PRAVO ODBRANE I SIGURNOSTI – 1
WWW.STUDOMAT.BA
WWW.STUDOMAT.BA
1
STRUKTURA DRŽAVNE VLASTI
Struktura državne vlasti obuhvata tri glavna elementa:
1.
Organizaciju vlasti na vrhu države
2.
Suverenost
3.
Organe države
Organizacija vlastina vrhu države
Za jednu državnu vlast može se tvrditi da je konstituisana onda kada je uspostavila svoju
suverenost na određenoj teritoriji. Pojam suverenosti u tom smislu je istovjetan sa činjenicom da
je država u stanovitom trenutku i u određeno vrijeme da nametne monopol prinude na teritoriju
na kojoj će se postizati njena vlast, te da ima praktičnu mogućnost da tu vlast efikasno vrši i
sprečava vršenje neke druge vlasti.
Druga bitna stavka organizacije vlasti na vrhu države jeste problem legalizacije. Grupa koja želi
da legalizuje svoju vlast kao najvišu mora obezbjedit uslove da najprije postane vladajuća, što
znači da ona istiskuje ostale grupe u konkurenciji i da svoj projekat nameće kao dominirajući.
Vladajuća klasa u državi se diferencirala kroz zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast. Ova podjela
ujedno izražava i strukturu vlasti na državnom vrhu. Njena organizacija je takva da obezbjeđuje
da se vladajuća volja sprovodi na jedinstven način ali sa različitih aspekata. Zakonadavna vlast tu
volju izražava na inperativan ( zapovjedan ) način i obezbjeđuje joj zaštitu u slučaju njenog
nepoštovanja. Izvršna vlast ima zadatak da sprovodi njene zamisli, a sudska da vrši kontrolu i
izriče presude nad ovim ponašanjima koja nisu u skladu sa tim zamislima. Ovim putem državna
vlast osigurava svoju integralnost , ali je pitanje organizaciskih mehanizama njenog vršenja da li
će se taj proces odvijati na demokracki ili autokracki način. Državna vlast mora biti politički
jedinstvena, a fukcionalno podjeljena po vrstama ograna koji je vrše. Politička jedinstvneost
podrazumjeva da na vrhu ne mogu biti dvije li više volja.
Suverenost
Da bi akt kostituisanja jedne državne vlasti bio potpun, ona mora da bude suverena. Pojam
suverenosti, koji je izveden iz latinske riječi „superanus“- najviši, kod nas bi se moglo prevest
kao „vrhovništvo“ i biti uzet kao sinonim monopola državne prinude.
Suverenost je unutranja i postoji onda kada državna vlast efektivno djeluje na svojoj teritoriji i
ako uspjeva da praktično provodi svoju političku volju.
Spoljnu suverenost država posjeduje ukoliko je priznata od međunarodne zajednice i ukoliko joj
polazi za rukom da održava svoj teritorijalni integritet kao nezavisan subjekt međunarodnog
prava, vodeći politiku za koju se opredjelila bez prinude drugih država ili njihovih saveza.
Narodna suverenost je zapravo postulat (zahtjev) koji je u svoje ustave unijela buržoazija.
Međutim, ideolzi mlade građanske klase, sistemacki razvijaju da osnov najviše vlasti treba
tražiti u volji naroda i u razumu koji će kroz nju moći da dođe do izražaja.Po njihovom mišljenju
narodu je trebalo ostaviti mogućnost slobodnog opredjeljenja za oblik vladavine u kome će
živjeti, kao i pravo da revolucionalnom pobunom ukloni režim koji neodgovara njenom interesu.
PRAVO ODBRANE I SIGURNOSTI – 1
WWW.STUDOMAT.BA
WWW.STUDOMAT.BA
2
Nacionalna suverenost je takođe tvorevina buržoaziske epohe. Teorija o njoj počele su se
intenzivnije razvijati u toku nacionalnih građanskih revolucija 18 i 19 vijeka. Ideal je bio „jedna
nacija – jedna država“,zbog čega je nacionalni osjećaj prerastao u nacionalistički, naročito ako su
pripadnici različitih nacija živjeli na istoj teritoriji.
Strukura suverenosti
čine je tri elementa:
1)
Nosilac (subjekt) suverenosti. U modernim državama to je narod (nacija). U starijim
društvima subjekt suverenosti bili su samo slobodni građani ili pripadnici određenih
slojeva, staleža i klasa.
2)
Savremeni organ. Pod ovim pojmom tradicionalno se podrazumjeva najviši državni organ
čija je državnost da izražava volju subjekta (nosioca) suverenosti (parlament). Savremeni
organ svoje svojstvo potvrđuje kroz zakonodavnu djelatnost koja se u podjeli vlasti
smatra najvišom i u principu nadređenom ostalim dvjema vlastima (izvršnoj i sudskoj).
3)
Predstavnih suverenosti- Država, kao organizacija sa savremenom vlašću i kao subjekt
međunarodnog prava, mora biti oličena u određenoj osobi koja će biti sinbol njene
jedinstvenosti i otjelotvoravati njenu pojavu. Ta osoba je prestavnik suverenosti, i u tom
slučau njene izjave i postupci obavezuju državu. Upravo iz tog razloga predstavnih
suverenosti je sam šef države (monarh ili precjednik).
