1
Univerzitet u BanjojLuci
Prirodno-matematički fakultet
Studijski program: Ekologija i zaštita životne sredine
PRIMARNA I SEKUNDARNA GRAĐA STABLA
Mentor: prof. dr Nina Janjić Student: Milorad Pekez
Banja Luka, 2017. god.
2
SADRŽAJ
Građa stabla Pinopsida, Magnoliopsida i Liliopsida.......................................................................3
Primarna građa stabla Magnoliopsida i Pinopsida..............................................................3
Građa stabla Liliopsida........................................................................................................5
Sekundarno debljanje stabla Magnolipsida.........................................................................6
Sekundarno drvo......................................................................................................8
Sekundarna kora.....................................................................................................12
Sekundarno debljanje stabla Pinopsida..............................................................................14
Sekundarno drvo golosjemenjača..........................................................................14
Sekundarna kora golosjemenjača...........................................................................16
Atipsko debljanje stabla.....................................................................................................16
Promjene na kori izazvane sekundarnim debljanjem........................................................16
Sekundarno debljanje Liliopsida........................................................................................16
Literatura........................................................................................................................................17
4
Centar stabla čini
centralni cilindar
, koji započinje omotačem koji se naziva
pericikl
. On može
biti jednoslojan ili višeslojan. Višeslojni pericikl je građen od parenhimskih ćelija, ili od
parenhimskih i mehaničkih ćelija.
U centralnom cilindru nalaze se provodna tkiva, tj.
provodni snopići
. U stablu Magnoliopsida
razlikuju se tip stabla sa provodnim snopićima i tip stabla bez provodnih snopića.
Provodni snopići kod biljaka prvog tipa, na poprečnom presjeku kroz internodiju raspoređeni su
u jednom krugu (sl.228). Floem provodnog snopića u stablu je okrenut ka periferiji stabla, dok je
ksilem okrenut ka centru stabla. Broj provodnih snopića u krugu zavisi od vrste biljke. Prsten
provodnih snopića nastaje iz prokambijalnih vrpci. Kod ovog tipa biljaka, kružni provodni
snopići razdvojeni su jedni od drugih parenhimskim tkivom koje čine primarne sržne zrake.
Centralni dio stabla zauzima srž koja je građena od parenhimskih ćelija. U slučaju da te ćelije
ostanu žive, čine tkivo za magacioniranje skroba, masti i dr. Sa druge strane, kod mnogih
zeljastih biljaka, te ćelije izumiru i raskidaju se i time nastaju sržne šupljine.
Kod drugog tipa stabala, tj onih bez provodnog snopića, iz jednog meristemskog tkiva, koji
nastaje od prameristema, diferencira se prokambijum. Iz prokambijuma se na unutrašnjoj strani
diferencira kontinualni prsten ksilema, a na spoljašnjoj strani kontinualni prsten floema.
5
GRAĐA STABLA LILIOPSIDA (MONOKOTILA)
Stabla Liliopsida imaju samo primarnu građu, što znači da se sastoje iz primarnih trajnih tkiva.
Diferenciranjem primarnih trajnih tkiva iz tvornih, dešava se ujedno i debljanje ili ojačavanje
stabla. Debljanje stabla kod većine monokotila dešava se samo u toku diferenciranja, kada se
diferenciranje završi, stablo više ne raste u debljinu.
Građa stabla monokotila započinje sa spoljašnje strane sa epidermisom (sl. 229). Unutrašnjost
stabla čine mnogobrojni provodni snopići koji su rastureni bez naročitog reda.
Pri diferenciranju prokambijalnih ćelija u trajno stanje, nastaju provodni snopići koji se
označavaju kao zatvoreni. Ti snopići su po tipu kolateralni, rjeđe koncentrični.
Floem je kao i kod Magnoliopsida, u prodnom snopicu okrenut ka periferiji, a ksilem ka centru
stabla.
Izvan zone stabla u kojem su smješteni provodni snopići, nalazi se primarna kora koja je građena
od parenhimskih ćelija, u kojima se nalaze hloroplasti, te odatle potiče zelena boja mladih
stabala.
