bio je procena potencijalnog rizika od infekcije uzroĉnikom Lajmske bolesti, kao i
utvrĊivanje stope inficiranosti i uĉestalosti infekcije razvojnih stadijuma krpelja vrste

Ixodes

ricinus

bakterijom

Borrelia burgdorferi

sensu lato. Pored toga, istraţivanjem je obuhvaćen

faunistiĉki sastav populacija krpelja u šumskim ekosistemima ispitivanog podruĉja,
utvrĊivanje najĉešće prisutnih vrsta, polna i uzrasna struktura, kao i sezonska dinamika
populacija krpelja sa odabranih lokaliteta.

U toku istraţivanja krpelji su prikupljani iz prirode sa ĉetiri lokaliteta, a ukupno je

prikupljena i do nivoa vrste determinisana 1041 jedinka krpelja. PotvrĊeno je prisustvo ĉetiri
vrste, iz tri roda:

Ixodes ricinus

(Linnaeus 1758),

Haemaphysalis punctata

(Canestrini &

Fanzago 1878),

Haemaphysalis concinna

(Koch 1844) i

Dermacentor

marginatus

(Sulzer

1776). Kvantitativni i kvalitativni sastav populacija krpelja pokazao je znaĉajne varijacije
izmeĊu pojedinih lokaliteta.

Dokazano je postojanje krpelja inficiranih uzroĉnikom

B. burgdorferi

na dva lokaliteta.

Proseĉna stopa infekcije bila je 18,32 %, a prevalencija kod ţenki kretala se od 0 do 42,86 %,
muţjaka od 0 do 41,66 %, a nimfi od 0 do 50 %.

Najveći rizik od infekcije uzroĉnikom Lajmske bolesti zabeleţen je u junu na lokalitetu

Andrevlje (0,23), dok je na lokalitetu šuma Instituta za topolarstvo rizik od infekcije potvrĊen
u  dva  perioda  u  toku  godine,  u  julu  (0,05)  i  septembru  (0,017).  Najveće  vrednosti
entomološkog  indeksa  rizika  zabeleţene  su  u  periodu  jun-jul,  što  ukazuje  na  postojanje
pozitivne korelacije izmeĊu povećane aktivnosti krpelja i indeksa rizika.

Ključne reči:

Borrelia burgdorferi

s.l.

krpelji,

Ixodes ricinus

, stopa infekcije,

entomološki indeks rizika.

Prevalencija zaraženosti krpelja vrste Ixodes ricinus uzročnikom Borrelia burgdorferi u šumskim ekosistemima

INFECTION PREVALENCE OF

BORRELIA BURGDORFERI

IXODES RICINUS

IN FOREST ECOSYSTEMS

ABSTRACT

The main goal of this research, conducted from March to December 2013, was to

assess the potential risk of infection by Lyme disease, as well as the determination of
infection rates and infection frequency of different development stages of the tick species

Ixodes ricinus

caused by bacterium

Borrelia burgdorferi

sensu lato. In addition, this research

includes the composition of the fauna of ticks in examined areas of forest ecosystems,
identification of the most common present species, identification of gender and age structure,
as well as the seasonal dynamics of populations of ticks within chosen locations.

During the research unfed ticks were collected from four locations of their natural

habitat, and the total amount that was collected and determined up to species level is 1041 of
individual ticks. The presence of four species was confirmed, which originates from three
genera:

Ixodes ricinus

(Linnaeus 1758),

Haemaphysalis punctata

(Canestrini & Fanzago

1878),

Haemaphysalis concinna

(Koch 1844) and

Dermacentor marginatus

(Sulzer 1776).

Quantitative and qualitative composition of the population of ticks demonstrates considerable
variation between respective locations.

Approved presence of ticks infected with

B. burgdorferi

was found within two

locations. Average infection rate was 18.32%, and the prevalence within females ranged from
0 to 42.86%, within males from 0 to 41.66%, and within nymphs from 0 to 50%.

The greatest risk of infection by Lyme disease was recorded in June at the location

Andrevlje  (0.23).  Risk  of  infection,  at  the  location  of  the  forest  experimental  area  of  the
Institute of Lowland Forestry and Environment Novi Sad, was confirmed within two periods
during  the  year,  in  July  (0.05)  and  September  (0.017).  The  greatest  values  of  the
entomological  risk  index  were  recorded  within  the  period of  June-July,  which  indicates  the
existence of a positive correlation between increased activity of ticks and risk index.

