Seminarski rad:
Prirodna čvrsta goriva na primeru uglja kao robe u RB Kolubara
1. UVOD
„Tehnologija je najdramatičnija snaga
koja oblikuje ljudske sudbine.“
Filip Kotler
Tehnologija predstavlja odnos čoveka prema prirodi i društvu i napore koje on čini u cilju
zadovoljavanja svojih potreba. Tehnologija obuhvata čovekove veštine, znanja i sposobnosti da
pravi, upotrebljava i izrađuje korisne stvari koje mu služe za zadovoljavanje različitih potreba -
materijalnih i nematerijalnih. Čitavu ljudsku civilizaciju karakterišu stalni napori u cilju
unapređenja korišćenih alata, materijala, tehnike i tehnologije.
Tehnologija se sastoji od svih aktivnosti koje kao rezultat stvaraju neku vrednost, bez
obzira da li se radi o proizvodu ili usluzi. Termin tehnologija se odnosi kako na najnovije
pronalaske (radar, laser, ultrazvuk, mikroprocesor, telefaks, kompjuter, i sl.) tako i na prastare
izume (vatra, koplje, klin, poluga, čekrk, dizalica, bakar, točak, ralo, slova i sl.). Sve to čini
tehnologiju, odnosno razvoj tehnologije kroz vreme. Razvoj tehnologije je razvoj čovjeka, a ovim
interakcijskim odnosom se razvijaju civilizacije.
Značaj tehnologije za razvoj društva je nemerljiv. Čovek, delujući na prirodu i društvo,
razvija tehnologiju zavisno od svojih potreba i ciljeva društva. Prema tome, nije tehnologija neka
natprirodna i nekontrolisana sila izvan čovekovog domašaja, već čovek svojim aktivnim odnosom
prema prirodi i društvu razvija tehnologiju podređenu sopstvenim potrebama.
Slika 1.
Kolubara Prerada OJ Sušara – Vreoci
1
Seminarski rad:
Prirodna čvrsta goriva na primeru uglja kao robe u RB Kolubara
2. ROBA - OSNOVNI POJMOVI
2.1. Pojam i klasifikacija robe
2.1.1. Pojam robe
Materijalni predmet rezultat je procesa proizvodnje u bilo kom obliku organizovanja
privrede. U uslovima naturalne privrede, rezultati proizvodnog procesa svoj životni vek
završavaju na kućnom pragu proizvođača i to kao proizvodi ljudskog rada. Tek na određenom
stupnju razvoja materijalnih proizvodni snaga, i s tim u vezi, proizvodnih odnosa, proizvodi
ljudskog rada postaju roba, jer je neposredna veza između proizvodnje i potrošnje izgubljena, a
proizvodi ljudskog rada umesto direktno u potrošnju – ulaze u međusobnu razmenu.
2.1.2. Roba i njena osnovna obeležja
Roba je proizvod ljudskog rada koji je pre nego postane predmet potrošnje namenjen
tržištu odnosno razmeni, a ne ličnoj potrošnji. Iz takvog pojmovnog određenja robe proizilaze
dva njena osnovna obeležja ili svojstva.
Pod pojmom robe podrazumevaju se proizvodi što ih proizvođač drži pripremljene za
razmenu odnosno kao razmeni namenjena (ekonomska) dobra bilo koje vrste.
Prva je da je roba proizvod ljudskog rada, a druga da je to isključivo proizvod koji je
namenjen tržištu.
Po teoriji radne vrednosti materijalna supstanca vrednosti jeste utrošeni ljudski rad...
Roba ima:
-vrednost (koja je društveno svojstvo i izražava se u novcu ondosno ceni),
-upotrebna vrednost (koja je zastupljena u prirodnim svojstvima koja svojim materijalnim
odlikama zadovoljava ljudske potrebe),
-prometna vrednost
Komercijalno poznavanje robe je naučna disciplina koja izučava upotrebnu vrednost robe.
U saobraćajno-transportnom smislu roba kojom se rukuje obično se naziva teret.
Veoma je bitno poznavati opšte osobine tereta-robe, jer se onda i u rukovanju sa njom
ispravnije postupa.
