UNIVERZITET U SARAJEVU
FAKULTET KRIMINALISTIČKIH NAUKA
SARAJEVO
Edna Šćuk
Nevena Erić
Musić Ajlana
Adem Pašić
TEMA: Pravo na život i eutanazija
Sarajevo, mart 2011.
UNIVERZITET U SARAJEVU
FAKULTET KRIMINALISTIČKIH NAUKA
SARAJEVO
Edna Šćuk
Nevena Erić
Ajlana Musić
Adem Pašić
TEMA: Pravo na život i eutanazija
Predmet: Ljudska prava
Mentor: Prof. Dr. Lada Sadiković
Student: Edna Šćuk
Nevena Erić
Ajlana Musić
Adem Pašić
SADRŽAJ:
SADRŽAJ .................................................................................................................................2
PRAVO NA ŽIVOT I EUTANAZIJA ...................................................................................3
UVOD ........................................................................................................................................3
POJAM EUTANAZIJE .......................................................................................................4-6
PODJELA EUTANAZIJE .............................................................................7-9
ISTORIJSKI OSVRT NA EUTANAZIJU ...............................................10-12
RELIGIJA I EUTANAZIJA .....................................................................13-14
ZAKLJUČAK ...................................................................................................15
LITERATURA .................................................................................................16
PRILOZI ......................................................................................................17-21
~2~
PRAVO NA ŽIVOT I EUTANAZIJA
UVOD
Smrt. Kraj? Početak? Prijelaz? Dio života? Objašnjenja koja nude razne religije,
učenja ili osobna uvjerenja na smrt gledaju iz različitih perspektiva. Ono što nam je svima
zajedničko jeste da je smrt neizbježna svima koji žive u nekakvom potjecaju vremena. Smrtni
smo, šta god to značilo! Bića umiru na razne načine, od raznih bolesti i u raznim uvjetima.
Kada ljudi pričaju o nečijem umiranju kao blagom, često navode: “Umrla je u snu“ ili
“Rodio/la se“, nije patilo/la..
Strah koji ljudi spram smrti nose u sebi, vjerujem, nije toliki strah od same smrti, već
od patnje i boli koja predhodi smrti – agonija. Kao da dostojanstvo života biva izmučeno
nedostojanstvenošću umiranja. Prvo ljudsko pravo je pravo na život koje nam je
zagarantovano, kao jedno od osnovnih i ljudskih prava. Pravo na život povlači čitav niz
ljudskih prava. Sva ljudska prava, pored osnovnog garantuju čovjeku dostojanstven život.
Međutim, na izmaku tog ugodnog života kao krajnje pravo javlja se pravo čovjeka na
dostojanstvenu smrt. Čovjek zaslužuje da umre brzo, nečujno, bez patnji.... Ali, stvarnost je
nešto drugo. Slušajući i čitajući novosti u medijima saznajemo da veliki broj ljudi moli za
smrt, ne samo Boga da im skrati patnje, nego i svog ljekara. Puko vegetiranje koje traje
godinama, koje ne vodi izliječenju, a čovjek u svemu tome mali i nemoćan. Ako mu se ne
ukaže neophodna medicinska pomoć, preminuće, i to će biti krivično djelo, međutim, ukoliko
se neko od bližih srodnika odluči i izjasni za čin eutanazije, nastaje problem. U poslednjih par
decenija, ovaj problem je legalizovan u nekim od zemalja Evropske Unije (Holandija, Belgija,
Švicarska). Smisao riječi eutanazija ne poklapa se sa njenim pravnim pojmom gdje ona
označava ubijanje iz milosrdja neizlječivih bolesnika. Preciznije, u svom pravnom smislu i
značaju, sastoji se u pomoći u uskraćivanju života kao i samom navodjenju na smrt, koje je
ravno ubistvu. Čovjekov san o besmrtnosti nije se ostvario, pa je tako čovjek stvorio uvjerenje
o nekom produžetku života na nekom drugom svijetu. Ali, ipak čine se ogromni napori da se
ovozemaljski život produži, što je moguće duže i učini srećnim, u tom cilju angažovani su
ogromni potencijali i napori, tako da se postižu odredjeni rezultati na tom polju. U svijetu
pretežni broj krivičnih zakonodavstava predviđa eutanaziju kao poseban oblik krivičnog djela
ubistva na molbu, ili zahtev ubijenog, ili pak ubistvo iz sažaljenja. Medjutim, ovakvo
shvatanje davalo bi davanje prava bolesniku da odluči o prekidu liječenja, s obzirom na
njegovu neperspektivnost. Ovakav stav značio bi da ljekari njihovu obavezu izvrše kao
ozbiljnu i neopozivu odluku bolesnika.
“Svako ljudsko biće ima urođeno pravo na život. Ovo pravo mora biti zaštićeno Zakonom.
Niko ne može biti samovoljno lišen života.“
1
Mnogi bolesnici umiru bezbolno; neki ne osjećaju da umiru, i s toga su ispunjeni
iluzijom da spavaju svoj zadnji san. Smrt sama po sebi ne boli, i ako je njen privid drugačiji.
Ovome doprinosi strah od bola i nepoznavanje istine da se pretežan dio agonije, koja vizuelno
plaši, sastoji se u nesvjesnom vegetiranju samrtnika. Sama agonija implicira borbu, a šta je
ovde zapravo ta borba, da li borba za život ili borba za smrt!? Iza prividne svijesti i bola krije
se njihovo odsustvo. Nastaje anestezija svijesti i blokada svih osjećaja.
