INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK
EKOLOŠKI FAKULTET
TRAVNIK
SEMINARSKI RAD
PRIRODNE KATASTROFE
Student: Predmetni nastavnici:
Boris Jokić Doc.dr. Mufik Muslić
T-09 – I/11 Ass.Nedžada Tolja
Travnik, maj, 2012. godine
1
SADRŽAJ:
1. Uvod..............................................................................................................3
2. OSNOVNI POJMOVI...................................................................................4
2.1. Okoliš...........................................................................................................4
2.2. Hazard/prijetnja............................................................................................4
2.3. Prirodni hazardi.............................................................................................4
2.4. Pojam nesreće................................................................................................4
2.5. Pojam katastrofe............................................................................................4
3. PRIRODNE NESREĆE I KATASTROFE.....................................................5
3.1. Poplava..........................................................................................................6
3.2. Lavina............................................................................................................7
3.3. Požar..............................................................................................................7
3.4. Potresi............................................................................................................7
3.5. Suše................................................................................................................8
3.6. Toplinski talasi...............................................................................................9
3.7. Olujno nevrijeme, orkani i jaki vjetrovi.........................................................9
3.8. Tuča................................................................................................................9
3.9. Sniježne padavine.........................................................................................10
3.10. Poledica.......................................................................................................10
3.11. Plimni talas.................................................................................................11
3.12. Klizište........................................................................................................11
3.13. Erozija.........................................................................................................12
3.14. Invazivne / strane vrste...............................................................................12
3.15. Najezda štetočina........................................................................................12
3.16. Epidemije i pandemije................................................................................13
3.17. Uticaj globalnih klimatskih promjena na prirodne hazarde………………13
4. ISTORIJSKI PREGLED KATASTROFA......................................................14
5. PREVENCIJA I REAGOVANJE NA NESREĆE I KATASTROFE.............16
6. ZAKLJUČAK..................................................................................................17
7. LITERATURA................................................................................................18
2
2. Osnovni pojmovi
2.1. Okoliš
Prema Websterovom rječniku pojmova, okoliš
1
je sve ono što okružuje; uvjeti koji okružuju,
utjecaji ili sile koji utječu na rast i razvoj živih bića.
2.2. Hazard/prijetnja
Pod pojmom hazard, podrazumijeva se izvor opasnosti. Riječ hazard arapskog je porijekla i
izvedena je od riječi az-zahr što na arapskom jeziku označuje igru kockom. Hazard je
nedovoljno utvrđen rizik, odnosno potencijalni rizik, kojem dimenzije nisu poznate ili su tek
djelomično poznate.
2.3. Prirodni hazardi
Prirodni hazardi su prirodni procesi koji mogu biti opasni za ljude i njihovu imovinu.
Prirodnim hazardima se smatraju: potresi, uragani, poplave, vulkanske erupcije, velika klizišta
itd. Svake godine prirodni hazardi uzrokuju velike gubitke u ljudskim životima i materijalnim
dobrima. Značaj svih prirodnih hazarda je njihov potencijal za stvaranje katastrofa, u kojima
su štete za ljude, okoliš i društvo u cjelini takve da je proces obnove dugotrajan proces koji
zahtijeva velika materijalna ulaganja.
2.2.
Pojam nesreće
Nesreća
2
je ozbiljan prekid funkcionisanja zajednice ili društva uzrokujući razmjerama velike
ljudske, materijalne, ekonomske ili ekološke gubitke koji prevazilaze mogućnosti pogođene
zajednice da se sa nastalim posljedicama nosi vlastitim resursima.
2.3.
Pojam katastrofe
Katastrofa
3
– Ozbiljan poremećaj funkcionisanja društva ili zajednice uključujući veliki
gubitak ljudskih života, materijalnih i ekonomskih sredstava te šteta u okolišu, koji
prevazilazi mogućnosti pogođenog društva ili zajednice.
1
http://
www.webster.edu
Webster University maj 2012.godine.
2
http://www.wikipwdia.org mart 2012.godine
3
http://www.unisdr.org/
UNISDR
– United Nations International Strategy for Disaster Reduction maj 2012.g.
4
Vrlo je teško pojmovno odrediti šta je to nesreća a šta je katastrofa tako da su definicije ova
dva pojma često identična ali je razmjera žrtava i štete glavna odrednica za određivanje ova
dva pojma.
Da bi se neki poremećaj proglasio katastrofom, mora prouzrokovati velike žrtve i štete.
Većina država katastrofom smatraju događaje koji za posljedicu imaju:
•
štetu jednaku 1% bruto nacionalnog dohotka ili veću,
•
broj ugroženih ljudi 1% ili više od cijele populacije,
•
broj poginulih (100 ili više ljudi).
3. Prirodne nesreće i katastrofe
Prirodne katastrofe nastaju djelovanjem prirodnih sila, a manifestuju se kao nastajanje
potresa
,
požara
(uključujući i
šumske požare
),
poplave
,
suše
,
snježne lavine
, olujnog
nevremena,
odrona
i klizanja tla,
orkanskih vjetrova
,
vulkanskih erupcija
i dr.
Jedna od zajedničkih karakteristika prirodnih ugrožavanja, koja se odnosi na većinu njih, je
iznenadnost nastanka (npr. potresi, odroni i klizanje tla, požari otvorenog prostora i dr.), iako
se kroz naučna dostignuća i modernu tehnologiju, danas već može predvidjeti nastanak neke
od prirodnih katastrofa po mjestu i vremenu (npr. poplave,
uragani
, niske temperature, suša,
tuča
i sl.).
Sadržaji
mitova
često pričaju o svesvjetskim propastima koje okončavaju sav ili gotovo sav
život. Vrlo je vjerojatno da su one izrasle iz nesreća manjega opsega koje su preuveličane u
sjećanju i koje su doživjele nova preuveličavanja u
legendi
. Najranije su civilizacije, na
primjer, nastale u riječnim dolinama, a riječne doline povremeno su izložene katastrofalnim
poplavama
.
Ljudi su se kroz hiljade godina evolucije razvili u najmoćniju živu silu, mnogi od nas
smatraju se gospodarima našeg planeta koji, ako izuzmemo božansku prisutnost, nemaju
kome odgovarati. Možda je upravo takav stav nekih od nas razlog zbog kojeg nas Zemlja
povremeno sama podsjeti na to da nismo gospodari planete Zemlje.
5
