Regije-Oblasti izdvojene na osnovu specifičnih karakteristika

Skup metodoloških postupaka kojima se izdvajaju regije-regionalizacija

Regionalizacija, Principi :

Geografski, ekonomki, funkcionalni, admninistrativni.

Funkcije ljudi:stanovanje, rad, obrazovanje, snabdevanje i razmena informacija, odmor,
komunikacija.

1.Opšte metode u regionalizaciji(metod indukcije, metod dedukcije)

Metod indukcije

Metod   indukcije   je   jedan   od   opštih   naučnih   metoda.Indukcija(lat.   Inducere-uvoditi)   je   vrsta
logičnog zaklljučivanja koje se sastoji u tome da se celoj klasi nekih elemenata pripisuje svojstvo
koje imaju ispitani elementi te klase.Ipak, vlada mišljenje da je indukcija vrsta metodološkog
procesa koji se na osnovnu istraživanja pojedinačnih slučajeva, utvrđuju opšte zakonitosti ili
teorije.
Induktivni put počinje opažanjem i prikupljanjem činjenica o određenim pojavama i procesima
da bi se nakom toga vršila selekcija, sistematizacija i klasifikacija činjenica iz kojih se izvlače
određeni   zaključci.Posle   toga   se   postavljaju   hipoteze   koje   se   nadalje   verifikuju   ili
odbacuju.Konačno, definišu se zakoni, teorije I naučna objašnjenja. Ovaj metod je imao veliki
značaj   u   razvoju   geografije   i   primenjiv   je   u   regionalnoj   geogafiji,   regionalnoj   ekonomiji   i
praksama regionalnog planiranja

Metod dedukcije

Dedukcija ili deduktivni metod je takođe opšti naučni metod prihvaćen u geografiji polovinom
XX.veka.Dosta je primenjiv u geografiji i njoj sličnim naukama i naučnim disciplinama,
odnosno u determinisanju regionalnih struktura i procesa koji dovode do diferenciranja
geografskog prostora.

Deduktivni   metod   se   zasniva   na   premisi   da   naučna   objašnjenja   počinju   i   završavaju   sa
teorijom.Proces deduktivnog zaključivanja u regionalizaciji polazi od opštih naučnih načela na
bazi   kojih   je   definisana   teorija   koja   objašnjava,   kako   procese   tako   i   rezultate   regionalnog
diferenciranja,   regionalnog   okupljanja   i   regionalne   organizacije   geoprostora.Ta   načela   se
prilikom istraživanja konkretnog prostora, potvrđuju, negiraju ili nadograđuju.Ukoliko se pri
konkretnim istraživanjima ona potvrde, početna teorija i dalje važi.

Dedukcija kao način razmišljanja i naučni metod, ima veliku primenu u homogenoj,
funkcionalnoj i planskoj regionalizaciji.U regionalnogeografskim istraživanjima ona se

kombinuje sa indukcijom.Njihovi rezultati se koriste kao naučni fundamentiu u planiranju
uređenja, zaštite i održivog razvoja regija.

Postoji nekoliko naučnih teorija-Paradigmi. Paradigme u regionalizaciji:

1.Horološka(korišćenje, organizovanje i izgled prostora). Isti ili slični delovi prostora se
okupljaju u regije-princip homogenosti.

Holistički pristup-Elementi povezani u celinu.Regije možemo izdvojiti na osnovu
faktora:pojedinačni, kompleksni.Više faktora-kompleksne regije.

2.Funkcionalna

Fnukcije mogu da se objedine iako je proctor heterogen. npr Beograd(Panonski i Šumadijski
deo)

3.Paradigma prostorne organizacije

-Čovek može da planira funkcije i proctor.Organizacija prostora utiče na plansku regiju

Planska regija:Postojeća(objektivna , stvorena u prošlosti)Potencijalna(projekcija predviđena
planskim merama)

2.Opšte metode u regionalizaciji (kognitivna deskripcija i regionalizacija kao
metod)

Kognitivna deskripcija (kognitivan-spoznajni)

Ona je jedan od najznačajnijih oblika naučnih objašnjenja u regionalnoj geografiji i
regionalizaciji.Ona, s jedne strane, obuhvata sakupljanje, sređivanje, klasifikaciju činjenica, a sa
druge, omogućava izvođenje i opis složenih naučnih zaključaka o procesima regionalnog
integrisanja-okupljanja, regionalnog diferenciranja i organizacije geoprostora.

