Biheviorizam je teorijski pravac u psihologiji koji proučava ponašanje koje se može opažati i
mjeriti. Bihevioralni pristup osniva se na pretpostavci da je ponašanje pod uticajem učenja
koje se odvija u socijalnom kontekstu. Prema ovom pristupu, razlike pojedinaca u ponašanju
pripisuju   se   jedinstvenoj   istoriji   učenja   svake   osobe,   a   ne   razlikama   u   crtama   ličnosti   ili
psihijatrijskim poremećajima. S druge strane, sličnosti među ljudima, prema bihevioralnom
tumačenju, proizlaze iz zajedničkih pravila i vrijednosti te načina učenja koji su obilježja
kulture   u   kojoj   se   pojedinci   nalaze   te   se   ovi   kulturalni   čimbenici   također   ubrajaju   u
jedinstvenu istoriju učenja. Uspon biheviorizma započinje 1913. godine kad John B. Watson
izdaje   članak   pod   naslovom   „Psihologija   kako   je   biheviorist   vidi“   gdje   navodi   da   je
psihologija   potpuno   objektivna   eksperimentalna   grana   prirodnih   znanosti   te   kritikuje
introspekciju, glavnu psihološku metodu dotad, smatrajući je previše subjektivnom da bi bila
znanstveno vrijedna. Središte psihologije premjestilo se s procesa mišljenja na procese učenja
i pretpostavku da se svako ponašanje, i normalno i abnormalno, uči na isti način kao i sva
druga ponašanja. Ponašanje se promatra kao da se radi o znanstvenom eksperimentu gdje je
samo ponašanje zavisna varijabla, a nezavisne varijable su sve ono što uzrokuje ponašanje
koje   se   želi   mjenjati.   Usmjerenost   psihologije   na   procese   učenja   i   istraživanje   ponašanja
donosi tri glavna oblika učenja – klasično uslovljavanje, operantno uslovljavanje i socijalno
učenje. Klasično uslovljavanje najčešće povezujemo uz ruskog fiziologa Ivana Pavlova, koji je
istražujući probavni sustav pasa. opisao ovaj najjednostavniji oblik učenja koji se sastoji od
uparivanja podražaja koji inače ne izaziva refleksni odgovor, tj. neutralni podražaj (zvono), s
bezuslovnim   podražajem   (mesni   prah),   odnosno   podražajem   koji   izaziva   neki   bezuslovni
odgovor   (slinjenje).   Nakon   što   se   neutralni   podražaj   nekoliko   puta   upari   s   bezuslovnim
podražajem,   sam   neutralni   podražaj   ima   sposobnost   izazvati   reakciju   i   bez   bezuslovnog
podražaja   i   tada   to   nazivamo   uvjetovanim   podražajem   (zvono)   koji   izaziva   uslovljenu
reakciju.   Ako   se   iza   uslovljenog   podražaja   ne   javi   bezuslovni   podražaj,   uslovni   odgovor
postupno nestaje i taj se proces zove gašenje. Pavlov je opisao i eksperimentalnu neurozu 2
životinja koristeći električne šokove na psima ili im je zadavao zadatke u kojima su morali
razlikovati kružnicu od elipse gdje bi nakon tačnog odabira dobili hranu. Simptomi neuroze
kod pasa bili su uzbuđenje, lajanje, uništavanje opreme i zaboravljanje onoga što su prethodno
naučili. Ova otkrića dovela su do istraživanja neuroza kod ljudi. Najpoznatiji eksperiment
izveli su John B. Watson i njegova poslijediplomska studentica Rosalie Rayner 1920. kada su
jedanaestomjesečnom dječaku, Albertu B., pokazali niz podražaja, među kojima su bili bijeli
štakor,   zec,   pas,   majmun,   paljenje   novina,   prema   kojima   dječak   nije   pokazivao   strah,   no

uplašila ga je buka izazvana udarcima čekića po čeličnoj podlozi. Eksperimentatori su htjeli
vidjeti može li se uslovljavanjem dječakov strah vezati uz neki objekt te su povezali bijelog
štakora   s   bukom.   Nakon   nekoliko   uparivanja,   bijeli   štakor,   prethodno   neutralni   podražaj,
počeo je izazivati strah, a taj se uslovljeni strah s vremenom generalizovao i na druge slične
objekte poput maske Djeda Mraza, zeca i krznenog kaputa. Nekoliko godina kasnije, druga
Watsonova   studentica,   Mary   Cover   Jones   istraživala   je   uklanjanje   straha   kod   djece.
