
uglavnom tiču homogenosti, privrednih kapaciteta lokalne zajednice i gravitiranja određenim
institucijama od vitalne važnosti za njeno funkcionisanje. Još jedan od uslova njenog
opstanka jesu finansijska sredstva koja crpi iz izvornih prihoda ali i iz državnog budžeta, s
obzirom da pored izvornih poslova od neposrednog interesa za njene članove, izvršava i
poslove poverene zakonom.
2
Gradovi u Srbiji
Gradovi u Srbiji
su teritorijalne jedinice utvrđene Zakonom o teritorijalnoj organizaciji
Republike Srbije
[1]
, koja predstavlja ekonomski, administrativni, geografski i kulturni centar
šireg područja i ima više od 100.000 stanovnika.
Teritorija za koju se obrazuje grad, predstavlja prirodnu geografsku celinu, ekonomski
povezan prostor koji poseduje izgrađenu komunikaciju među naseljenim mestima sa sedištem
grada kao gravitacionim centrom.
Prema Zakonu o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije izglasanom 28. decembra 2007. u
Narodnoj skupštini, Srbija ima 24 grada zajedno sa gradom Beogradom.
Istorija
Do donošenja važećeg zakona u Srbiji se pri određivanju statusa gradskih i ostalih naselja
koristio popis stanovništva iz 1981. godine kao administrativno-pravni kriterujum, po kome
su naselja zakonskim propisima proglašavana za gradska; po toj dihotomnoj podeli postojala
su gradska naselja (ne gradovi) i ostala naselja (ne sela). Po popisima stanovništva 1953,
1961. i 1971. godine imali smo trihotomnu podelu naselja na osnovu kombinovanog,
demografsko - statističkog kriterijuma u odnosu broja stanovnika naselja i procentualnog
učešća nepoljoprivrednog stanovništva. Na tim popisima su postojala seoska, mešovita i
gradska naselja. Gradska naselja su mogla imati najmanje 2.000 stanovnika i to samo ukoliko
su pored toga imali i preko 90% nepoljoprivrednog stanovništva. Ovu trihotomnu podelu kod
nas je uveo poznati demograf Miloš Macura.
4
