Profesionalana oboljenja
Profesionalna oboljenja obuhvataju sva oštećenja zdravlja hroničnog i akutnog toka koja su u
vezi sa radom u redovnom zanimanju. Najveći broj profesionalnih oboljenja nastaje kao
posledica dejstva štetnosti u vezi sa proizvodnim procesom, a mogu nastati i zbog
nefizioloških uslova rada ili nedostatka opštih tehničko i sanitarno-higijenskih uslova na
radnom mestu.
Da bi se neko oboljenje smatralo profesionalnim potrebno je dokazati postojanje veze
između bolesti i posla koji bolesnik obavlja.
Ukoliko se radi o uzročniku koji se može javiti i u opštoj populaciji, onda govorimo o bolesti u
vezi sa radom.
Postojanje profesionalne bolesti utvrđuju organi zdravstvenog, penzionog i invalidskog
osiguranja na osnovu prijave profesionalne bolesti i medicinske dokumentacije.
Prema propisima o socijalnom osiguranju, profesionalna oboljenja se dele u dve grupe:
-
profesionalne bolesti sa pravom na obeštećenje
-
profesionalne bolesti bez prava na obeštećenje
Profesionalne bolesti sa pravom na obeštećenje određena su zakonskim propisima u svakoj
zemlji i nalaze su u listi profesionalnih bolesti. Kod nas tu listu sačinjavaju 56 bolesti
podeljenih u više grupa.
Prema prirodi morbogenog faktora i prema pravilniku, profesionalna
oboljenja se dele u tri velike grupe:
a) profesionalna oboljenja izazvana dejstvom štetnih fizičkih faktora:
- oštećenja izazvana nepovoljnim mikroklimatskim uslovima (toplotni udar, toplotni kolaps,
toplotni grčevi, sunčanica, smrzotine različitog stepena)
- oštećenja izazvana mehaničkom energijom ( oštećenja sluha, vibraciona bolest)
- oštećenja izazvana energijom zračenja ( mikrotalasni sindrom, profesionalne katarakte,
radijaciona bolest)
- oštećenja izazvana povišenim ili sniženim atmosferskim pritiskom (kesonska i visinska
bolest)
b) profesionalne bolesti izazvane štetnim agensima hemijske i fizičko-hemijske prirode:
- profesionalna trovanja ( metalima, nemetalima, gasovima i aromatičnim
ugljovodonicima, kiselinama ...)
- pneumokonioze i pneumopatije – bolesti pluća.
c) profesionalna oboljenja izazvana biološkim agensima
- profesionalne zoonoze ( besnilo, bruceloza, Q groznica, tularemija...)
- profesionalna infektivna oboljenja ( virusni hepatitis, tuberkuloza, difterija, trbušni tifus...)
- karantinske i egzotične bolesti ( žuta groznica, kolera, kuga, malarija...)
1
Osim etioloških uzroka u pojavi ovih oboljenja, značajnu ulogu imaju i preležane ili postojeće
bolesti, individualne osobine organizma, urođena ili stečena otpornost, kondicija, životni
standard itd.
Početak profesionalnih bolesti se teško zapaža i uglavnom se manifestuju kao hronična
oboljenja.
Ako iznanada dođe do pojave profesionalnih oboljenja ono se izjednačava sa nastankom ili
razvitkom nesrećnog slučaja. Primer za ovo su trovanja većim koncentracijama toksičnim
agensima prilikom različitih havarija.
Profesionalna oboljenja usled nefizioloških uslova pri radu
Nefiziološki uslovi rada, pre svega prekomerni intezitet rada, prekovremeno naprezanje
pojedinih organa i sistema, kao i prisilan položaj tela mogu dovesti do profesionalnih
oboljenja.
I pored uvođenja mašina u proces proizvodnje još uvek se ruke široko primenjuju jer je
upravljanje njima zahteva mišićni rad.
Na nekim poslovima se zahtevaju laki, ali brzi pokreti i dugotrajni pokreti određenih grupa
mišića, što dovodi do premora i oštećenja tih mišića. Vrlo često se primenjuju statički rad i
rad u prisilnom položaju tela, što dovodi takođe do premora i oštećenja.
