Pritvor prema odredbama ZKP BIH
1. UVOD
Pritvor spada u jednu od mjera za obezbjeđenje prisustva osumnjičenog, odnosno
optuženog i uspješno vođenje krivičnog postupka. Ostale su taksativno navedene u čl. 123.
ZKP BIH, a to su pored ptitvora sledeće mjere: poziv, dovođenje, mjere zabrane i jamstvo.
Pritvor predstavlja najtežu mjeru prinude, dok je poziv najlakša mjera.
Pritvor kao preventivno lišenje slobode predstavlja prinudno zadržavanje
osumnjičenog, odnosno optuženog na određenom mjestu, koje je obezbjeđeno stražom ili
drugom vrstom nadzora uz provođenje određenog režima izvršenja pritvora i postupanja sa
pritvorenicima.
1
Da bi se pritvor mogao odrediti, mora postojati osnovana sumnja da je neka osoba učinila
krivično djelo. Mjere za obezbjeđenje prisustva osumnjičenog, odnosno optuženog i uspješno
vođenje krivičnog postupka prvenstveeo su usmjerene na osobe, a ovom mjerom se u toku
krivičnog postupka najviše zadire u ljudska prava i slobode osumnjičenog. Istorija krivičnog
postupka je donijela velike promjene u uređenje pritvora kao mjere. Tri modela krivičnog
postupka: akuzatorni-opružni, inkvizitorski-istražni i mješoviti krivični postupak.
Prema našem procesnom zakonodavstu, pritvor određuje ili produžava Sud, na prijedlog
Tužioca. U istražnom postupku, o pitvoru odlučuje sudija za prethodni postupak, a produžava
ga vijeće trojice sudija, na prijedlog Tužioca. Nakon potvrđivanja optužnice pritvor određuje
sudija za prethodno saslušanje, odnosno produžava ga vijeće od trojice sudija.
Ovaj seminarski rad “Pitvor prema odredbama ZKP BiH/ZKP FBIH“ usmjeren je na
jasno definisanje ove mjere, opravdanost njenog izricanja i zakonsko uporište za njeno
izricanja. Tako se uz korištenje zakonskih odredbi kako Bosne i Hercegovine tako i zemalja u
okruženju, nastoji doći do stajališta koja će pritvor kao mjeru za određivanje prisustva
osumnjičenog, odnosno optuženog pobliže objasniti.
1
Sijerčić+Čolić Hajrija, Krivično procesno pravo, knjiga I, Pravni fakultet u Sarajevu, Sarajevo, 2005., str.276..
Pritvor prema odredbama ZKP BIH
2. PRITVOR U MEĐUNARODNOM PRAVU
2.1. Opšte naznake
Na području međunarodnog prava izuzetno velika pažnja pridaje se zaštiti ljudskih prava,
podrazumjevajući pod ljudskim pravom relaciju između pojedinca i države, pri čemu je
država dužna da zaštiti određena ljudska prava, koja su uslov slobode, jednakosti i digniteta
svakog čovjeka.