Regionalizacija kao metod

Metod regionalizacije je izašao iz okvira regionalne geografije i dobio je karakter opšteg metoda
u svim naukama koje sa različitih aspekata istražuju prostorne pojave i procese.

Regionalizacija je veoma složen metod koji, izražava predmetnu i metodološku posebnost
geografske nauke, dok sa druge strane obuhvata čitav system opštih i posebnih metoda.Njihov
zadatak se svodi na diferencijaciju teritorije regione(rejone) i na teritorijalnu diferencijaciju po
kriterijumima relevantne homogenosti-heterogenosti obeležja,

gravitacijsko-funkcionalne

povezanosti, nivoa i karaktera ekonomske razvijenosti, političko teritorijalne organizovanosti,
proizvodno-tehnološke teritorijalne kompaktnosti, gustine naseljenosti, entnografske i kulturne
povezanosti itd…

Savremeni pristup u regionalnoj geografiji pretpostavlja regiju kao celovit teritorijalni sistem,
prostorno i vremenski izražen konzistentnošću prirodnoekoloških i čovekovim radom stvorenih
dobara, stanovništva i funkcja sa razvijenom strukturom koji karakterišu celovitost,
komponentnost, komplementarnost, dinamičnost, hijerarhičnost, integrativnost, odnosno
integralnost.

U regijama i regionalnim sistemima formiraju se prostorno-funkcionalne subceline.One imaju
ulogu polova konvergencije ili divergencije veza a često i transformacije i dizuzije interakcija.

Sistemski pristup u regionalizaciji polazi od hipoteze da je čitav geografski proctor naše planete
podeljen na regije i regionalne sisteme.Regionalna diferencijacija se vrši na osnovama
horizontalne i vertikalne strukturiranosti i raščlanjenosti geografske sredine

Generalno, možemo zključiti da primena teorije sistema u regionalizaciji ima dvostruki
zadatak.Da istraži promene u komponentama regionalnog sistema,a sa druge da se istraže i
ispitaju posledice promena u regionalnom sistemu kao celini da bi se ustanovio njihov uticaj na
dinamiku promena u njegovim strukturnim komponentama.

Sistemska analiza u regionalizaciji

Primena sistemske analize u regionalnoj geografiji, regionalnoj ekonomiji i regionalnom
planiranju generalno možemo sažeti u nekoliko principa:

Pri istraživanju regionalnih sistema naglasak je na istraživanju povezanosti i međuzavisnosti

njihovih komponenti

-Komponente regionalnih sistema treba sagledavati u okvirima funkcionisanja sistema kao celine
a ne zasebno

-Pri determinisanju regionalnih sistema koristi se princip hijerarhičnosti.

-Svaki regionalni sistem je u interakciji sa svojom okolinom(Razmena energije, materije,
informacija, stanovništva, novca, ideja itd)

- Da bi regionalni sistem mogao da funkcioniše on mora da ima razvijenu mogućnost
samoregulacije(samoodržavanja) ili se njime mora upravljati

-Za uspešno ostvarivanje ciljeva regionalnog sistema, odnosno za povećavnje njegove
efikasnosti mogu se koristiti pomćni procesi u sistemu, od kojih su najznačajniji specijalizacija i
integracija

-Ciljevi regionalnih sistema mogu se postići na različite načine, što definišemo kao načelo
ekvifinaliteta

4.Tipologije i tipovi regija(kriterijumi za izdvajanje) i 5.Homogene regije –
polazišta za izdvajanje

Nije lako izgraditi jasne kriterijume za razvrstavanje regija u sisteme koji precizno obuhvataju
jedne, a isključuju druge vidove okupljanja, integrisanja ili diferenciranja u
geoprostoru.Kriterijumi proizilaze iz teorijskih osnova.

Pokušaji da se dođe do univerzalnih tipologija i klasfikovanja regija najčešće polazi od sterotipa
njihovog svrstavanja u određene grupe ili kategorije koji se temelji na unapred određenim
poznatim slučajevima a završavaju se navođenjem mnogobrojnih izuzetaka tako da danas postoji
na desetine varijanata o tipologijama i klasifikovanjima regija koje često jedna drugoj
protivureče.

Teorijsko zaleđe definisanja i klasfikovanja regija, na jednoj strani je složeno i razvijeno, a na
drugoj dosta je razuđeno.Za većinu klasifikacija i tipologija regija se kaže da su uslovne.One
mogu biti jednostavne i složene.

S obzirom na opšte principe možemo izdvojiti dve grupe pristupa:manje geografski i vise
geografski.Primeri negeografskih i manje geografskih pristupa su koncepti administrativnih,
upravnih, ekonomskih, istorijskih, statističkih, vojinih, i sličnih podela prostora.