Keywords

Borrelia burgdorferi

s.l., ticks,

Ixodes ricinus

, infection rate, entomological risk

index.

Prevalencija zaraženosti krpelja vrste Ixodes ricinus uzročnikom Borrelia burgdorferi u šumskim ekosistemima

biologiju vektora i uzroĉnika, uticaj biotiĉkih i abiotiĉkih faktora na preţivljavanje, aktivnost
i sezonsku dinamiku krpelja, kao i prisutnost i rasprostranjenost rezervoara uzroĉnika
Lajmske bolesti.

U cilju prevencije oboljevanja ljudi i ţivotinja od Lajmske bolesti vaţno je markitati

potencijalna ţarišta  i proceniti eventualni rizik za nastanak  infekcije, kako bi  se omogućilo
pravovremeno  reagovanje  i  smanjivanje  brojnosti  vektora.  Glavni  kriterijumi  za  procenu
rizika  od  Lajmske  bolesti  su  gustina  populacije  i  sezonska  aktivnost  vektora,  inficiranost
krpelja uzroĉnikom

B. burgdorferi

i duţina ekspozicije staništima vektora. Gustina populacija

zavisi  od  kompleksnog  delovanja  razliĉitih  faktora,  meĊu  kojima  su  najvaţniji  klimatski
uslovi,  dostupnost  domaćina  za  hematofagnu  ishranu,  struktura  vegetacije,  i  antropogeni
uticaj  na  odreĊenom  geografskom  podruĉju,  zbog  ĉega  je  gustina,  ali  i  aktivnost  krpelja
sezonski  i  prostorno  veoma  promenljiva.  Najveća  aktivnost  krpelja  u  našim  klimatskim
uslovima  je  od  marta-aprila  do  oktobra-poĉetka  novembra,  a  pojedini  autori  navode  da

ricinus

moţe biti aktivan i tokom cele godine, ukoliko su zime blage. Budući da prostorna i

vremenska  distribucija  i  gustina  populacija  krpelja  zavisi  od  razliĉitih  biotiĉkih  i  abiotiĉkih
faktora,  teško  je  precizno  definisati  potencijalni  indeks  rizika  za  bolesti  koje  prenose  ove
artropode.

Prevalencija zaraţenosti krpelja je najvaţniji pokazatelj za procenu rizika od infekcije

uzroĉnikom Lajm borelioze. U praksi se ĉesto potencijalni rizik iskazuje pomoću
entomološkog indeksa rizika, za ĉije se odreĊivanje koriste podaci o prevalenciji

infekcije

krpelja

B. burgdorferi

i procenjenoj gustini populacije krpelja na istom lokalitetu. Imajući u

vidu  da  je  ekologija  vektora,  kao  i  uzroĉnika  Lajmske  bolesti  veoma  sloţena,  teško  je
predvideti  i  precizno  definisati  rizik  za  oboljevanje  od  ove  bolesti,  pa  je  neophodan  stalni
monitoring prirodnih ţarišta Lajmske bolesti.

1.1. Zadatak i cilj istraţivanja

Prouĉavanju ovog problema pristupiće se sa faunistiĉkog i ekološkog aspekta, sa

posebnim akcentom na biomedicinski znaĉaj vrste

Ixodes ricinus

kao vektora

Borrelia

burgdorferi

uzroĉnika Lajmske bolesti kod ljudi i ţivotinja. Istraţivanjem je obuhvaćen

faunistiĉki sastav krpelja u šumskim ekosistemima ispitivanog podruĉja, utvrĊivanje najĉešće
prisutnih vrsta, relativne brojnosti vrsta, dinamika populacija, odnos polova i pojedinih
razvojnih stadijuma krpelja, kao i uticaj ekoloških faktora, pre svega temperature i vlaţnosti,
na populacionu dinamiku i aktivnost ustanovljenih vrsta krpelja.

Cilj istraţaivanja je procena potencijalnog rizika za Lajm boreliozu, stope inficiranosti i

uĉestalost infekcije razvojnih stadijuma krpelja vrste

I. ricinus

bakterijom

B. burgdorferi

s.l..

Istraţivanje treba da proveri postojanje inficiranih krpelja uzroĉnikom Lajmske bolesti i da se
na osnovu prevalencije utvrdi postojanje najvećeg i najmanjeg rizika od infekcije bakterijom

B. burgdorferi

u toku godine.