-Privredni rast I razvoj-
-privredni rast podrazumeva povecanje proizvodnje na nivou nacionalne
ekonomije izrazenog kroz ukupan drustveni proizvod u odnosu na broj
stanovnika.
Privredni rast znaci povecanje obima proizvodnje dobara ili usluga u
odredjenom periodu kao rezultat ulaganja u proizvodne kapacitete I njihovog
kasnijeg koriscenja kao novog zaposljavanja I porasta produktivnosti rada.
Privredni rast znaci povecanje agregatne ponude odnosno znaci da dolazi do
realnog rasta nacionalnog dohotka po glavi stanovnika.
Privredni razvoj se moze definisati kao dinamicni proces povecanja stepena
zadovoljavanja ljudskih potreba. Pod privrednim razvojem podrazumevamo
porast materijalne proizvodnje I nacionalnog dohotka uz istovremene
strukturne promene I promene u funkcionisanju date privrede na opstoj
razvojnoj liniji. Svako kretanje privrede podrazumeva brojne promene koje
su u istoj ravni kvalitativne I kvantitativne.Izazvane promene se desavaju
pod dejstvom naucnog I tehnickog progresa.
Pod tehnickim progresom podrazumevamo stalan proces usavrsavanja
sredstava za rad I predmete rada I izvora energije, uvodjenje novih
proizvodnih metoda I novih nacina organizacije I upravljanja proizvodnjom
u cijem se rezultatu postize povecanje ukupne produktivnosti rada kao
stvaranje novih proizvoda. Ovo menjanje tehnike se vrsi investiranjem u vec
postojece grane ili investiranje u potpuno nove grane.
-Makroekonomski agregati-
su sve relevantne ekonomske velicine jedne
zemlje, to jest privrede jedne zemlje, u kojima su zbirno odnosno agregatno
izrazeni njeni resursi I rezultati. Resusrsi su svi cinioci koji se koriste da bi
se stvorila ekonomska aktivnost,a rezultati su svi proizvodi I usluge koji
nastaju ekonomskom aktivnoscu I upotebom resursa.
Makroekonomski agregati kao zbirni izraz ekonomskih resursa su:
zaposlenost odnosno nezaposlenost, proizvodni kapaciteti kojima raspolaze
jedna zemlja, raspolozivi prirodni resursi ,broj preduzeca koji ostvaruju
ekonomske aktivnosti, broj domacinstava koja preduzecima obezbedjuju
radne resurse I od njih primaju novcane dohotke, cijom upotrebom formiraju
traznju za njihove proizvode I usluge.
Rezultate ekonomske aktivnosti jedne ekonomije cine proizvodi I usluge
koji se nude na trzistu. Oni u zbirnom izrazu predstavljaju drustveni
proizvod ili nacionalni dohodak koji se u razlicitim ekonomijama razlicito
nazivaju I imaju svoje komponente kao sto su: licna I javna
potrosnja,akumulacija,investicije I izvoz.
Najvazniji makroekonomski agregati su: bruto domaci proizvod (BDP),bruto
nacionalni proizvod (BNP), nacionalni dohodak, raspolozivi licni dohodak.
Bruto domaci proizvod-
je ukupna vrednost svih roba I usluga
proizvedenih u toku jedne godine u jednoj zemlji.Na jednoj strain BDP
iskazuje sposobnost zemlje da proizvede I ponudi ukupnu kolicinu robe I
usluga,dok drugoj strani pokazuje spremnost nacionalne privrede date
zemlje da potrazuje I kupi sve robe I usluge. BDP izrazava se u naturalnom I
vrednosnom obliku.
Naturalni oblik - predstavlja zbir svih proizvedenih dobara I izvrsenih usluga
izrazenih u njihovim fizickim mernim jedinicama(povrsina,duzina).
Vrednosni oblik – cenama je moguce sve usluge svesti na jedinstvenu meru I
vrednosno ih izraziti u obliku BDP-a. Zato BDP predstavlja zbir svih
privrednih dobara I pruzenih usluga obracunatih po cenama proizvodjaca.
Bruto nacionalni proizvod-
se sastoji iz vise komponenata, a to su licna
potrosnja,investiciona potrosnja,javna potrosnja I vrednost neto iznosa.
BNP se dobija kada se od BDP-a odbiju svi prihodi stanovnika te zemlje koji
pripadaju strancima kao rezultat njihovog ulaganja u tu zemlju, a dodaju
prihodi stanovnika te zemlje po osnovu ulaganja u inostranstvu.
Nacionalni dohodak-
predstavlja zbir svih dohodaka koji dobijaju pojedini
ekonomski subjekti u okviru nacionalne ekonomije.Nacionalni dohodak se
deli na komponente: 1.zarada odnosno najamnina I premije koje dobijaju
zaposleni 2.dohotci po osnovu vlasnistva 3.dohotci ne korporativnih
preduzeca kao sto su mala preduzeca 4. rente – profit koji dobijaju vlasnici
nepokretnosti 5. profit korporacija- profit koji ostaje za raspodelu nakon
placanja zarada zaposlednima I kamata kreditorima.
Nacionalni dohodak je razlika BDP-a I troskova reprodukcije , to jest
materijalnih troskova I amortizacije. On je vrednosno manji od domaceg
proizvoda za iznos amortizacije.
Razlikujemo osnovni I ostvareni I raspolozivi nacionalni dohodak.
1.Ostvareni nacionalni dohodak- dohodak koji se ostvari u toku jedne godine
kao rezultat domace privrede tj. Kao rezultat otvorene privredne aktivnosti u
jednoj zemlji.
2.Raspolozivi nacionalni dohodak- je jednak ostvarenom nacionalnom
dohotku uvecanom za potrazivanje prema inostranstvu,odnosno umanjen za
dugovanje prema inostranstvu.
-Raspolozivi licni dohodak-
je razlika licnog dohotka I poreza na sve oblike
dohotka. Taj preostali novac sluzi za potrosnju I stednju. Licni dohodak
najvise potice od prodaje usluga rada I od prihoda svojine na drugim
faktorima proizvodnje. Takodje domacinstva imaju prihode od penzijskog I
socijalnog osiguranja. Na osnovu rada u vlastitom domacinstvu isto tako
mogu imati prihod.