Povezana je sa prirodnim naukama (hemija, fizika, biologija), tehničkim naukama
(tehnologija), ekonomskim naukama (ekonomija, marketing).
2.1.3. Klasifikacija robe:
Proizvodi u Srbiji se dele na:
proizvodi industrije,
proizvodi šumarstva,
proizvodi poljuprivrede.
2
Seminarski rad:
Prirodna čvrsta goriva na primeru uglja kao robe u RB Kolubara
3. ČVRSTA GORIVA - UGALJ
3.1. Pojam goriva i sagorevanja
Pod gorivom se podrazumeva svaka vrsta materije koja se koristi za pogon nekog sredstva.
Da bi se gorivo iskoristilo potrebno je aktivirati proces sagorevanja, a sagorevanje je proces
transformacije hemijske energije goriva u toplotnu energiju u prisustvu kiseonika naziva se
sagorevanje
.
Proces sagorevanja je proces oksidacije sjedinjavanjem elemenata ugljenika, vodonika i
sumpora sa kiseonikom iz vazduha.
Tempertura paljenja 750-2200
o
C.
3.2. Vrste goriva
Spеciјаlnu vrstu čvrstih gоrivа činе tаkоzvаnа
nuklеаrnа gоrivа, kоја su nаziv gоrivа dоbilа
sаmо zbоg sličnоsti upоtrеbе sа gоrivimа, а nе
zаtо štо tо zаistа i јеsu, јеr nuklеаrnа gоrivа nе
sаgоrеvајu, pа u stvаrnоsti nе mоgu ni biti gоrivа.
Nuklеаrnа gоrivа sе kоristе zа pоkrеtаnjе
nuklеаrnih rеаktоrа u kојimа sе prоcеsоm fisiје
(cеpаnjе јеzgrа аtоmа) оslоbаđа:
1. tоplоtа ( u оgrоmnim kоličinаmа,
nеbrојеnо putа vеćim nеgо kоd sаgоrеvаnjа gоrivа),
2. rаdiоаktivnо zrаčеnjе (kоје ubiја tоplоkrvnа živа bićа izаzivајući prоmеnе nа ćеliјаmа i
DNK),
3. rаdiоаktivni оtpаd (kоје uvеk sаdrži i vеlikе kоličinе rаdiоаktivnоsti).
Nuklеаrnа gоrivа su zаprаvо svi rаdiоаktivni hеmiјski еlеmеnti оd kојih sе nајvišе kоristе
urаn i plutоniјum.
Možda bi i ovom prilikom trebalo istaći najspecifičniju i najneobičniji vrstu goriva koje se
koristi delom kao pogonsko gorivo svih živih organizama a pre svih čoveka.
To je voda.
Voda je hemijski spoj dva atoma vodonika i jednog atoma kiseonika. Hemijska
formula vode je H
2
O. Voda pokriva tri četvrtine Zemljine površine u obliku okeana
.
Takođe je
prisutna u obliku vodenih tokova (reka, jezera, itd.) i podzemnih voda. Zemljina atmosfera može
sadržavati do 4% vode u obliku pare, koja se pri promeni pritiska i temperature vraća u tečnom
obliku (kiša) ili čvrstom obliku (snijeg, grad).
Osoba teška oko 70kg u svom organizmu ima približno 40 litara vode što čini oko 57% ukupne
tjelesne težine. Kod novorođenčeta na vodu otpada celih 79% ukupne telesne težine.
Jednostavno, voda je pogonsko gorivo za naš organizam i smatra se tečnim zlatom.
4
Seminarski rad:
Prirodna čvrsta goriva na primeru uglja kao robe u RB Kolubara
3.3. Čvrsta goriva
3.3.1. Drvo
Drvо
је prirоdni mаtеriјаl, nаstао оd drvеnаstih bilјаkа, оdnоsnо drvеtа, kао bilјkе. Spаdа
u prirоdnа čvrstа оbnоvlјivа gоrivа, оdnоsnо u prirоdnе grаđеvinskе mаtеriјаlе.
Drvo tokom sagorevanja
prolazi kroz 3 faze:
1.
Isušivanje
: sve do temperature od oko 220ºC nestaje još
uveka prisutna voda u drvetu. Što je drvo vlažnije, biće potrebna
i veća energija da bi se drvo isušilo.
