UVOD
Diplomatsko i konzularno pravo jesu dio međunarodnog javnog prava, a predmet njihovog
izučavanja su pravna pravila koja uređuju odnose između država, država i međunarodnih
organizacija i samih međunarodnih organizacaija.
1
Diplomatsko i konzularno pravo nastalo je formiranjem prvih država, ali se tek u potpunosti
ostvarilo u prvoj polovini dvadesetog vijeka, dok su prvi dokumenti nastali početkom
devetnaestog vijeka, kada je donesen pravilnig o rangu diplomatskih predstavnika(Bečki
reglamen), koji je dopunjen protokolom iz Ahena iz 1918god.
Kodifikacija savremenog diplomatskog prava izvršena je 1961godine kada je donesena bečka
konvencija o diplomatskim odnosima, dok će dvije godine kasnije, tačnije 1963godine izvršena
je i kodifikacija konzularnog prava usvajanjem konvencije o konzularnim odnosima.
Od značaja je pomenuti i konvenciju o sprečavanju i kažnjavanju krivičnih dijela protiv lica pod
međunarodnom zaštitom, uključujući i diplomatske agente iz 1973 godine , konvenciju o
specijalnim misijama iz 1969godine, Bečku konvenciju o prestavljanju država u njihovim
međusbnim odnosima sa mađeunarodnim organizacijama univerzalnog karaktera iz 1975godine.
Navede konvencije prestavljaju savremenu kodifikaciju diplomatskog i konzularnog prava, koje
uređuju sastavi i funkcije specijalnih i stalnih misija, a posebno zaštitu diplomata.
1
Avramović N., Marković M.,
Međunarodno pravo, Visoka škola za uslužni biznis, Istočno Sarajevo-Sokolac,
2012god., str. 94.
1.POJAM I VRSTE DIPLOMATIJE
Diplomatija je društvena kategorija, te kompleksan pojam koji ima više značenja. U užem smislu
može se definisati kao spoljno politička aktivnost države prema drugoj državi ili međunarodnoj
organizaciji, kao subjektu međunarodnog prava. U širem smislu, zapravo prestavlja sposobnost u
vođenju nekog posla. Diplomatija predstavlja sastavni element spoljne politike jedne države u
njenoj komunikaciji i odnosima sa drugim državama i međunarodnim organizacijama.
1.1.
Bilateralna i multiratelatna diplomatija
Postoji nekoliko kriterijuma na osnovu kojih se temelje vrste diplomatije. Prva od njih je
sobzirom na to da li u diplomatskoj aktivnosti učestvuju predstavnici dvije ili više država.
Bilateralna diplomatija prestavlja međunarodni odnos između dvije države koje se može odvijati
kroz povremene ili stalne diplomatske kontakte.
2
Bilateralna diplomatija je osnov za pripremu a i izradu nacrta međunarodnih dokumenata, a i
prvi korak prilikom ostvarenja i primjene međunarodnih pravila.
Multilateralna diplomatija svoju ekspanziju doživjela je osnivanjem međunarodnih organizacija
univerzalnog karaktera, prije svega misli se na Društvo naroda, a kasnije i organizaciju
ujedinjenih nacija i drugih međunarodnih organizacija. Razvoj privrede i politike dodatno je
uticao na razvoj multilaterale diplomatije.
1.2.
Posrednička diplomatija i samit
Samit diplomatija predstavlja vrstu diplomatske aktivnosti koja podrazumjeva učešće šefova
država ili vlada svih ili više suverenih država. Samit se ispoljava u formi bilaterane i
multilateralne diplomatije.
Samit diplomatija može da se ispoljava kroz stalni oblik i kroz athok oblik. Athot samiti su
međutim mnogo češći kao ceremonijalni ili konmemorativni nego kao oblici rješavanja nekog
važnijeg pitanja međunarodne diplomatije.
1.3.
Stalna i athok diplomatija
Kriterijum za ovu podjelu je nastao na osnovu vremenskog perioda u kome se međunarodne
aktivnosti obavljaju. Na osnovu toga stalna diplomatija je funkcionisanje i pregovaranje stalnih
diplomatskih misija država članica u okviru ujedinjenih nacija te drugih međunarodnih
organizacija ali prije svega diplomatsko konzularnih predstavništva u državama prijema.
2
Avramović N., Marković M.,
Međunarodno pravo, op. cit,
str. 95.
3. DIPLOMATSKI ODNOSI
Kada se govori o diplomatskim odnosima prije svega se misli na diplomatsku misiju, koja
predstavlja oblik saradnje između dvije države. Dilomatska misija se sprovodi preko
diplomatskih predstavništava, bilateralnih diplomatskih aktivnosti. Diplomatski odnosi
podrazumjevaju prije svega uspostavljanje istih koji se sastoji iz zapravo dvije radnje, praktično
uspostavljanje bilateralnih odnosa koje prati otvaranje diplomatskih misija kao pravna radnja. Do
supostavljanja diplomatskih odnosa dolazi ukoliko je ispunjen uslov koji se tiče uzajamne
saglasnosti volja država, a koja nastaje kroz međusobi sporazum vlada država. Navedeni
sporazum može biti u obliku međunarodnog ugovora o uspostavljanju odnosa ili jednostavnom
razmjenom nota ili pisama ili čak kroz saopštenaj vlada ili ministara inostranih poslova, pa čak i
jednostavnom saglasnosti volja predstavnika dvaju država.