Najpoznatiji   eksperiment   je   onaj   na   trogodišnjem   Peteru   koji   se   bojao   zečeva.   Koristeći
Peterovu najdražu hranu, postupno ga je navela da se približi zecu i izgubi strah. Ovim je
istraživanjima pokazano da postoji povezanost između klasičnog uslovljavanja i emocionalnih
podražaja, fobija u ovom slučaju, te da se načela uslovljavanja mogu koristiti u tretmanu
straha i uklanjanju raznih drugih anksioznih poremećaja, zavisnosti ili seksualnih poremećaja.
Operantno uslovljavanje druga je glavna vrsta učenja koja odražava ideje Edwarda Thorndikea
i   Burrhusa   Frederica   Skinnera.   Thorndike   se   bavio   učinkom   koji   posljedice   imaju   na
ponašanje i svojim istraživanjima na mačkama formulirao je zakon efekta prema kojem se ono
ponašanje koje biva nagrađeno ponavlja, dok se smanjuje pojava ponašanja koje za organizam
ima neugodne posljedice. Za razliku od klasičnog uslovljavanja gdje je ponašanje refleksno i
nesvjesno,   u   operantnom   uslovljavanju   ponašanje   se   koristi   kao   instrument   za   postizanje
pozitivnih i smanjenje negativnih posljedica. B. F. Skinner nadovezao se na Thorndikeov rad i
preformulisao je zakon učinka tako da je naglasak stavio na povezanost ponašanja i njegovih
posljedica   i   time   uveo   pojam   diskriminativnog   podražaja   koji   označava   događaje   koji
organizmu navješćuju posljedice ako se ponaša na određen način. Umjesto zakona efekta,
Skinner izvodi zakon potkrepljenja gdje se pozitivnim potkrepljivanjem povećava vjerojatnoća
pojave nekog odgovora u prisutnosti 3 određenog događaja, a negativnim potkrepljivanjem se
takođe   pojačava   vjerojatnoću   pojave   određenog   odgovora,   ali   zbog   uklanjanja   neugodnog
događaja (poput električnog šoka). Proučava se ono što je prethodilo ponašanju i ono što je
uslijedilo kako bi se mogao shvatiti nastanak, održavanje i promjena određenog ponašanja, a
izbjegava se pretpostavka da ljudsko ponašanje odražava motive ili potrebe. Treći oblik učenja
je socijalno učenje koje označava učenje od drugih ljudi, a možemo ga podijeliti na učenje
prema modelu ili modeliranje, imitaciju, učenje promatranjem i simboličko učenje. Bandura i
saradnici koristili su modeliranje kako bi smanjili strah od pasa kod djece i uočili su da se
ponašanje može sticati i bez očitog potkrepljivanja ili uvježbavanja, samim opažanjem druge
osobe koja se ponaša na određeni način. Također, Bandura, tvorac teorije socijalnog učenja,
smatra da ljudi imaju određeni stav o svojim mogućnostima u danim situacijama i njihov
osjećaj samoučinkovitosti utiče na to kako će se zaista ponašati, a ako smatraju da ne mogu
kontrolisati životne okolnosti, postaju anksiozni. Neki su teoretičari primijetili da gledanjem
drugoga kako nešto radi i prije nego što da bilo kakav odgovor, osoba nešto nauči i mijenja
svoje ponašanje. Tako nastaje teorija medijacijskog učenja prema kojoj podražaj izvana ne
pobuđuje direktno promjenu u ponašanju, nego se to odvija preko posredujućih procesa ili
medijatora poput straha ili mišljenja. Hobart Mowrer i Neal Miller teorijom medijacijskog
učenja   analizirali   su   anksioznost   eksperimentima   uslovljavanja   izbjegavanja   na   štakorima.