2.
Piroliza
: između
220ºC i 270ºC
3.
Gasifikacija i sagorevanje
: Počev od 500ºC startuje finalna
oksidacija proizvoda namenjenih za sagorevanje uz oslobađanje
toplote.
Ogrevno drvo
3.3.2. Ugalj
Nastanak i podela:
Ugalj je gorivi sediment. Sastoji se pretežno od ostataka, odnosno produkta raspada biljaka,
a nastao je od tresetišta iz daleke prošlosti. Proces pougljenjivanja ostvaruje se postepenim
povećavanjem relativnog sadržaja ugljenika(C) uz istovremeno smanjivanje relativnog sadržaja
kiseonika (O
2
), azota (N
2
), vodonika (H
2
).
Imamo niz sukcesivnih pretvaranja:
biljni ostaci i drvo →treset →lignit →mrki ugalj →kameni ugalj.
Taj proces je trajao stotinama miliona godina.
Оd svih fоsilnih gоrivа uglја imа nајvišе, а
imа i nајdužu istоriјu upоtrеbе. Ugаlј је nаstао nа
sličаn nаčin kао i nаftа, аli је pоrеklо drugаčiје tј.
ugаlј činе fоsilizоvаni оstаci prаistоriјskih
prаšumа. Аrhеоlоzi su prоnаšli dоkаzе kојi ukаzuјu
dа su Rimlјаni u Еnglеskој kоristili ugаlј u drugоm
i
trеćеm vеku. U Sеvеrnој Аmеrici Indiјаnci su u 14.
vеku kоristili ugаlј zа kuvаnjе, grејаnjе i izrаdu
kеrаmikе.
Industriјskа rеvоluciја bilа је prvi prаvi
pоkrеtаč upоtrеbе uglја.
5
Seminarski rad:
Prirodna čvrsta goriva na primeru uglja kao robe u RB Kolubara
(oko 73% svjetskih rezervi). Svjetske rezerve mrkog uglja i lignita iznose oko 470 milijardi tona,
a najveće rezerve se nalaze u SAD, Njemačkoj, Rusiji, Australiji, Kini (oko 80% svjetskih rezervi
lignita).
Prosečna godišnja potrošnja iznosi oko 3,7 milijardi tona (kamenog i mrkog uglja) i 0,9
milijardi tona lignita. Najveće rezerve uglja se nalaze na severnoj hemisferi između 35 i 50
stepeni severne geografske širine. Svega 6 zemalja raspolaže sa 75% svih svetskih rezervi uglja.
3.3.2.2. Koliko i kakvog uglja ima Srbija?
U Srbiji najzastupljenija vrsta uglja je lignit (oko 99% ukupnih rezervi). Lignit je ugalj
male toplotne moći, sa velikim procentom vlage i pepela te se uglavnom koristi za proizvodnju
električne energije.
Oko 90% rezervi uglja, tj. lignita skoncentrisano je u 4 velika basena (
Kosovski,
Metohijski, Kolubarski i Kostolački
). Kosovski basen je po rezervama jedan od najvećih u
ovom delu Evrope. Odlikuje se povoljnim uslovima za razvoj površinske eksploatacije i niskim
specifičnim ulaganjima i troškovima proizvodnje (nizak odnos otkrivke i uglja, velika prosečna
debljina ugljenog sloja i nizak sadržaj sumpora). Rezerve Kosovsko-Metohijskog basena
procenjuju se na oko 13 milijardi tona, Kolubarskog na 2, a Kostolačkog na oko 1 milijardu tona
(oko 12% rezervi lignita u Evropi). Raspoložive rezerve mrko-lignitskog su oko 650 miliona
tona, a mrkog i kamenog još manje i ne omogućuju značajniju proizvodnju u dugoročnom
periodu. Rezerve Kolubarskog i Kostolačkog basena neće potrajati do poslednje četvrtine ovoga
veka (uz godišnju potrošnju od oko 35-40 miliona tona).
Upotreba uglja
Neposredna (kotlarnice, termo elektrane),
Mehanička prerada (ugljeni prah,briketi),
Hemijska prerada (rafinacija, suva destilacija, gasifikacija),
Maloprodaja.
7
