MJEŠOVITA SREDNJA ŠKOLA „TRAVNIK“
OPĆA GIMNAZIJA
PRENATALNI PERIOD ONTOGENEZE
MATURSKI RAD
TRAVNIK, MAJ 2019.
MJEŠOVITA SREDNJA ŠKOLA „TRAVNIK“
OPĆA GIMNAZIJA
PRENATALNI PERIOD ONTOGENEZE
MATURSKI RAD
Predmet: Biologija
Mentor: Meho Mehić, prof.
Učenik:
Travnik, maj 2019.
1. UVOD
Jedna od rijetkih apsolutnih istina o svakom ljudskom biću jeste da
njegov biološki vijek počinje začećem, a završava smrću. Između tih presudnih
vremenskih odrednica svake jedinke teče proces ontogeneze – razvoja, u kojem se
progresivno i jedinstveno odvijaju i nagomilavaju njene biološke,
mentalne, etološke i socijalne promjene. Ontogenezu treba razlikovati od životnog
ciklusa, koji traje od začeća (formiranja zigota) do sazrijevanja prvih oplodno
sposobnih gameta (jajna ćelija, spermatozoid) nove jedinke. Generaciono vrijeme je,
pak, prosječni temporalni raspon između formiranja zigota roditeljskog i potomačkog
pokoljenja. Činom rođenja, sva tri ova procesa su, u isti mah, podijeljena
na prenatalni i postnatalni period. Ontogenetsko razviće obuhvata jedinstven niz
stupnjevitih kvalitativnih i kvantitativnih promjena organizma, označenih kao rast,
diferencijacija (“stvaranje razlika”) i morfogeneza (“oblikovanje”). Tokom
individualnog razvoja, genotip određuje okvire reakcione norme organizma na
složeni skup sredinskih uticaja različite prirode. Zato je svaki ukupni fenotip, u
svakom trenutku ontogeneze, određen normom reakcije na preživljeni niz sredina
prethodnog života.
Spolnost je kroz historiju bila promatrana vrlo često u sjeni
hipokrizija i lažnog morala vezanog uz religijske osnove i uz razne klasne i kastinske
temelje. Hipokrizijski moralisti su nastojali seksualnost vulgarizirati i svesti na
proces obnavljanja ljudske vrste. Nedostatak ispravne predodžbe o životu, njegovom
razvoju, pubertetu i sl. Može dovesti do teških posljedica. Bilo bi opasno dozvoliti
mladoj generaciji da sama traži put kroz nastalu džunglu seksualnosti, da bude, s
jedne strane i dalje žrtva predrasuda. Mladi se slažu da je potrebno na vrijeme dobiti
što bogatije obrazovanje i znanje o osnovnim, biološkim i medicinskim činjenicama
seksualnosti. Seksualni odgoj postaje neophodan imperativ vremena. Mladima ne
treba tutorstva, ali ih ne treba ni prepustiti samim sebi u tako važnoj oblasti biologije,
ljudske aktivnosti i kulture, kao što je seksualnost.
Seksualnost nije samo biološka
kategorija (seksualni nagon), već i socijalna (održanje ljudske vrste), i psihološka
(osjećajna, duševna komponenta). Seksualnost se ne može dijeliti na genitalnu i
psihološku, tj. na interseksualnu i interpersonalnu, ona je jedinstvena. U kasnijoj fazi
znanstvenog razvoja seksualnosti javlja se seksualna revolucija. Ona je aktualizirala
pitanje seksualnog odgoja, ali ga je svela na spolno informiranje. Neadekvatni
rezultati postupno su opovrgnuli shvaćanje da je seksualno informiranje bit
seksualnog odgoja; ono zanemaruje etičke kriterije odgoja za međusobno
razumijevanje. Jer, nije jedina svrha osobni spolni užitak, već i poštovanje partnera,
što prirodniji i ljudskiji odnosi između žena i muškaraca. Abortus predstavlja složen
društveni problem. To se vjerovatno može pripisati činjenici da je abortus dugo
vremena bio predmet naučnog proučavanja medicinskih stručnjaka, koji su polazeći
od stanovništva svoje profesije, u njemu vidjeli i proučavali samo one elemente koji
su vezani za zdravlje i život žene. Pobačaj ili abortus (lat. abruptio graviditatis) je
prekid trudnoće odstranjenjem ili izbačajem embrija ili fetusa iz maternice prije
sposobnosti ljudskog ploda za samostalni život. Nastaje zbog smrti fetusa ili rezultira
njegovom smrću. Pobačaj može nastati spontano, zbog komplikacija tokom trudnoće
ili se može izazvati. Pobačaj se može izazvati i korištenjem kemijskih supstanci,
primjerice mifepristona.
