Septembar,
2021.
PRETVARANJE OTPADA U ENERGIJU – U SKLADU ILI PROTIV RECIKLAŽE
CONVERSION OF WASTE INTO ENERGY - IN HARMONY OR AGAINST RECYCLING
Sadržaj
– Pretvaranje otpada u energiju igra vaznu ulogu u ispunjenju buducih zahteva u
svetu. Svest oko pitanja o snabdevanju energijom I životnoj sredini podstaknula je istraži-
vanje na temu pretvaranja otpada u energiju. U Srbiji za sada postoji nekoliko prepreka za
preradu i dobijanje toplotne i električne energije iz otpada. To je pre svega jeftina električna
energija koja svaki vid alternativne proizvodnje energije čini ekstremno neisplativom, zatim
nepoštovanje zakona i propisa za upravljanje otpadom zbog čega imamo samo jednu urednu
deponiju i oko 3.000 divljih deponija u Srbiji. I pored toga što omogućava stvaranje energije,
prerada otpada pre svega je neophodna zbog zaštite životne sredine i zdravlja čoveka. Dok
god je jeftinije i lakše baciti đubre na deponiju nego ga preraditi, dotle će i korišćenje otpada
biti zanemareno.
Ključne reči:
pretvaranje otpada, Energija, Republika Srbija, reciklaža.
Abstract
-
Waste to energy plays an important role in fulfilling the world's future demands.
Awareness over the issues on energy supply and environment has prompted the research on the
topic of waste to energy conversion. For the time being, there are several obstacles in Serbia for
processing and obtaining heat and electricity from waste. It is primarily cheap electricity that
makes any type of alternative energy production extremely unprofitable, then non-compliance
with laws and regulations for waste management, which is why we have only one tidy landfill
and about 3,000 illegal landfills in Serbia. Despite the fact that it enables the creation of energy,
waste processing is primarily necessary for the protection of the environment and human
health. As long as it is cheaper and easier to throw garbage in the landfill than to process it, the
use of waste will be neglected.
Key words:
waste conversion, Energy, Republic of Serbia, recycling.
1. UVOD
Otpad je kroz istoriju stalni pratilac čoveka. Dok je
čovek koristio samo materijale iz prirode i takav otpad
odlagao, priroda nije imala problem da ga preradi. Razvo-
jem industrije, pojavili su se materijali koji opterećuju
životnu sredinu, koje priroda ne prepoznaje i ne može da
preradi. Nastajanje otpada je neizbežna posledica našeg
civilizacijskog napretka. Razvoj industrije, ubrzan-
itehnološki razvoj i veliki porast stanovništva zabrinjava-
juće su uvećali količine proizvedenog otpada. Javlja se
problem zbrinjavanja sve veće količine otpada. Zbog sve
većih količina i štetnosti po okolinu, otpad se smatra jed-
nim od najznačajnih ekoloških problema savremenog
sveta. Čovek je svojim aktivnostima odlučujući činilac u
promeni životne sredine. Sve te aktivnosti su povezane sa
zadovoljenjem životnih potreba. Naša civilizacija
proizvodi sve više otpada i ništa ne ukazuje na skorije
promene ovog trenda. Zahvaljujući tehnološkom
napretku i razvoju ekološke svesti, borba protiv ot-
pada postaje mnogo uspešnija. Trenutno stanje u ovoj
oblasti nije samo posledica nepostojanja odgovarajućih
mehanizama za njegovo zbrinjavanje i tretman, već je
posledica čitavog niza propusta koji postoje u politici i
ekonomiji zemlje, kao i generalnoj neupućenosti i nezain-
teresovanosti javnosti za ovaj problem. Može se reći da u
Srbiji postoji osnovni institucionalni i zakonodavni okvir
za upravljanje otpadom, koji svakako treba unaprediti,
