Univerzitet u Beogradu
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Odeljenje za prevenciju i tretman poremećaja u ponašanju
Praktični rad
Predmet : Prevencija kriminala i poremećaja ponašanja
Osnovne studije
Student: Mentori:
April, 2013.
Opis rizičnog faktora porodična istorija poremećaja ponašanja
Porodična istorija poremećaja ponašanja je rizični faktor u porodičnoj sredini. Pod njim
se podrazumeva ranije postojanje poremećaja ponašanja kod članova šire i uže porodice.
Ti raniji bihejvioralni problemi mogu biti bolesti zavisnosti roditelja, depresija majke,
antisocijalni poremećaj ličnosti roditelja i drugi. Moj rad će se dalje bazirati na rizični
fator alkoholizam roditelja.
Da su mladi iz porodica alkoholičara na različite načine opterećeni alkoholizmom jednog
od roditelja odavno je poznato. Smatra se da su dva odlučujuća opšta faktora u razvoju
rezilijentnosti mladih iz porodice alkoholičara: 1 - iskustvo uspešnog savladavanja
stresogenih situacija i štetnih uticaja iz sredine i 2 - pozitivni odnosi između mladih i
roditelja tokom vaspitanja i sazrevanja. U porodici alkoholičara mnoge od funkcija
roditelja su ili nestale ili izmenjene, tako da je komunikacija sa mladima nepotpuna,
nedosledna i haotična, ponekad zastrašujuća. U takvim uslovima mladi ne uspevaju da
razviju pozitivan self-koncept, koji je preduslov uspešne socijalizacije, uključujući i
uspeh tokom školovanja. Odnosi između roditelja i mladih u porodici alkoholičara su
trajno ili povremeno poremećeni i emocionalno opterećujući. Problemi komunikacije
između roditelja i dece u porodici alkoholičara su značajni u vaspitnom procesu kao i
opštem sazrevanju adolescenata.
Deca roditelja alkoholičara osećaju stid, sramotu, ljutnju, bes, tugu, razočaranje,
povređenost i još neke neprijatne emocije. Mogu se osećati i bespomoćno. Problematično
pijenje menja način na koji porodica funkcioniše. Roditelj koji pije ima problem da zadrži
posao i problem da plati račune. Starija deca moraju da se staraju o mlađoj više nego što
bi trebalo. Neki roditelji alkoholičari zlostavljaju decu psihički ili/i fizički. Drugi
zanemaruju svoju decu time što im ne pružaju dovoljno nege ili podrške. Uprkos svemu
što se dešava, većina dece alkoholičara voli svoje roditelje i brine se da im se nešto loše
ne dogodi. Deca koja žive sa roditeljem alkoholičarem neretko probaju sve i svašta da
spreče svoje roditelje da piju. Međutim, kao što dete nije uzrok alkoholizma svoga
roditelja, tako ga ono ne može ni izlečiti. Tu odgovornost mora preuzeti sam alkoholičar,
čiji je najveći problem što ne uviđa i ne priznaje da je zavisnik.
Deca roditelja koji su zavisni od alkohola ispoljavaju mnogo veću stopu bihejvioralnih
problema nego sto ispoljavaju deca čiji roditelji nemaju takve probleme. Ranije studije
dece čiji su roditelji alkoholičari su ukazivale na povečanu stopu eksternalizovanih
problema, kao što su poremećaj pažnje i hiperaktivnost, poremećaj ponašanja, opozicioni
prkosni poremećaj. Novije studije ukazuju na povećenje rizika kako eksternalizovanih,
tako i internalizovanih problema kod deca čiji u roditelji alkoholičari. Alkoholizam
roditelja ne dovodi direktno do agresije i antisocijalnog poremećaja ličnosti kod njihove
dece, već je on indirektan rizični faktor i posredovan drugim varijablama, kao što su
okolnost da li su oba ili samo jedan rositelj zavistan od alkohola, pol zavisnog roditelja,
kao i pol deteta.
Ranije istraživanje o ponašanju sinova i ćerki pokazalo je da su obrasci adolescenata iz
alkoholičarskih porodica neprilagođeni postojećoj interpersonalnoj socijalnoj situaciji, da
nemaju spretnosti u komunikaciji sa autoritetima, da adolescenti iz ovih familija
pitaju u pogrešno vreme i na pogrešan način, te da se zbog prethodnih neuspeha, sve
