PREVOZ EKSPLOZIVA MOREM
-
ZAVRŠNI RAD -
Kotor, februar 2018. godine
Prevoz eksploziva morem
2
- ZAVRŠNI RAD –
PREVOZ EKSPLOZIVA MOREM
Predmet:
Kotor, februar 2018.godine
Prevoz eksploziva morem
4
Spisak slika
2.
DEFINISANJE OPASNIH EKSPLOZIVNIH MATERIJA .......................................... 6
Slika 1: Znak za opasnost od eksplozivnih materija ................................................................ 6
2.2. Statistika o potrošnji eksploziva ................................................................................... 9
Slika 10: Statistika o svjetskoj potrošnji eksploziva iz 2004. godine ..................................... 10
3.
PODJELA EKSPLOZIVA............................................................................................. 11
Slika 2: Trinitroluen (TNT)
.................................................................................................. 12
3.1. Ostale eksplozivne materije
........................................................................................ 12
Slika 3: Barut ....................................................................................................................... 13
4.1. Međunarodni kodeks o pomorskim opasnim robama – eksplozivima
...................... 14
Slika 4: Prevoz opasnih tereta brodom ................................................................................. 15
4.1.1. Klasifikacija opasnih tereta – eksplozivi
................................................................. 16
Slika 5: Simbole opasnosti (etikete) za opasne materije klase 1 ............................................ 17
4.1.2. Pakovanje i ambalaža eksploziva
............................................................................. 17
Slika 6: Upakovane opasne materije ..................................................................................... 18
4.3. Segregacija tereta na brodovima
................................................................................ 21
Slika 7: Tabela segregacije između različitih klasa ............................................................... 23
5. POMORSKE NEZGODE PRILIKOM PREVOZA EKSPLOZIVA ........................... 24
Slika 8: Dva dana nakon ekplozije u luci Halifaks ................................................................ 24
Slika 9: Dim iz luke pri eksploziji u Bombaju ...................................................................... 25
Prevoz eksploziva morem
5
1. UVOD
Kako je svaki pomorski poduhvat neizvjesan sam po sebi i krije brojne opasnosti i rizike,
zbog svojih specifičnih štetnih svojstva, prevoz opasnih tereta morem, mora biti
organizovan po određenim pravilima, kako bi rizik od nezgoda bio sveden na najmanju
moguću mjeru.
Prevoz opasnih i spacijalnih tereta morem regulisan je pravilnicima i propisima brojnih
zemalja, kao i međunarodnim konvencijama. Opasnim teretima tj. opasnim materijama
smatraju se sve one materije koje u toku proizvodnje, transporta, skladištenja ili rukovanja
mogu da izazovu posljedice štetne po zdravlje ili okolinu. U opasne terete ubrajamo i
eksplozive, jedinjenja ili smjese koji djelovanjem spoljneg impulsa (toplote, udara, trenja)
mogu izazvati ekstremno brzu hemijsku reakciju. Eksplozija predstavlja poseban rizik u
transportu sa posebnim dejstvom u odnosu na obim pokrića. Kako bi se smanjio rizik od
eksplozija prilikom prevoza eksploziva, kao i ricizi koje donose prevozi drugih opasnih
materija, donesen je je međunarodni unificirani akt za prevoz opsanih tereta morem koji
reguliše pakovanje, transport kontejnerima i slaganje, sa posebim osvrtom na segregaciju
nekompatibilnih materija. Segregacija potrazumjeva pravilno raspoređivanje opasnih
materija i njihovo pravilno razdvajanje, zbog njihove nekompatabilnosti. Brodovi koji
prevoze bilo koje opasne materije morem, moraju u skladu sa pravilima IMDG kodeksa,
terete sa tim opasnim materijama pravilno odvojiti i rasporediti.
Posledice eskplozija prilikom prevoza eksploziva morem mogu biti katastrofalne, a uzroci
razni, kao što su ljudski faktor, meterološki i okeanografski uslovi, neadekvatna ambalaža i
pakovanje itd. Primjeri ekplozija, navedeni u radu, pokazuju da je broj ljudskih žtava uvijek
veliki, da je talas ekpslozije izazvao štete miljama daleko, a da se zvuk uvijek čuo još dalje.
Pomorski transport eksploziva je veoma složen sistem, zbog čitave svoje kompleksnosti.
Bez obzira na koristi koje pruža u međunarodoj trgovini i svjetskoj ekonomiji, prepoznaje i
opasnosti od neželjenih posljedica. Stoga je veoma važno poznavati te rizike i upravljati
njima s ciljem poboljšanja sigurnosti.
Prevoz eksploziva morem
7
hidratne, hloratne ili perhloratne grupe. Tako sumpor i ugljenik u crnom barutu izgaraju
zahvaljujući kiseoniku iz salitre (KNO3), i to mnogo brže nego u vazduhu, a prilikom
eksplozije glicerol-trinitrata (nitroglicerina) potreban kiseonik daju atomske skupine –
ONO2.
2
Eksplozivi imaju široku primjenu, a koriste se u graševinarstu, zatim rudarstvu za minirenje
gdje je potrebna vodootpornost i za direktno ubrizgavanje u bušotine, a najvažniju i najširu
primenu imaju u ratnoj tehnici odnosno za pogon rakete.
Razlikujemo više vrsta eksploziva, u zavisnosti od toga kako ih klasifikujemo. U zavisnosti
od toga sa li
molekul eksploziva nastaje iz elemenata uz vezivanje ili oslobađanje toplote,
razlikujemo eksplozive sa endotermnim molekulima i eksplozive sa egzotermnim
molekulima. Prema načinu djejstva i namjeni, eksplozive možemo svrstati u tri glavne
grupe: primarne i sekundarne, odnosno inicijalne i brizantne eksplozive i barut. O ovome će
biti više riječi u jednom od sledećih podglavlja.
2.1. Razvoj eksploziva kroz istoriju
Upotreba eksploziva, odnosno njegovog prvih oblika, datira još iz godina prije nove ere. Od
zapaljivih lopti, mješanja različitih smješa, preko pronalaska crnog baruta do danas, razvoj
eksploziva ima bogatu istoriju.
Prvi istorijski zapisi o upotrebi baruta u Kini potiču iz 1232. godine, a u Evropi tek u XIV
vijeku, mada se zna da je još u VIII i IX vijeku u Kini upotrebljavana smješa slična crnom
barutu. Do XIX vijeka barut je bio jedini poznat eksploziv. Razvojem hemije pojavljuju se
nove vrste eksploziva koje svojim svojstvima prevazilaze crni barut.
3
Krajem XIX i
početkom XX vijeka otkriveni su eksplozivi na bazi amonijevoga nitrata i pikrinske
kiseline: sedit - 1897. godine , trinitrotoluen odnosno TNT - 1902. godine, olov azid - 1910.
godine.
U nastavku rada, istaći ćemo bitne godine vezane za razvoj eksploziva:
1190. p. n. e. – Trojanske trupe koristile su zapaljiva sredstva protiv grčke
mornarice, s nešto kasnije, odnosno od 500. do 470. uodine p. n. e. u taktici kineza
Fau Li Jena opisana je upotreba kamenih kugli i zapaljivih lopti prilikom opsade
gradova.
2
URL: https://www.scribd.com/doc/68655029/Klasa-1-Eksplozivne-Materije-Seminar-Ski-Rad-Finalni-Za-Print
3
URL: http://www.paluba.info/smf/index.php?topic=11868.0