Klasičan geografski pristup polazi od regionalne uniformnosti proizašle iz integrisanja i
diferenciranja geoprostora usled delovanja jednog ili vise sličnih faktora.Iz toga je razvijen
koncept

homogene

(formalne ili uniformne) regionalizacije.

Savremena geografija polazi od pretpostavke da raznorodni i heterogeni elementi geoprostora,
različite prostorne strukture i procesi, snagom funkcija mogu biti povezani u jednistvene
regionalne celine.One se nazivaju

funkcionalne regije

(nodalne, polarizacijske, urbane regije i

sl).

Treću grupu regija čine

planske

ili programske regije.One su na jednoj strani, predmeti i objekti

planiranja, a na drugoj, one su instrumenti sprovođenja politika prostorno-ekološki, socijalno,
ekonomski i politički održivog razvoja.

(PETO PITANJE)

S obzirom na principe, ciljeve, metodološla načela, i metode regionalizacije uz visoku dozu
generalizacije u stručnoj literature regije se najčešće svrstavaju u tri velike kateogorije:

-Homogene(formalne, uniformne)

-Nodalne(funkcionalne, polarizacijske, heterogene)

-Planske(programske)regije.

površine na manje celine koje imaju ista ili ili slična geoekološka obeležja, tj na geoekološke
jedinice i njihove asocijacije.

Prirodnogeografska regionalizacija

ima veliku praktičnu primenu u regionalnom prostornom

planiranju.Vremenom je nastalo gledište da se prirodnogeografske regije posmatraju kao
kontrolisani ili delimično kontrolisani sistemi u kojima ljudske aktivnosti deluju kao
modifikatori i regulatori prirodnih procesa i time utiču na transformaciju prirodnog u kulturni
pejzaž.Iz ovoga proističe pravilo da planske akcije i zahvati koje čovek sprovodi u prirodnim
regijama moraju biti usklađene sa činjenicom da promene u regionalnim subsistemima izazivaju
lance promena u regionalnim sistemima i regionalnim nadsistemima.

Specifičan   vid   prirodnogeografske   regije   su   potencijalne   regije.Njhov   koncept   podrazumeva
izdvajanje regija na bazi kriterijuma i indikatora o sadašnjem i mogućem načinu korišćenja
prirodnih   uslova,   resursa   i   potencijala  za   ekonomske   aktivnosti.Dakle,   potencijalna  regija  je
teritorijalna celina, koja u svim delovima ima iste ili slične prirodne uslove i potencijale za
privredni razvoj.Ovaj koncept(potencijalnih regija) je napušten 70-ih godina jer je shvaćeno da
se   većina   privrednih   aktivnosti   ne   razvija   isključivo   u   prostornim   celinama   koje   poseduju
prirodne uslove, resurse, i potencijale.

7.Fizionomske regije

Fizionomske regije su jedan od tipova homogenih regija.One se izdvajaju na osnovu stepena
regionalne homogenosti izražene fizionomijom prirodnih i-ili kulturnih pejzaža ili
ladnšafta.Osnove fizionomske regionalizacije su postalvili Karl Riter i Džon Herbertson.

Do početka XX.veka fizionomska regionalizacija bila je predmet istraživanja fizičke geografije,
od tada pa do danas fizionomske regije se izdvajaju na osnovu fizionomske homogenosti
geoprostora proizašle iz međudejstva prirode i ljudskog društva.Teorijsko metodološka osnova
izdvajanja tog vida fizionomskih regija je proizašla iz posibilističkog tumačenja odnosa čoveka i
prirode koje je utemeljeno na premisi da je regionalna homogenost posledica uzajamnog
delovanja prirodnogeografske sredine i čoveka organizovanog u ljudsko društvo.

Fizonomske regije su teritorijalne celine u kojima je, društvenim uticajima, manje ili više,
transformisan prirodni u kulturni pejzaž!Kombinacije delovanja prirodnih i društvenih
elemenata, faktora i procesa formiraju fizionomiju procesa.Osnovni izraz delovanja prirode i
društva je fizonomija, odnosno izgled geoprostora ispoljen kroz različite forme pejzaža.

Veliki broj geografa smatra da između homogenog pejzaža i homogene regije nema bitnijih
razlika, tako da se često kao sinonim za fizionomski homogen pejzaž koristi i termin fizionomski
homogena regija.

8.Odnos fizionomska regija -pejsaž