SADRŽAJ:
UVOD
1
1.
Čistija
proizvodnja
2
1.1.
Karakteristike
čistije
proizvodnje
2
1.2.
Prednosti
primene
čistije
proizvodnje
3
3.
Osnovni
principi
čistije
proizvodnje
6
4. Pristupi razvoja čistije proizvodnje u Republici Srbiji
7
4.1. Instrumenti politike za promociju čistije proizvodnje
7
4.1.1.
Instrumenti
kvantitativne
kontrole
8
4.1.2. Ekonomske mere za kontrolu zagađenja
8
4.1.3. Instrumenti zasnovani na informacijama
9
4.1.4.
Dobrovoljni
programi
10
4.2.
Tehnike
primene
čistije
proizvodnje
10
4.3. Kriterujumi za utvrđivanje prioriteta u uvođenju čistije proizvodnje u
Republici
Srbiji
11
5. Ciljevi i zadaci strategije uvođenja čistije proizvodnje
12
5.1.
Informisanje
i
razvoj
svesti
12
5.2.
Razvoj
kapaciteta
13
5.3.
Tehnološki
razvoj
i
saradnja
14
5.4.
Finansijska
podrška
14
5.5.
Politika
i
propisi
15
ZAKLJUČAK
17
LITERATURA
18
4
1. ČISTIJA PROIZVODNJA
Nakon usvajanja Agende 21 (Rio de Janeiro 1992. godine) u svetu se javlja ideja o
industrijskoj strategiji koja osigurava privredni razvoj uz istovremeno očuvanje okoline, to bi
trebala omogućiti takozvana čistija proizvodnja. Pod čistijom proizvodnjom podrazumeva se
kontinuirana primena preventivne strategije zaštite okoline vezano uz:
Proizvodni proces;
Proizvod; i
Usluge - S ciljem povećanja efikasnosti proizvodnje i smanjenja rizika za ljude i okolinu.
Čistija proizvodnja uključuje:
Efikasnije korišćenje sirovina i energije - Uklanjanje štetnih, opasnih i otrovnih materija iz
proizvodnog procesa;
Smanjenje (redukcija) emisija i otpada već na mestu nastanka; i
Smanjenje negativnih uticaja proizvoda na okolinu u celom životnom ciklusu proizvoda.
1.1. KARAKTERISTIKE ČISTIJE PROIZVODNJE
Razvijene zemlje postepeno ostvaruju promene u svojim sredinama i transformišu pristup
zasnovan na kontroli zagađenja u aktivnosti zasnovane na čistijoj proizvodnji. Zemlje u razvoju
imaju daleko niži stepen kontrole zagađenja od razvijenih zemalja i pred sobom daleko teži zadatak
da promene ka čistijoj proizvodnji uvedu relativno brzo i efikasno, pri tom ne ugrozivši postojanje
i funkcionisanje postojeće proizvodnje. Cilj prevencije zagađenja i čistije proizvodnje je efikasno
smanjenje zagađenja vazduha, vode i zemljišta i smanjenje nastajanja otpada. Čistija proizvodnja
utiče na smanjenje nivoa korišćenja resursa na izvoru razvojem novih, čistijih proizvoda i
proizvodnih metoda. Tehnologije tretmana zagađenja na kraju proizvodnog procesa stavljaju pod
kontrolu emisije zagađenja primenom dodatnih mera u odnosu na proizvodne procese. Čistija
proizvodnja se može oceniti kao superiorniji pristup u odnosu na tehnologije tretmana zagađenja
na kraju proizvodnog procesa zbog primene principa prevencije zagađivanja životne sredine i zbog
ekonomskih razloga.
Čistija proizvodnja zahteva promene u ponašanju, odgovorno upravljanje zaštitom
životne sredine, osmišljavanje i sprovođenje odgovarajuće politike i stalnu procenu različitih
tehnoloških opcija. Čistija proizvodnja je fokusirana na uzroke problema u vezi sa životnom
sredinom, a ne na njihove posledice i ne bavi se samo procesima proizvodnje, već se takođe može
primeniti i na ceo životni ciklus proizvoda, od početka njegovog razvoja, preko potrošnje do faze
5
odlaganja. Zadatak čistije proizvodnje je da obezbedi očuvanje resursa, eliminaciju opasnih
sirovina i smanjenje otpada. Pet osnovnih tehnika primene čistije proizvodnje su:
1. Domaćinsko poslovanje;
2. Optimizacija procesa;
3. Zamena sirovina;
4. Nova tehnologija; i
5. Razvoj novog proizvoda.
Tradicionalni način za ovladavanje problemima zaštite životne sredine zasniva se na
tehnologiju tretmana zagađenja na kraju proizvodnog procesa tehnologija koje se koriste za
tretman otpadnih tokova iz odgovarajućih industrijskih postrojenja. Tretman otpadnih tokova
tehnologije tretmana zagađenja na kraju proizvodnog procesa je još uvek nezamenljivo rešenje u
velikom broju slučajeva i on uključuje tretman otpadnih voda, gasova i nastalog otpada.
Tehnologije tretmana otpadnih voda uključuju mehaničku, hemijsku i biološku preradu pre
ispuštanja u recipijent. Otpadni gasovi se prečišćavaju u različitim filterskim sistemima, ciklonima
i drugim uređajima koji sprečavaju emisiju neželjenih materija u životnu sredinu.
Savremena saznanja ukazuju da tehnologije tretmana zagađenja na kraju proizvodnog
procesa treba koristiti kao poslednje moguće rešenje i da prvo treba istražiti mogućnosti koje pruža
čistija proizvodnja. Sa aspekta zaštite životne sredine razumno je težiti ka minimiziranju potreba za
tehnologije tretmana zagađenja na kraju proizvodnog procesa, odnosno tehnologijama tretmana
zagađenja na kraju procesa, i promovisati principe čistije proizvodnje.
1.2. PREDNOSTI PRIMENE ČISTIJE PROIZVODNJE
Uvođenje čistije proizvodnje može se postaći stalnim razvojem i širokim rasprostiranjem
znanja i sposobnosti. Uvođenje čistije proizvodnje se može stimulisati uvećanjem razlike u
troškovima između tehnologije tretmana zagađenja na kraju proizvodnog procesa i tehnologija
čistije proizvodnje, posebno uvećenjem troškova za otpad, resurse i energiju. U sledećoj tabeli su
prikazane koristi koje primena čistije proizvodnje donosi preduzeću i društvu.