Bitno je naglasiti da sporazum ne mora automatski da znači i otvaranje diplomatskih misjija.
4
4. DIPLOMATSKA MISIJA
Dipomatska misija je organ države koja je akredituje, ona nastupa u ime države akreditacije.
Diplomatskom misijom rukovodi šef misije, a njegovo postavljanje, funkcije, privilegije,
imunitet, prestanak su propisani međunarodnim pravom.
Diplomatska predstavništva imaju ekonomski, politički i konzularni sektor, odnosno odjeljenje,
kojima rukovode diplomate koji su po rangu odmah poslije šefa misije. Pored navedenih sektora,
moguće je i obrazovanje kulturno-informativnih predstavništava te u državama koje prihvataju
vojne izaslanike i vojna predstavništva tj. biro vojnog atašea. Diplomatsko osoblje podrazumjeva
i administrativni-tehičko i posložno osoblje. Poslije uspostavljanja diplomatskih odnosa, otvaraju
se diplomatske misije i imenuju diplomatski predstavnici čija je dužnost šefa misije, čije
imenovanje vrši država akreditacije, ali da bi stupio na dužnost potrebna je i saglasnost države
prijema odnosno agreman.
Agreman se dobija ili verbalnom notom, pismenim ili usmenim putem neformalnim podneskom
uz dostavljanje biografije kandidata za šefa misije ali najčešće diplomatskim putem. Nepostoji
vezan rok za izdavanje agremana ali je uglavmom u roku od dva do tri mjeseca. Ukoliko
agreman ne bude dat u navedenom roku postoji pravilo da je prećutno odbijen, a država prijema
nema obavezu obrazlaganja razloga odbijanja. Nakon što država prijema da agreman za
obavljanje diplomatske misije, šef države prijema potpisuje ukaz o imenovanju šefa
predstavništva.
4
Avramović N., Marković M.,
Međunarodno pravo, op. cit,
str. 98.
Nakon što stupi na dužnost, šef predstavništva je dužan da prilikom stupanja na dužnost preda
orginale akreditivnih pisama šefu države prijema, akopije istih ministu inostanih poslova.
Specifična je situacija kod vojnih diplomatskih izaslanika. Naime uslov njihov misije nije
uslovljen saslasnošću države prijema već odluku o tome ostavljenu državama da o njemu
suvereno odlučuju.
5
Ostali članovi diplomatske misije obavljaju svoje funkcije bez posebne saglasnosti države
prijema, ali naravno u brojčanom sastavu koji se smatra razumnim u odnosu na okolnosti države
prijema, odnosno da zadovoljava potrebe misije. Državi prijema se saopštava spisak članova
osoblja misije, da bi joj se osavila mogućnost da izvrši neophodnu procjenu njihove diplomatske
prihvatljivosti. Članovi su uglavnom državljani zemlje akreditacije, a samo u izuzetnim
okolnostima i državljani zemlje prijema za koje mora da postoji saglasnost države prijema.
Članovi osoblja misije su: šef misije i članovi osoblja sa diplomatskim svojstvom, članovi
administrativno-tehničkog i poslužnog osoblja.
4.1.
Funkcije diplomatske misije
Bečkom konvencijom o diplomatskim odnosima iz 1961godine predviđene su osnovne funkcije
diplomatske misije koje se sastoje u:
1. Predstavljanju države akreditacije u državi prijema;
2. Zaštiti interesa države akreditacije u državi prijema, te njenih državljana u postavljenim
granicama međunarodnog prava;
3. Pregovaranju sa vladom države prijema;
4. Obavještavanju dozvoljenim sredstvima o uslovima i razvoju događaja u državi prijema i
podnošenju izvještaja o tome vladi države akreditacije;
5. Unapređenje prijateljskih odnosa između države prijema i države akreditacije
6
.
Takođe diplomatska misija ima pravo obavljanja konzularnih funkcija. Što se tiče njene prve
funkcije tj predstavljanja države ona je uglavnom povjerena šefu misije u državi prijema, ali je
vrše drugi članovi diplomatske misije. Sastoji se iz dva aspekta, prvi je ceremonijalni ili
protokolni, dok je drugi pravni i ispoljava se kroz davanje i prijem izjava za zemlju akreditacije.
Svakako da je najvažnija funkcija ona koja se sastoji u zaštiti interesa države akreditacije, a pre
svega njenih građana. Diplomatska misija predstavlja početnu osnovu u procesu rješavanja
mnogobrojnih pitanja između dvaju država. Što se tiče funkcije obavještavanja potrebno je
naglasiti da spisak dozvoljenih sredstava nije ograničen ali da se moraju poštovati principi
međunarodnog prava, odnosno nije dozvoljena špijunaža te drugi nedozvoljeni oblici.
5
Avramović N., Marković M.,
Međunarodno pravo, op. cit,
str. 100.
6
Avramović N., Marković M.,
Međunarodno pravo, op. cit,
str. 101.