Vrste državnih organa
Politčki organi
određuju pravac opšte političke djelatnosti. Na svoju funkciju u demokrackim
državama dolaze izbornim putem, a u diktatorskim državama oni bivaju postavljeni od viših
organa, a ove imenuje šef države koji se obično smatra „vođom“, te njegove odluke nepodliježu
formalnoj demokrackoj verifikaciji. U širem značenju politički organi izražavaju interese
vladajućih klasa, dok u užem značenju taj interes definišu oni djelovi vladajuće klase kji su
političkim organima omogućili dolazak na vlast. Politički organi mogu da budu sastavljeni od
dvije vrste članova. Prvi imaju reprezentativnu (predstavničku) poličku fukciju, a čine ih oni
članovi kji imaju redovnu profesiju od koje se izdržavaju,a politikom se bave sporedno- onda
kada zasjedaju forumi čiji su oni članovi. Drugu vrstu članova čine „profesionalni plitičari“, koji
se od članova reprezetativnih organa razlikuju po tome što se oni politikom bave kao pozivom i
što im je ona redovna djelatnost. Obje vrste političkih organa ( i reprezentativni i profesionalni)
na funkciju dolaze izborom.
Stručni organi
se od političkih razikuju po dva osnovan kriterija, a to su da moraju imati
određenu stručnu spremu i način dolaska na vast. Politički organi se biraju, a stručni organi se
postavljaju (imenuju), i vrlo često nisu vezani mandatom. Kada stručnjaci počnu pokazivati sve
izrazitiju težnju da prodru u politički aparat ili čak da ga osvoje, tada se može govoriti o
tennokratiji (vladavini stručnjaka). Njeni teoretičari smatraju da upravljanje modernom državom
zahtjeva u visokom stepenu poznavanje tehnoloških, sociološko-ekonomskih i administrativno-
političkih procesa, te da će vrlo brzo doći vrijeme kada će se iz sfere upravljanja morati da budu
eliminisan klasičan tip „političara-laika“, a njegovo mjesto će da zauzme „političar-stručnjak“.
Politikči organi često bivaju svjesni opasnosti koje predstavljaju pojavu tehnokratije i
nemogućnost da obuzdaju faktičku moć sturčnih organa. U birokratizovanim sistemima oni tada
nastoje da uspostave neku vrstu „ravnoteže moći“ sa tehnokracijom, te se rađa nova struktura
PRAVO ODBRANE I SIGURNOSTI – 1
WWW.STUDOMAT.BA
WWW.STUDOMAT.BA
4
DEMOKRATSKI ORGANI su organi koji na funciju dolaze izborom,a birokratski su oni koji
dolaze postavljanjem ili imenovanjem. Izbor organa je demokraticniji u onoj mjeri u kojoj u
njemu ucestvuje vise lica ili cak citavo jedno tijelo. Postavljanje bi u sustini bilo birokratsko,jer
ga vrsi odredjeni organ ili pojedinac iz njegovog sastava koji je za to ovlasten,pa je sam akt
postavljanja podlozniji proizvoljnosti I subjektivizmu nego demokratska procedura
izbora,pogotovo ako organ ili pojedinac imaju diskrecionu vlast.
Podjela organa na birokratske I demokratske moguce je izvrsiti I u pogledu metoda I stila
njihovog djelovanja. Demokratski organ ce tada biti onaj koji djeluje pod normama otvorenosti
javnosti rada,dostupnosti informacija,podleznost kontroli ne samo visih organa nego I javnosti I
slicno. Nasuprot tome birokratski organ nastupa sa pozicije zatvorenosti,iskljucenja javnosti,I
zadrzavanja informacija I slicno.
STRUKTURA I NACIN RADA DRZAVNIH ORGANA
Struktura drzavnih organa u osnovi je odredjena njihovom hijerarhijom. Nizi organi izvrsavaju
naredjenja ili upustva visih. Takav odnos naziva se subordinacijom ili vertikalnom
povezanoscu,jer omogucuje jedinstveno djelovanje drzave kao organizacije po principu odozgo
prema dole.
Svaki drzavni organ ima svoju nadleznost. Ona obuhvata skup poslova koji spadaju u djelokrug
njegovog rad I utvrdjena je pravnim aktom kojim se taj organ konstituise.
Sluzbeno lice je osoba kojoj je povjereno da predstavlja ili zastupa drzavni organ I cije se izjave
I postupci smatraju obavezujucim za taj organ,kao sto je I sluzbeno lice odgovorno organu koji
predstavlja,drugim institucijama I javnosti.
OBLICI DRZAVE
OBLICI VLADAVINE odrejuju se prema pravnom I politickom svojstvu lica koje se nalazi na
celu odredjene drzave,I tu drzavu predsavlja prema inostranstvu I prema vlastitom narodu. Takva
lica se nazivaju sef drzave ili drzavni poglavar.
Sef drzave najcesce je jedno lice ali moze biti I zborni tj. Kolektivni organ.
MONARHIJA je naziv za one oblike vldavine u kojima se na celu drzave nalazi lice sa posebnim
I jasno izvojenim privilegijama koje na vlast dolazi nasljednim putem.
NEOGRANICENA MONARHIJA ili apsolutna je oblik monarhije u kojoj vladareva licnost
simbolizuje zakonodavnu izvrsu I susdsku vlast.
