UNIVERZITET U BIHAĆU
FAKULTET ZDRAVSTVENIH STUDIJA
ODSJEK SANITARNO INŽENJERSTVO
PRIMARNI I SEKUNDARDNI ZAGAĐIVAČI
Seminarski rad
Predmet: Upravljanje zrakom
Bihać, januar, 2019.
1
SADRŽAJ
UVOD 2
1.0 PRIMARNI ZAGAĐIVAČI
3
1.1 Primarni polutanti
3
1.1.1 Ugljenikovi oksidi
6
1.1.2 Azotovi oksidi i azotna kiselina 6
1.1.3 Sumporovi oksidi i sumporna kiselina 8
1.1.4 Lebdeće čestice
9
2.0 SEKUNDARNI ZAGAĐIVAČI 11
2.1 Freoni
11
2.2 Smog
12
2.2.1 Kiseli smog 12
2.2.2 Fotohemijski smog..............................................................................................................12
ZAKLJUČAK
13
LITERATURA
14
3
1.0 PRIMARNI ZAGAĐIVAČI ZRAKA
Primarni zagađivači dospjevaju u atmosferu direktnim emitovanjem iz različitih, ali poznatih
izvora. Primarni sastojci otpadnih emisija oslobađaju se iz poznatih izvora. Primarne
zagađujuće supstance
su one koje nastaju kao proizvod nekog hemijskog ili drugog procesa u
izvoru zagađenja (automobilski motor, ložište, visoka peć itd.). Kada se čist vazduh kreće nad
zemljinom površinom, on sakuplja primarne zagađivače kao što su prašina (izazvana olujama i
vuklanskim erupcijama) i emisije koje su rezultat ljudske aktivnosti (saobraćaj, industrijska
proizvodnja, proizvodnja energije, itd.). U industrijalizovanim državama zagađenje spoljašnjeg
vazduha potiče uglavnom od tri grupe primarnih zagađivača: oksidi ugljenika, sumporni oksidi
i azotni oksidi.Primarni zagađivači vazduha dalje od izvora emisije raznose se vjetrom i
konvekcijama. Sa udaljavanjem od izvora emisije, koncentracija polutanata, u osnovi,
proporcionalno opada.
1.1 PRIMARNI POLUTANTI
Najčešće se kao primarni polutanti vazduha se javljaju:
a) Jedinjenja sumpora
b) Jedinjenja azota
c) Jedinjenja ugljika
d) Halogena jedinjenja
e) Čestice (čvrste i kondenzovane) i
f) Radioaktivne supstance
4
1.1.1 UGLJENIKOVI OKSIDI
Ugljen – monoksid (CO) je veoma toksičan gas koji se oslobađa pri nepotpunoj razgradnji
materijala koji sadrže ugljik. Ugljenmonoksid je gas bez mirisa, nešto lakši od vazduha.
Zapaljiv je i štetan polutant i u atmosferi se odvijaju procesi koji ga eliminišu. Jedan od
postupaka eliminacije je da ugljen-monoksid u kontaktu sa zemljištem se oksiduje do ugljen-
dioksida odnosno prevede u metan uz pomoć mikroorganizama. Količina ugljen-monoksida u
nezagađenoj atmosferi je veoma mala. Ta količina varira u zavisnosti od vremenskog perioda i
lokacije. Pošto su glavni emiteri ovog polutanta motorna vozila to će i njegova koncentracija
direktno zavisiti od kretanja motornih vozila. Najveća koncentracija se pojavljuje u jutarnjim i
popodnevnim satovima kada je i kretanje motornih vozila najintezivnije
.
Hemijska formula
CO
Izvor (nastajanje)
Nepotpuno sagorijevanje tvari koje sadrže C
(uvjetovano je procesom izgaranja, a ovisi o
nedostatku zraka, temp.zraka i plina, gorivu,
toplinskom opterećenju...)
Miris
Vrlo slab miris, bez boje i okusa
Gustoća
0, 967 (kg/m
3
) (lakši od zraka)
MDK (maksimalno dozvoljena
koncentracija).Koncentracija plina u atmosferi
radnih prostorija kojoj osoba može biti izložena
8h dnevno, 5dana u sedmici bez ikakvih do sad
poznatih štetnih posljedica.
30 ppm
KDH (granična vrijednost). Kratkotrajna
dozvoljena koncentracija.Maksimalna
koncentracija plina kojoj osoba može biti
kratkotrajno izložena.
400 pm
ILDH (trenutno opasna koncentracija po život ili
zdravlje-TOK.
1500 pm
