1
1. Uvod
Profesionalne bolesti, nastale kao izravna posljedica izlaganja štetnostima i opasnostima na
radnome mjestu, diljem svijeta i danas predstavljaju velik, ali ne dovoljno prepoznat i
uvažen zdravstveni problem te se s razlogom govori o „tihoj epidemiji“. U radu su izneseni
relevantni statistički pokazatelji i sažeto izloženi glavni zdravstveni, privredni i društveni
aspekti ove problematike te globalna strategija njenog rješavanja koju meritorne institucije
smatraju najprimjerenijima.
Profesionalne bolesti
su karakteristični poremećaji fizičkog, mentalnog ili socijalnog
ponašanja koji nastaju kao rezultat dugotrajnog bavljenja nekom profesijom. Izazvane su
fizičkim hemijskim i biološkim agensima koji su prisutni stalno ili povremeno u određenim
profesionalnim grupama radnika koji su izloženi fizičkim, hemijskim i biološkim izvorima
u toku rada. Pravovremena prevencija profesionalnih bolesti značajan je dio brige društva
o „ljudskim resursima” i element zdravstvene i socijalne politike Svetske zdravstvene
organizacije ali i svake zemlje u svjetu pojedinačno, s obzirom na teške i trajne posledice
(povrede na radu, privremeno ili trajno umanjenje i gubitak radne sposobnosti i drugo).
I ako termin „profesionalna bolest” kod većine zainteresovanih izaziva tačnu asocijaciju
pri pokušaju tumačenja, generalno prihvaćene definicije – konsenzusa još uvek nema. Čini
se da većina smatra da ovaj termin dovoljno kazuje sam po sebi i da je jasno da se tu radi o
bolestima izazvanih štetnostima s radnog mesta. Za nevjerovati je ipak, da još uvek svaka
država ima svoju definiciju i njeno tumačenje. Može se naravno činiti da ovakva pojava i
nije od suštinskog značaja. U praksi, međutim ona dovodi do toga da je gotovo nemoguće
uporediti incidencu profesiopnalnih bolesti između različitih država, čak i kada su one
članice iste zajenice, kao što je EU. Tako, primera radi, u Austriji lista profesionalnih
bolest ima 52 bolesti, u Italiji 58, u Nemačkoj 67, Engleskoj 70 a u Francuskoj čak 98.
Pored razlike u broju postoji i razlika u kriterijumu za njihovo priznavanje kao takve.
Ovakva situacija postoji i u našem najbližem okruženju. Aktuelna lista profesionalnih
bolesti u Hrvartskoj je slična našoj, ima 44 bolesti od kojih 27 posvećeno intoksikacijama
hemiskim materijama dok u Sloveniji lista sadrži 96 oboljenja.
2
2. Uzroci bolesti
Profesionalne bolesti su gotovo u pravilu uzrokovane jednim uzročnim čimbenikom
radnog mjesta, a intenzitet i duljina izloženosti određenoj štetnosti mora biti na razini za
koju je poznato da uzrokuje oštećenje zdravlja. Stoga se profesionalne bolesti najčešće
pojavljuju nakon višegodišnje izloženosti hemijskim ili fizikalnim štetnostima i naporima.
Primjeri nekih poznatih i nedvojbenih profesionalnih bolesti su:
sindrom karpalnog kanala u šivačica i operatera na računalu
vibracijska bolest i nagluhost u sjekača motornom pilom
zarazne bolesti u zdravstvenih i drugih radnika
alergijski dermatitis na krom u građevinskih radnika
silikoza u pjeskara metalnih odljevaka kremenim pijeskom
azbestoza u izolatera azbestnim materijalima.
1
3. Kriterijumi za utvrđivanje profesionalnih bolesti
Osnovni uslov da se jedna bolest u zakonskom smislu smatra profesionalnom jeste
postojanje uzročno-posledičnog odnosa između obavljanja poslova i nastanka bolesti, kao i
da se ona na osnovu niže navedenih kriterijuma može svrstati na zakonom regulisanu Listu
profesionalnih bolesti.
3.1. Kriterijumi za utvrđivanje uzročnosti profesionalnih bolesti
Ovi kriterijumi zsnivaju se na sledećim postavkama:
Postojanju statistički značajne povezanosti između izlaganja dejstvu štetnom agensu i
oštećenja zdravlja
Postojanju povezanosti između intenziteta izloženosti i obima poremećaja zdravlja
Višim koncentracijama agenasa ili njihovih metabolita kod izloženih radnika
Mogustima da se slični poremećaji mogu dokazati i u eksperimentu na životinjama.
3.2. Kriterijumi za utvrđivanje morfoloških i funkcionalnih promena
Sigurni kriterijumi
Na osnovu ovih kriterijumima može se utvrditi da je pojava jedne morfološke promene na
jednom organu ili sistemu dovoljna za utvrđivanje profesionalne bolesti.
1
Vidaković A,editor. Medicina rada I. Beograd:Udruženje za medicinu rada;1997
.