ali i da suština problema leži u nemogućnosti prak-
tične realizacije potencijalnih rešenja za šta postoji veliki
broj razloga.Produkti proizvodnih i drugih delatnosti koji
se odbacuju predstavljaju otpad, stoga neadekvatno up-
ravljanje otpadom može prouzrokovati velike posledice
po životnu sredinu. Otpad je veliki zagađivač vode, vaz-
duha i zemljišta. Čvrst komunalni otpad nastaje pri
svakodnevnim ljudskim aktivnostima. Smanjenje količine
otpada može da se postigne kontrolom njegovog nasta-
janja i recikliranjem. Svetska populacija je postala
potrošački orijentisana. Sa sve većim brojem
stanovnika, porastom industrijske proizvodnje i
potrošnje stvara se sve veća količina otpadnog materi-
jala, koji u ekološkom smislu, dovodi do sve veće za-
gađenosti životne sredine. Veliki procenat društvenog ot-
pada proizvodi se u domaćinstvima. Ako se ne sakupljaju i
odlažu u skladu sa sanitarnim zahtevima, lako može doći
do pojave bolesti i štetočina. Shvatanje da otpad može
ugroziti podzemne, površinske vode i atmosferu, uticao je
na društvo da potraži bezbednije načine upravljanja ot-
padom. Neadekvatno upravljanje otpadom predstavlja
jedan od najvećih problema sa aspekta zaštite životne
sredine Republike Srbije i isključivo je rezultat neadek-
vatnog stava društva prema otpadu
Za osiguranje kvaliteta i kvantiteta hrane danas se u
poljoprivredi koriste razna hemijska sredstva. Uprkos
neophodnosti i koristi ovih proizvoda sve veći je problem
sigurnosti onih koji ove proizvode koriste, proizvođače,
potrošače a posebno njihov štetan uticaj na životnu sred-
inu.
2. POJAM I KLASIFIKACIJA OTPADA
Otpad je svaki materijal ili predmet koji nastaje u
procesu obavljanja svakodnevnih životnih i proizvodnih
aktivnosti, koji usledgubitka upotrebne vrednosti, vlas-
nik odbacuje, namerava ili mora da odbaci. Pod otpadom
se podrazumeva svaki materijal ili predmet koji nastaje u
toku obavljanja proizvodne, uslužne ili druge delatnosti,
predmeti isključeni iz upotrebe, kao i otpadne mater-
ije koje nastaju u potrošnji i koje sa aspekta
proizvođača, odnosno potrošača, nisu za dalje korišćenje i
moraju se odbaciti.(Agencija za zaštitu životne sredine ,
2013)U urbanim sredinama i ekonomski razvijenijim
zemljama, najveći izvori otpada su domaćinstva i javne
gradske površine kao što su na primer ulice, parkovi.-
Postoji otpad koji na siguran način treba da se uništi i
otpad koji može dalje da se koristi. Koristan otpad je ot-
pad iz kojeg dobijamo sekundarne sirovine-materijekoje
možemo reciklirati, ponovo upotrebiti: metal, plastika,
staklo, čelik, papir...Otpad se može podeliti prema:1.sas-
tavu;2.mestu nastanka;3.toksičnosti
1.Prema sastavu, otpad se deli na osnovu materijala od
kojih je sačinjen.
2.Prema mestu nastanka,otpad se deli na osnovu
ljudskih aktivnosti koje ga generišu.
3.Prema toksičnosti, otpad se deli na osnovu opasnih
karakteristika koje utiču na zdravlje ljudi i životnu sred-
inu.
U zavisnosti od opasnih karakteristika koje utiču na
zdravlje ljudi i životnu sredinu, otpad može biti:
1.Neopasan
2.Opasan
3.Inertan
Neopasan otpad je otpad koji, zbog svoje količine,
koncentracije ili fizičke, hemijske i biološke prirodene
ugrožava zdravlje ljudi ili životnu sredinu i nema karak-
teristike opasnog otpada.Opasan otpad je otpad koji po
svom poreklu, sastavu ili koncentraciji opasnih mater-
ija može prouzrokovati opasnost po životnu sredinu i
zdravlje ljudi i životinja, koji sadrži svojstva koja
ugrožavaju bezbednost ljudi u bližem i daljem okruženju..
