Univerzitet u Sarajevu
Seminarski rad iz predmeta
Finansijskog menadžmenta
Tema:
PRIVATNE
PENZIONE
SHEME
I
PENZIONI
FONDOVI
U Sarajevu, marta 2009. godine
Mentori:
Prof. dr. Mirko Puljić
Ass. mr Džafer Alibegović
Studenti:
1. Uvod
Penzije se koriste radi zaštite od rizika u starosti, odnosno to je ukrašen izraz za
uklanjanje sa bilo koje dužnosti zobog starosnih godina. Obezbjeđivanje penzije je
posljedica povećanog broja ljudi koji doživljavaju starosne godine. na primjer, u svijetu
je 1920.godine bilo oko 4,6% populacije starijih ljudi od 65 godina, a u 1985.godini oko
11,7%. Procjenjuje se da će do 2030.godine između 18 i 25% populacije biti starije od
65 godina. Do porasta starosne populacije je dovelo produženo životno doba, smanjena
stopa rađanja i sasjećanje imigracija. Ovo je karakteristično za većinu zemalja,
uključujući i našu zemlju.
U svijetu se stvorilo nekoliko trendova za brigu obezbjeđivanja prihoda starijim
građanima. Postoji nekoliko poslovnih aktivnosti kao mogućnost za povećanje broja
starijih osoba. 1980.godine se stanovništvo bavilo pretežno poljoprivrednom, a stari
stanovnici su činili značajan procenat ukupjnog stanovništva, dok su 1985.godine
znatno manji procenat radne snage činile starije populacije. Pojedincima je teško da
štede za stare dane. Porezi su se povećali, inflacija je nastavila sa razjedanjem
potrošačke moći mnogih valuta i sklonost ka štednji je oslabila. Ove promjene su dovele
pojedince da traže više pomoći od vlade kao i radnike za pomoć u starim godinama.
U ovom seminarskom radu će bitit riječ o penzionim fondovima, s posebnim
naglaskom na privatne penzione fondove i njihovu organizaciju i upravljanje.
Pri tome, različite su pozicije pojedinih tipova penzijskih fondova sa stanovišta
njihove orjentacije ka pojedinim segmentima tržišta kapitala.Kao što je prethodno
istaknuto,javni penzijski fondovi koji se ne finansiraju u potpunosti na pay-as-you-go
principu,odnosno fondovi koji su uspeli da akumuliraju izvestan volumen kapitala,svoju
aktivu komponuju pretežno od obveznica države i bonitetnijih korporacija,a značajno
manje od korporativnih akcija.Ovakav raspored aktive javnih penzijskih fondova
uslovljen je regulativom pojedinih zemalja,odnosno njihovom obavezom da
investiranjem u niskorizične hartije od vrijednosti stvore mogućnost da ispune ranije
preuzete a garantovane obaveze. Naravno,ovakav vid ulaganja nosi niže prinose.
Za razliku od javnih penzijskih fondova, privatni penzijski fondovi u većoj meri
koncentrišu svoje investicije na tržišta akcija. U pojedinim zemljama oni se smatraju i
najznačajnijim institucionalnim investitorom na ovom tržištu. U SAD, privatni penzijski
fondovi su neposredno nakon rata investirali gotovo isključivo u obveznice korporacija i
države, da bi se sa razvojem tržišta akcija i rastom njihovih prinosa oni uglavnom
prekomponovali svoju aktivu u korist ovog tržišta. Polovinom 1980-ih godina više od
polovine ukupne aktive činile su upravo akcije,dok je učešće državnih i korporativnih
obveznica iznosilo oko 40%. Dalji rast kapitala privatnih penzijskih fondova zajedno sa
njihovom rastućom orjentacijom da investiraju u akcije korporacija vodili su ove
institucije ka liderskoj poziciji na tržištu akcija.
3. Sistem socijalnog i penzionog osiguranja
Sistem socijalnog i penzijsko-invalidskog osiguranja u razvijenim tržišnim
ekonomijama može se dekomponovati u 3 podsistema:
sistem socijalnog osiguranja,
sistem javnog (državnog) penzijskog osiguranja i
sistem privatnog penzijskog osiguranja
Ove institucije, s obzirom na automatizam i redovnost priliva kapitala su od
velikog značaja za funkcionisanje tržista kapitala, naročito u onim periodima kada
tržiste zbog permanentno veće tražnje od ponude ispoljava tendencije nervoze i
napetosti. Ono što čini posebno karakterističnim ove institucije i njihove učesće na
tržištu kapitala to je, da za razliku od svih drugih finansijskih posrednika oni na tržistu
kapitala nastupaju uglavnom u ulozi investitora, rjeđe u ulozi korisnika, a nikad kao
čisti posrednik.
3.1. Socijalno osiguranje
Sistem socijalnog osiguranja inicijalno je dizajniran sa ciljem da se obezbijedi
bazični nivo budućih penzijskih prihoda zaposlenima koji iz svojih zarada doprinose
ovom sistemu. Kasnije je ovaj sistem uobličen u vidu obaveznog javnog programa
osiguranja za slučaj privremenog ili trajnog gubitka mogućnosti zarađivanja usljed
nevoljne nezaposlenosti, starosti , bolesti, povreda na radu ili smrti. Takođe,
posredstvom ovog sistema pojedine države sprovode i odgovarajuću (motivacionu)
populacionu politiku kroz finansijsku podršku domaćinstvima vezanu za sklapanje
braka, trudnoću i materinstvo od određenog broja godina starosti dece (linearno ili
usljed nedovoljnosti prihoda pojedinih porodica za pokriće nastalih troškova) itd. U
osnovi, cilj sistema socijalnog osiguranja je obezbjeđenje minimalne socijalne
(materijalne) sigurnosti stanovništva, odnosno socijalno ugroženih pojedinaca i
