PRAVO PRIVREDNIH DRUŠTAVA
(I KOL)
- IZVORI PRAVA -
METOD REGULISANJA
Posebna pravila
preciziraju što treba uraditi u posebnim situacijama, postoji mnogo
posebnih pravila i ona su pogodna da odrede što mora biti urađeno u određenim
budućim situacijama, ali zbog svog imperativnog karaktera ostavljaju malo prostora za
sudsku diskreciju.
npr. “Naziv akcionarskog društva obavezno sadrži oznaku akcionarsko društvo ili
skraćenicu AD” (ZOPD čl.4 st.8)
Opšta pravila
takođe su brojna jer zbog beskonačne različitosti ljudskog ponašanja
nije moguće unaprijed tačno odrediti za sve situacije što je prihvatljivo a što
neprihvatljivo ponašanje.
VRSTE IZVORA PRAVA
Heteronomni izvori prava
su izvori koje stvara država, to su zakoni i podzakonski
akti. Što se tiče privrednih društava izdvaja se zakon kojim su regulisane forme
privrednih društava, Zakon o privrednim društvima. Što se tiče prestanka postojanja
privrednih društava tu materiju reguliše Zakon o insolventnosti. Pored domaćih u ovu
kategoriju spadaju i međunarodni izvori prava, u koje se ubrajaju direktive EU i
konvencije. Što se tiče konvencija u dosadašnjem periodu donijeta je samo “Konvencija
o uzajamnom priznavanju društava i pravnih lica između zemalja članica”.
Podzakonski akti su takođe značajan izvor prava u ovoj oblasti i imaju poseban
praktični značaj, jer su u funkciji sprovođenja zakona.
Autonomni izvori prava
, najveći značaj imaju ugovori o osnivanju i statuti, koje
samostalno donose subjekti, takođe značajno mjesto zauzimaju i kodeksi.
Interpretativni izvori
, u ovu kategorioju izvora svrstavaju se sudska praksa i pravna
nauka. Sudska praksa nije formalno izvor prava ali jeste faktički. Takođe stavovi
pravne nauke nijesu od uticaja na sudove, ali pravna nauka na različite načine utiče
na sudove i zakonodavstvo.
1
- FORME OBAVLJANJA PRIVREDNIH DJELATNOSTI -
Pravne forme za obavljanje privredne djelatnosti mogu se razlikovati kao:
Individualne forme
- individualni trgovac (preduzetnik) i jednočlano privredno
društvo (DOO).
Kolektivne forme
- ortačko društvo, komanditno društvo, akcionarsko društvo,
društvo sa ograničenom odgovornošću.
Zakonodavac omogućava slobodan izbor forme privrednog društva, ograničen samo u
okviru načela
numerus clausus
, kojim zakon ograničava na broj oblika privrednih
društava.
POJAM I ELEMENTI PRIVREDNOG DRUŠTVA
Privredno društvo je skup dva ili više lica, pravnih ili fizičkih, koji se udružuju
unošenjem uloga, izraženim u akcijama ili udjelima, radi obavljanja neke
privredne djelatnosti pod zajedničkim imenom, sa ciljem sticanja profita koji će
između sebe podijeliti na način utvrđen ugovorom o osnivanju
.
Osnivački akt
, najčešće se javlja u formi ugovora, s obzirom da se radi o udruživanju
više lica, ali pošto je zakonodavac omogućio i osnivanje jednom licu, u tom slučaju akt
se javlja u formi odluke.
Ulog
predstavlja određenu imovinsku vrijednost koja se unosi u društvo, a čija priroda
može biti različita. Ulog se može javiti u formi novčanih i nenovčanih uloga, ili u formi
rada i usluga. Nenovčani ulozi mogu biti u stvarima i pravima.
Učešće u dobiti
, kao i snošenje gubitaka, u pravilu se utvrđuje srazmjerno visini
udjela u društvu, ali može biti i drugačije dogovoreno.
Volja da se osnuje društvo
, neophodno je da akt o osnivanju privrednog društva bude
izraz namjere da se osnuje društvo.
VRSTE PRIVREDNIH DRUŠTAVA
Društva lica
, odlikuju se ličnim svojstvima članova društva npr. povjerenje, stručnost,
poznanstvo, što ima za posljedicu prihvatanje neograničene odgovornosti za obaveze
društva, u ovu grupu svrstavaju se ortačko i komanditno društvo, iako komanditno
ima hibridni karakter ipak dominiraju personalni elementi.
Društva kapitala
odlikuje dominacija kapitalskih elemenata, kod ovih društava lična
svojstva članova gube na značaju, pa se često ova društva označavaju kao anonimna
društva. U ovu grupu svrstavaju se DOO, AD i komanditno društvo na akcije.
Društva ugovori
, društva bez pravnog subjektiviteta.
Društva institucije
, društva sa pravnim subjektibitetom.
2
osnivanja po sistemu prijave. Kod ovog sistema važi načelo
istovjetnosti
, a ne
istinitosti
podataka upisanih u registar.