1 Iz teško objašnjivih razloga, u zvaničnom prevodu na naš jezik u
Službenom listu
(br.7/71) riječ urođeno
(
inherent
) je izostavljena. Za tim su se poveli i drugi prevodioci.
Ovo pitanje je na Zapadu proizvelo polemiku oko jednog novog prava “Prava na smrt“
koje nije definisano u Evropskoji konvenciji o ljudskim pravima iz 1950-te godine. Priznati
“pravo na smrt“ praktično znači ozakoniti eutanaziju, ili ozakonjenjem eutanazije priznaje se,
makar i posredno, pravo na smrt. Michel de Montaigne, prvi disidentni evropski pisac
16.stoljeća, zalagao se da samoubistvo bude pravo izbora. Njegovo djelo “Smrt je najbolji
lijek protiv svakog zla: život zavisi od drugih, o smrti možemo odlučiti sami“, podstaklo je
~4~
pet stoljeća kasnije na ozbiljno razmišljanje o tome.
U većini evropskih zemalja usmrtiti drugu osobu na njegovo ozbiljan i izričit zahtjev
se kažnjava kaznom zatvora od nekoliko godina. Tako eutanazija koja je, doduše, uži pojam
od navedenog “usmrćivanja na zahtjev“, potpada pod ovo kazneno djelo. U svijetu (u
Americi), ovakvu smrt odobrava, tj.legalizuje samo država Oregon. Evidentno je da su pioniri
“demokratskog progresa“, skandinavske zemlje, i po pitanju eutanazije korak ispred ostatka
svijeta. A Belgijski i Holanđanski zakoni kao prvenci, vjerovatno će poslužiti kao primjer
ostalim zemljama koje su krenule istim smjerom. Prema Evropskoj Konvenciji o ljudskim
pravima, jednom od najautoritativnijh pravnih dokumenata zemalja evropskog kruga, pravo
na život najvažnije je pravo, bez kojega su sva ostala prava besmislena. Kako u ovoj, tako ni u
jednog drugoj svjetskoj povelji ljudskih prava, od Francuske deklaracije pa sve do danas,
nigdje se ne spominje pravo na smrt.
Ovo tzv. ubistvo iz sažaljenja, predstavlja istovremeno psihološki, pravni, etički i
filozofski problem". I dalje ljudi umiru u velikim mukama, slomljeni neizlečivim bolestima i
sve češće nalaze izlaz u samoubistvu i okončanju života na sličan način. Tako, neizlječivi
bolesnici koji nisu u fizičkoj mogućnosti da sebi prekrate život, traže da to učine lekari ili
rodbina. Ovo se dešava i kada bolesnik ili nemoćno lice iz bilo kojih razloga neće ili ne može
da izvrši samoubistvo. Pored već klasičnih bolesti kao što su rak, leukemija, sida i druge,
javljaju se i nove pred kojima je moderna medicina nemoćna, iako se za to angažuju značajna
sredstva. Ako se tome doda da njihove dimenzije počinju da dobijaju enormne razmjere, a
svijet da hvata panika, jasno je da čovjekov san o mirnom i bezbjednom životu, bez bola i
grča, za sada ostaje samo san. I ovom prilikom čovek se pokazao bes pomoćnim i
nesposobnim da riješi vrlo vitalne probleme koji se tiču života i smrti (SLIKA 1). Medicinska
profesija našla se pred dilemom koja je suprotna normama ponašanja i rada: po svaku cijenu
produžavati život ili ga prekinuti kada predstoji neposredno gašenje, a uz to postoji izričit
zahtev pacijenta za smrću. U toj dilemi, kod mnogih ljekara javio bi se običan čovjek, koji bi
prekratio bespotrebne muke umirujućeg, smatrajući da čini gest humaniste, dok bi se drugi
pridržavali svoje zakletve, nastojati da ovakvu agoniju bolesnika produže, jer će u protivnom
dovesti u pitanje svoju pravnu sigurnost koja će se manifestvovati krivično-pravnim
progonom. Iako je pitanje eutanazije djelimično pravno, njom se bave i druge naučne
discipline, prije svih sociologija, etika, teologija, kao i neke druge društvene nauke.
Eutanazija zbog toga nikada nije mogla biti na periferiji ljudskih interesovanja, bez obzira na
ideološka i druga opredjeljenja društva. Smrt, kao i život univerzalna je kategorija i ima
univerzalan značaj, što predpostavlja i odgovarajuće zakonsko regulisanje, kao i opšti tretman
eutanazije.
S toga, ovaj rad može doprinijeti u odredjenoj mjeri iniciranju rasprave nekih pitanja
koja tangiraju pitanje mogućnosti pravnog regulisanja eutanazije. Važno je istaći da i
eutanazija i samoubistvo, akti su slobodne volje čovjeka koji je zbog očuvanog stanja svoje
svijesti ovlašćen da raspolaže svojim životom, tako što ga može uništiti na odgovarajući
način. Ali, dok se samoubistvo u najvećem broju modernih zakonodavstava ne kažnjava,
eutanazija, izuzimajući nekoliko izuzetaka predstavlja zabranjenu radnju i kvalifikuje se kao
privilegovano ili obično ubistvo, koje objektivno predstavlja zločin.