2
To posebno dolazi do izražaja u novije vrijeme, to je i pritvor kao
preventivno lišenje slobode dobrim dijelom u središtu pažnje međunarodnog prava, obzirom
da predstavlja zadiranje u jedno od temeljnih ličnih prava građana, pravo na slobodu, koje je
uz pravo na život jedno od najviše rangiranih prava današnjeg civilizovanog društva. Stoga,
poznato je da postoji mnoštvo dokumenata međunarodnog karaktera, čijim se normama
određuje, koji se oblici lišenja slobode imaju smatrati opravdanim i direktno ili indirektno
odnose na pritvor, a to su: Opšta deklaracija o ljudskim pravima, Međunarodni pakt o
građanskim i političkim pravima, Konvencija Ujedinjenih Naroda protiv torture i drugog
okrutnog, nehumanog i ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja, Konvencija o zaštiti
ljudskih prava i temeljnih sloboda (Evropska konvencija o ljudskim pravima), Preporuka
Ministarskog odbora Vijeća Evrope o pritvoru i tretmanu opasnih osoba, Evropski sporazum o
osobama koje sudjeluju u postupku pred Evropskom komisijom i Evropskim sudom za
ljudska prava, Američka Deklaracija o pravima i dužnostima čovjeka, Interamerička
konvencija o ljudskim pravima, Afrička povelja o pravima čovjeka i naroda, te Opća islamska
konvencija o ljudskim pravima. Neki od ovih dokumenata sadrže samo opšte odredbe o
lišenju slobode, drugi ne sadrže direktne odredbe o pritvoru ali se indirektno odnose na
pritvor, dok se odredvama nekih direktno reguliše pritvor i to kako u vezi sa njegovim
određivanjem, tako i u vezi sa režimom i načinom izvršenja. Osim toga, treba naglasiti, da su
neki od pomenutih dokumenata univerzalnog karaktera, a neki regionalnog. U daljem
izlaganju navešćemo samo nekoliko njih, i to onih koji su po svojoj prirodi nazaobilazni u
određivanju pritvora.
2
Sadiković, Čazim, Evrosko pravo ljudskih prava, Magistrat, Sarajevo, str..37.
Pritvor prema odredbama ZKP BIH
2.4. Pravo na slobodu i sigurnost ličnosti
5
Pravo na slobodu i sigurnost ličnosti, kao jedno od osnovnih ljudskih prava, je garantovano
članom 5. Evropske konvencije za ljudska prava i glasi:
1.Svako ima pravo na slobodu i sigurnost ličnosti. Niko neće biti lišen slobode osim u
sledećim slučajevima, i u skladu sa zakonom predviđenim postupkom:
a) Zakonito lišenje slobode po presudi nadležnog suda;
b) Zakonito hapšenja ili lišenje slobode zbog nepovinovanja zakonitom nalogu suda ili u
cilju osiguranja izvršenja bilo koje obaveze propisane zakonom;
c) Zakonito hapšenja ili lišenje slobode radi privođenja nadležnoj sudskoj vlasti, kada
posoji opravdana sumnja da je ta osoba izvršila krivično djelo ili kada postoje valjani
razlozi da se osoba spriječi da izvrši krivično djelo ili da, nakon izvršenja krivičnog
djela pobjegne;
d) Lišenje slobode maloljetnika, prema zakonitom nalogu, radi odgajanja pod nadzorom
ili zakonitog pritvaranja zbog privođenja nadležnoj vlasti;
e) Zakonito lišenje slobode osoba da bi se spriječilo širenje neke zarazne bolesti,
pritvaranje mentalno oboljelih osoba, alkoholičara ili narkomana ili skitnica;
f) Zakonito hapšenje ili lišenje slobode osove u cilju spriječavanja ilegalnog ulaska u
zemlju ili osobe protiv koje je u toku postupak depotracije ili ekstradicije;
2. Svako ko je uhapšen bit će odmah obavješten, na jeziku koji razumije, o razlozima
hapšenja i o svim optužbama protiv njega;
3. Svako ko je uhapšen ili lišen slobode prama odredbama stava 1c ovog člana, mora odmah
biti izveden pred sudiju illi drugo slućbeno lice zakonom ovlašteno da vrši sudsku vlast i mora
imati pravo na suđenje u razumnom roku ili na puštanje na slobodu do suđenja. Puštanje na
slobodu može se uvjetovati garancijama o pojavljivanju na suđenju;
4. Svako lice kome je uskraćena sloboda hapšenjem ili lišenjem slobode ima pravo uložiti
žalbu sudu kako bi sud, u kratkom roku razmotrio zakonitost lišenja slobode i ukoliko ono
nije bilo zakonito naložio oslobađanje;
5. Svako ko je bio žrtva hapšenja ili lišavanja slobode protivno odredbama ovog člana ima
pravo na obeštećenje.
5
L. Sadikovič, Ljudska prava,
