12/30/1899
E
KONOMS
KI
F
AKULTET
TEORIJA I POLITIKA
PRIVREDNOG RAZVOJA
I DIO
① UVOD U TEORIJU PRIVREDNOG RAZVOJA
1. Definisanje razvijenosti
Tri osnovne komponente vrijednosti kojima se odlikuje proces razvoja:
1. zadovoljavanje osnovnih potreba (stanovanje, odjevanje, ishrana i
minimalno obrazovanje). Glavni razvojni cilj jeste izlačenje stanovnika iz
primarnog siromaštva i istovremeno obezbjeđivanje osnovnih potreba.
2. obezbjeđivanje samopoštovanja i nezavisnosti. Nijedna zemlja ne može
se posmatrati kao potpuno razvijena ukoliko je eksploatisana od drugih
i nema snagu i uticaj da uspostavlja odnose na ravnopravnoj osnovi.
3. obezbjeđivanje slobode pojedinca – nema slobode bez ekonomske
nezavisnosti
Privredni razvoj možemo definisati kao proces dugoročnog održivog rasta
proizvodnje i dohotka uz strukturna poboljšanja u njegovom stvaranju i
distribuciji, a što sve rezultuje u dugom roku u opštem porastu životnog
standarda, ginansijske samostalnosti i političkih sloboda stanovništva
2. Definisanje nerazvijenosti
Nerazvijenost je stanje neravnoteže faktora proizvodnje između
raspoloživosti faktora i tehnologije njihove upotrebe, tako da je nemoguće
postići punu iskorištenost kapitala i rada istovremeno.
Karakteristike za nerazvijene zemlje:
1. Visok udio radne snage u poljoprivredi
2. Visoko učešće hrane u potrošnji domaćinstva
3. Dominacija primarnih proizvoda u izvozu
4. Nizak nivo primjenjene tehnologije
5. Visoka stopa rađanja stanovništva
6. Mala štednja
3. Analiza nerazvijenosti
velike investicione aktivnosti, bazirane na visokom obimu štednje nastale
kao “posljedica” porasta dohotka u prethodnom periodu.
Dakle, privredni rast je u određenoj mjeri nužan, ali ne i dovoljan uslov za
postizanje privrednog razvoja.
Privredni rast označava povećanje vrijednosti nacionalne proizvodnje
tokom vremena. Može se ostvariti na 2 načina: povećanom upotrebom
faktora i istom količinom faktora rastuće efikasnosti korištenja.
Neznatne promjene u prosjećnom rastu BNP tokom vremena mogu dovesti
do veoma različitog nivoa BNP po stanovniku. U makroekonomskoj teoriji
postoji pristup poznat kao “pravilo 70”. Najkraće rečeno, da bi izračunali
koliko je godina neophodno za dupliranje vrijednosti BNP treba broj 70
podijeliti sa godišnjom stopom rasta proizvodnje.
godina neop h odno za dupliranje BNP
=
70
godi š nja stopa rasta proizvodnje
5. Privredni razvoj
Privredni razvoj je porast BDP-a, uz strukturne promjene u njenoj privredi.
Pored toga što podrazumijeva rast obima nacionalne proizvodnje u
vremenu, tj. pored sadržaja koji karakteriše kompleks privrednog rasta,
fenomen privrednog razvoja obuhvata i složene strukturne, institucionalne,
organizacione i tehnološke promjene privrede, koje omogućavaju da se
uvećana proizvodnja realizuje i distribuira u okviru nacionalne ekonomije i
šire.
Obilježja privrednog razvoja su:
razvoj je normativni proces, usmjeren je na realizaciju određenih
ciljeva;
razvoj je multidimenzionalni proces, vezan je za sve aspekte života i
potrebe ljudi i društva na koji utiče veoma velik broj faktora;
razvoj je koherentan proces, ako je potrebno simultano ostvarivati
različite ciljeve, neophodno je njihovo prethodno usklađivanje.
6. Način generisanja razvoja
1. Identifikacija razvojnih potencijala: resursi, tehnologija i institucionalni
okvir.
2. Kombinacija ova 3 elementa određuje nivo produktivnosti, a time i
konkurentnosti jedne privrede. Ne može doći do podizanja životnog
standarda i eliminisanja siromaštva bez porasta proizvodnje po glavi
stanovnika ili bez podizanja produktivnosti rada. To je osnovica za
generisanje visokog nivoa ......
3. Dohotka, koji podmirivanje potreba omogućava i određeni nivo...
4. Štednje, iz koje se izdvaja određeni dio za....
5. Investicije. Uspješno iskorištene investiicje doprinose povećanju
razvojnog potencijala jedne teritorije, jer se uvećavaju resursi, usvajaju
nove i efikasne tehnologije proizvodnje.
Na taj način se zatvara “razvojni krug”, ali na višem novou razvijenosti.
Opšte važeće razvojno pravilo glasi: “što je niži dohodak po stanovniku, to
je više učešće radne snage angažovane u poljoprivredi, a što je viši dohodak
po stanovniku, sve je više učešće radne snage u servisima.
7. Institucionalizovani sektori privrede
Subjekti koji nose privredni razvoj su ekonomski agensi kojima pripada
pravo odlučivanja o upotrebi resursa, kontroli ekonomskog procesa i
raspolaganja proizvodima i uslugama. Zato pod institucionalizovanim
sektorom privrede podrazumijevamo skup ekonomskih subjekata koji na
nacionalnom nivou obavlja homogene transakcije. Osnovni
1. Identifikacija
razvojnih
potencijala:
Resursi (ljudski,
prirodni i kapital);
Tehnologija;
Institucinalni okvir
2. Produktivnost
3.Dohodak
4. Štednja
5. Investicije
9. Makroekonomska efikasnost
Tri osnovna oblika efikasnosti u ekonomskoj teoriji:
1. proizvodna;
2. alokativna i
3. distributivna
Proizvodna efikasnost
se određuje kao zahtjev da se uz najniže troškove
proizvede određeni obim i kvalitet proizvoda.
Alokativna efikasnost
se definiše kao zahtjev da se resursi kojima raspolaže
određeni privredni subjekt alociraju na proizvodnju onih dobara koje je
moguće tržišno valorizovati.