Postoji samo pet osnova po kojim registrator može da odbije registraciju:
nekompletnost podataka
, očigledni propust da se dostave zakonom traženi
podaci
nekompletnost dokumenata
, nepotpuna dokumentacija koja se zakonom ište
nepropisnost forme
, dostavljanje podataka u formi drugačijoj od propisane
nerazlikovanje naziva
, istovjetnost naziva sa već postojećim
nezakonitost
, očigledna povreda drugog propisa
Za KD, AD i DOO registracija važi 365 dana i mora se stalno produžavati. Ukoliko se
registracija ne produži u propisanom roku KD i DOO smatraće se ortaklukom a AD koje
propusti produžavanje registracije biće kažnjeno sa 10.000€.
- PRAVNI SUBJEKTIVITET PRIVREDNIH DRUŠTAVA -
Dodjeljivanje pravog subjektiviteta privrednom društvu, odnosno svojstvo pravnog
lica, omogućava da se velom pravne ličnosti odvoji imovina društva od imovine
vlasnika društva, i na toj osnovi ostvari ograničena odgovornost vlasnika društva.
Naše pravo pravni subjektivitet priznaje samo AD-u i DOO-u. Privredna društva kojima
se priznaje pravni subjektivitet stiču svostvo pravnog lica danom upisa u registar a
gube ga momentom brisanja iz registra.
Takođe pravni subjektivitet je jedinstven, tako da djelovi privrednog društva ne mogu
imati svoju imovinu, svoje śedište... Prva direktiva EU usvaja rješenje da svi akti
organa i zastupnika privrednog društva koji izlaze van okvira utvrđenih djelatnosti
obavezuju društvo i punovažni su. Ovakav stav prihvata i naše zakonodavstvo, što
znači da privredna društva imaju opštu poslovnu sposobnost.
INDIVIDUALIZACIJA PRIVREDNIH DRUŠTAVA
Ogleda se u sljedećim elementima:
Naziv privrednog društva
i preduzetnika je ime pod kojim posluju. Kod društva lica u
naziv društva se unose lična imena članova ali uz njih mora stojati i naznaka oblika
društva (OD ili KD). Kod društva kapitala nije uobičajeno da se u naziv unose lična
imena, a obavezno je unošenje oznake oblika društva (npr. AD). Pored ovih elemenata
koji su obligatorni postoje i fakultativni elementi (crteži, simboli, godina osnivanja...)
Takođe postoje i elementi čije je unošenje zabranjeno u naziv društva: neistiniti
podaci, podaci koji mogu izazvati zabunu o društvu i djelatnosti i oznake suprotne
moralu.
4
Pravni režim naziva regulisan je određenim načelima:
načelo obaveznosti
načelo istinitosti
načelo isključivosti
načelo prvenstva
načelo jedinstvenosti
načelo javnosti
Naziv privrednog društva uživa posebnu pravnu zaštitu čiji su oblici:
zaštita po službenoj dužnosti (ex officio)
zaštita po tužbi građansko pravna zaštita
zaštita po osnovu nelojalne utakmice
Śedište privrednog društva
,
značaj śedišta je višestruk, kako sa stanovišta
ispunjavanja fiskalnih obaveza, tako i u pogledu određivanja mjesne nadležnosti
sudskih, upravnih i registarskih organa...
Śedište privrednog društva se definiše kao
mjesto u kojem društvo obavlja privrednu djelatnosti, što se uzima kao primarni
kriterijum za određenje, a ako društvo obavlja djelatnost u više različitih mjesta
onda se śedištem smatra śedište uprave društva, što se uzima kao sekundarni
kriterijum.
Śedište se određuje u osnivačkom aktu i statutu društva i obavezno upisuje u registar.
Djelatnost privrednog društva
čini predmet njegovog poslovanja
. Pod privrednom
djelatnošću podrazumijeva se proizvodnja i promet robe i vršenje usluga na tržištu.
Utvrđivanje djelatnosti privrednog društva vrši se osnivačkim aktom i kasnije
statutom društva. Naš zakon ne predviđa registraciju djelatnosti. Promjena djelatnosti
mora se unijeti u statut. Uslovi za obaljanje djelatnosti tiču se tehničke opremljenosti,
zaštite na radu...
ZASTUPANJE PRIVREDNOG DRUŠTVA
Zastupnici su fizička lica koja istupaju u pravno prometu u ime i za račun
društva.
Funkciju zastupanja privredno društvo ostvaruje preko više vrsta
zastupnika. Tako razlikujemo zakonske i statutarne zastupnike.
Zakonske zastupnike
privrednog društva predstavljaju ona lica za koje važi zakonska
predpostavka da su ovlašćeni zastupnici privrednog društva. Tako su kod ortačkog
društva zastupnici ortaci, a kod komanditnog društva komplemenatari, a kod AD
članovi odbora direktora, izvršni direktor i sekretar društva.
Punomoćje
je pismeno ovlašćenje koje vlastodavac pravnim poslom daje
punomoćniku. Punomoćje za zastupanje privrednog društva može dati njegov
zakonski zastupnik, pri čemu davaocu punomoćja ne prestaju ovlašćenja.
ZOO poznaje pet vrsta punomoćja:
5