Moderna medicina koristi lijekove i kirurške tehnike za
izazivanje pobačaja. Legalnost, učestalost i kulturni pogledi prema pobačaju su
različiti širom svijeta. U mnogim dijelovima svijeta vode se rasprave između
protivnika i pobornika pobačaja o etičkim i pravnim aspektima.
2. PRENATALNI RAZVOJ I OPLODNJA
Prenatalni razvoj čovjeka je razvoj čovjeka od začeća do rođenja. Tijekom 9
mjeseci (ako se ne dogodi privremeni porod) od stanice jedva vidljive
mikroskopom postepeno se događa razvoj sve do novorođenčeta težine oko 3
kg i dužine oko 50 cm. Sve do modernog doba, ljudski razvoj u prvih 9
mjeseci bio je nepoznanica. Opisuje se tri stadijuma: razdoblje zigota,
razdoblje embriona, razdoblje fetusa. Oplodnja je stapanje muških i ženskih
spolnih ćelija (spermija i jajnih ćelija).Oplodnja počinje sjedinjenjem
haploidnih spolnih ćelija-spermija i jajne stanice koje se uglavnom odvija u
jajovodima. Spermij prodire kroz membranu jajne ćelije. Iz glave spermija
koji je ušao u jajnu ćeliju oslobađa se predjezgra s haploidnim brojem
hromosoma. Predjezgra se udružuje u jajnoj ćeliji s haploidnom predjezgrom
jajne ćelije te nastaje prava jezgra oplođene ćelije - zigote s potpunim brojem
hromosoma (2n=46). U nastavku slijedi niz mitotičkih dioba, koji prelazi iz
dvoćelijskog oblika u četveroćelijski oblik, pa dalje u rani zametak sa 8,16,
32, 64,128 itd. ćelija. Nakon otprilike 72 sata nastaje zametni mjehurić
pomaže u ublažavanju udaraca koje uzrokuje kretanje žene, održava
konstantnu temperaturu. Jedrena vrećica stvara krvne ćelije sve dok jetra,
slezina i koštana srž ne preuzmu tu funkciju. Druga zaštitna membrana korion
se formira na kraju ovog perioda i okružuje amnion. Iz koriona nastaju sitne
resice koje se ograđuju u zid materice i nastaje posteljica ili placenta.
Placenta omogućava djetetu dotok kisika i hranjivih materija iz majčine krvi.
Posteljica je sa djetetom povezana pupčanom vrpcom koja se sastoji od jedne
vene i dve arterije. Sve ovo se odvija u vreme kada majka uglavnom i nije
otkrila da je trudna.
Ilustracija 2. Blastocista
2.2.
Embrion
Period embriona traje od 2 do 8 sedmica. Period naglih promjena jer tada
nastaju sve tjelesne strukture. Već u prvoj sedmici ovog perioda stvaraju se
tri sloja ćelija:
ektoderm: temelj mozga i kože,
mezoderm: osnova za razvoj mišića, skeleta, cirkulacije i drugih
unutrašnjih organa,
endoderm: probavni trakt, pluća, urinarni trakt i žlezde.
Stvara se i brazda koja dalje služi za razvoj nervnog sistema. Kasnije se
brazda zatvara i nastaje nervna cev. Na vrhu nervne cijevi izdvajaju se glavne
strukture mozga do pete sedmice ovog perioda.