Najčešća, iz ove grupe, oboljenja su oštećenja lokomotornog aparata, a nastaju uglavnom pri
radu u stojećem položaju. Često je u pitanju podizanje ili prenošenje tereta. Posebno je
važno statičko naprezanje mišića u stojećem sagnutom položaju (poljoprivrednici).
Kao posledica dugotrajnog prisilnog položaja u stojećem stavu mogu nastati poremećaji
koštanozglobnog sistema.
Pariartritis ramenog zgloba
, zapaljensko oboljenje zglobne kapsule i periartikularnih tkiva.
Oboljenje se razvija postepeno i ima sklonost ka recidivima.. U ovim slučajevima pariartritisa
postoje bolovi i ograničena abdukcija nadlaktice, a pri pokretima u zglobu čuju se krepitacije.
Profesionalni burzitisi
, tj. zapaljenja sluznih kesica oko zglobova. Uzroci nastanka burzitisa
su stalni mehanički pritisci, trenja.
Ovo oboljenje karakterišu: bolovi, upala i oteklina u zglobovima (ramenima, laktovima,
kukovima, kolenima ili zglobovima šaka ili stopala) kao I ograničen raspon kretanja u zglobu
(moguća je pojava bola).
Javlja se kod parketara, karamičara, rudara …
Profesionalni miozitisi
se razvijaju usled dugotrajnog naprezanja određenih grupa mišića.
Ovo oboljenje nastaje usled poremećaja inervacije I kapilarnog krvotoka. Javlja se kod
vozača, krojača…
Ravni tabani
su deformacija stopala, gde je svod stopala znatno spušten ili sasvim
iščezava. Pri dugom stajanju javljaju se zamor i bolovi, a ponekada i grčevi u mišićima
potkolenice. Zbog poremećaja cirkulacije krvi javljaju se i otoci stopala.
Javlja se kod pekara,kelnera, stomatologa...
2
Opšte dejstvo
Pri opštem delovanju vibracija najčešće nastaju promene u funkciji centralnog, perifernog i
autonomnog nervnog sistema, uz vidne poremećaje uslovnih u bezuslovnih refleksa, zatim
poremećaje kožnih receptora za dodir, bol, toplotu i vibracije. Sujektivno se oseća umor,
glavobolja, sanjivost.
Objektivno se nailazi na tremor prstiju.
Ove vibracije mogu delovati i na koštano-zglobni i mišićni aparat, zbog čega kod pacijenata
dolazi do labilnog pulsa, povećanog pritiska krvi, gastritisa...
Profesionalna oštećenja usled dejstva nejonizujućeg zračenja
Oštećenja mikrotalasnim zračenjem
Visoki inteziteti mikrotalasnog zračenja izazivaju termičke efekte u dubokim slojevima i
telesnim šupljinama, posebno u tkivima sa slabijom cirkulacijom. Oni izazivaju brojne
funkcionalne, pa i organske promene te, se nazivaju „
mikrotalasni sindrom
“.
Mikrotalasni sindrom se javlja kod osoba koje se povremeno u toku dužeg perioda izlažu
mikrotalasnom zračenju. Ovo profesionalno oštećenje karakterišu subjektivne tegobe:
glavobolja, razdražljivost, pospanost, zamor, gubitak apetita. Pored kardiovaskularnih
poremećaja (hipertenzija) dolazi i do poremećaja krvne slike.
Pregledom oka mogu se otkriti mikrotalasne katarakte sa karakterističnom lokalizacijom.
Početna tačkasta zamućenja se javljaju u zadnjim segmentima sočiva, a kasnije se ove
promene slivaju, šire i zahvataju sve slojeve oka.
Oštećenja infracrvenim zračenjem (termalno zračenje)
Biološko dejstvo IC zračenja zavisi od ukupne primljene doze, kao i od individualne
osetljivosti kože. Akutno ozračivanje izaziva eritem, koji nastaje brzo i bez perioda latencije, a
po prestanku izlaganja on se brzo gubi.
Jači inteziteti mogu da izazovu opekotine svih stepena, a pri dugotrajnom, svakodnevnom
izlaganju dolazi do eritematoznih pojava i pigmentacija na koži, njenog ljuštenja i atrofičnih
promena, što može imati i malignu alteraciju..
4