Da bi neki otpad mogli da svrstamo u kategoriju opasnog
otpada, potrebno je da zadovoljava neko od svojstava
kao što su:toksičnost, mutagenost, kancerogenost, ek-
splozivnost, samozapaljivost, nadražljivost, infektivnost
i mnoga druga svojstva te kategorije. Svaki opasan ot-
pad zapakovan u ambalažu bilo koje vrste, staklo, metal,
karton, plastika od te ambalaže stvara isto tako opasan
otpad. (Panić, 2010)Takav otpad se mora kontrolisati i
nadzirati po svim važećim propisima . Nije dozvoljemo
odlagati, prevoziti i mešati opasni otpad sa neopasnim,čak
ni kada je prerađen. Potrebno je da postoje adekvatna
privremena skladišta za tu namenu.Opasan otpad se
privremeno skladišti u uglavnom, neodgovarajućim
uslovima na mestu nastanka, ali se često bez ikakve
kontrole odlaže na komunalne deponije ili divlje de-
ponije.(Strategija upravljanja otpadom , 2010-2019)Iner-
tan otpad je otpad koji nije podložan bilo kojim fiz-
ičkim, hemijskim ili biološkim promenama.Ne rastvara
seine sagoreva, nitina drugi način fizički ili hemijski
reaguje. Ova vrsta otpadanije biološki razgradiva ine utiče
nepovoljno na druge materije sa kojima dolazi u kon-
takt na način koji može da dovede do zagađenja živ-
otne sredine ili ugrozi zdravlje ljudiu njegovom neposred-
nom okruženju. (Strategija upravljanja otpadom , 2010-
2019)Inertni otpad ne poseduje ni jednu od karakteris-
tika opasnog otpada (akutna ili hronična toksičnost, in-
fektivnost, kancerogenost, radioaktivnost, zapaljivost, ek-
splozivnost).
Prema Zakonu o upravljanju otpadom, postoje tri vrste
otpada:
1.komunalni;
2.komercijalni;
3.industrijski.
Komunalni otpad je otpad iz domaćinstava (kućni ot-
pad), kao i drugi otpad koji je zbog svoje prirode ili sas-
tava sličan otpadu iz domaćinstva: neotpadni otpad iz
industrijskih, komercijalnih ustanova (uključujući
bolnice) i institucija, administrativnih ustanova,
zanatskih radnji, građevinski otpad (šut, zemlja, mešoviti
otpad sa gradilišta), pijačni otpad, baštenski otpad, zeleni
otpad iz parkova i groblja i ostatke od čišćenja ulica.
Upravljanje komunalnim otpadom obuhvata funkcije
sakupljanja, transporta, reciklaže, ponovne upotrebe, tret-
mana i odlaganja komunalnog čvrstog otpada. Nastajanje
komunalnog otpada zavisi od stepena industrijskog
razvoja, životnog standarda, načina života, socijalnog
okruženja, potrošnje i dr.(Ristić, 2001)Komunalni ili
kućni otpad je otpad koji se stvara u domaćinstvu i
životnim aktivnostima stanovnika i u njemu se nalazi sve
ono što se kao nepotrebno izbacuje iz domaćinstava (bio-
razgradivi i baštenski otpad, staklo, plastika, boce od
spreja, kućna hemija, fluo cevi, razređivači i boje, ulja, ba-
terije i sl.). U komunalni otpad spada i otpad nastao na
javnim površinama u lokalima, restoranima, školama i
vrtićima. Biorazgradivi otpad je komunalni otpad i ne
spada u opasan jer je organskog porekla i u potpunosti
se razgrađuje u aerobnim ili anaerobnim uslovima (sa
i bez prisustva vazduha). Baštenski otpad i ostaci hrane
mogu se kompostirati, a kao krajnji produkt dobija se
vrlo kvalitetan kompost (organsko đubrivo) koji se
ponovo može vratiti u životnu sredinu. Određene vrste
komunalnog otpada mogu imati svojstvo opasnog ot-
pada. To su materije kao i ambalaža zagađena tim materi-
jama, koje ugrožavaju zdravlje ljudi i životinja i smanjuju
kvalitet životne sredine. U ovu kategoriju spadaju lekovi
sa isteklim rokom trajanja, istrošeni akumulatori i bater-
ije, ambalaža od hemikalija, pesticidi, boje, ulja, sredstva
