2
1. OSNOVNI ELEMENTI PROIZVODNIH SISTEMA?
Proizvodni sistem predstavlja skup složenih faktora (elemenata) koji uslovljavaju dobijanje gotovog
proizvoda. Proizvodni sistem se sastoji od tehnoloških sistema, energetskih struktura i informacija
organizovanih tako da obezbijeđuju ostvarene funkcije cilja, a to je: pretvaranje ulaznih u izlazne
komponente radi stvaranja viška vrijednosti. Tri osnovna elementa proizvodnog sistema su:
Predmet rada
Sredstvo rada i
Učesnik u procesu rada (radnik)
Pod proizvodnim sistemom podrazumijevamo fabriku, pogon ili preduzeće. Proizvodni sistem se sastoji
od:
podsistema pripreme rada (PR),
podsistema upravljanja (UP),
podsistema kontrole (KO),
podsistema skladištenja (SK),
podsistema održavanja (OD),
podsistema transporta (TR),
podsistema proizvodnih jedinica (PJ).
Svaki proizvodni sistem treba da ima detaljno razrađen tehnološki proces izrade datog proizvoda,
određen režim snabdijevanja i dobru sinhronizaciju između svih faktora proizvodnog procesa. Proces
rada proizvodnog sistema naziva se proizvodni proces.
4
Općenito postoje dva osnovna modela tokova materijala u sistemu:
Prekidni tokovi
∑ ?
?
< ?
?
?
?=1
,
? ?
?
< ?
?
Gdje je:
m – operacija rada,
∑ ?
?
?
?=1
− ?????? ???????? ????č??? ???? ?
?
?
– Efektivni kapacitet.
Pod prekidnim tokovima podrazumijevaju se tokovi karakteristični za područja šire strukture jediničnih
i manjih količina (područja III i IV na p-q dijagramu) određeni ritmom ulaza / prolaza i izlaza
pojedinačnih proizvoda ili određenih istih ili sličnih predmeta rada – serija u/kroz/Iz procesa rada tj.
prekidni tok materijala odnosi se na pojedinačnu i maloserijsku proizvodnju. Postoje dva osnovna
oblika prekidnih tokova materijala. Prvi oblik prekidnih tokova materijala odgovara području IV u p-q
dijagramu. Odnosi se na pojedinačnu proizvodnju širokog asortimana proizvoda u jediničnim ili vrlo
malim količinama. Drugi oblik prekidnih tokova zasnovan je na objedinjavanju svih operacija, odnosno
tehnoloških sistema iste vrste u istu radnu jedinicu. Ovaj pristup primjenjuje se za proizvodne
programe šire strukture relativno malih količina proizvoda (maloserijska proizvodnja), tj. odnosi se na
područje III u p-q dijagramu.
Postavljanje prekidnih tokova je zasnovano na procesnom principu koji je karakterisan tipom toka
određenim vrstom obrade, visokim iznosima pripremno – završnih vremena, slobodnim ritmom,
povišenim stepenom stručnosti učesnika, većim međuoperacionim vremenom i povišenim stepenom
fleksibilnosti – sposobnosti prilagođavanja uslovima okoline.
5
Neprekidni tokovi
∑ ?
?
> ?
?
?
?=1
,
? ?
?
> ?
?
Pod neprekidnim tokovima podrazumijevaju se tokovi karakteristični za područje uže strukture i većih
količina (područja I i II) određeni ritmom ulaza odnosno izlaza jedinica predmeta rada ili partija istih ili
sličnih oblika i dimenzija tj. neprekidni tok materijala odnosi se na velikoserijsku i masovnu proizvodnju
(tj. na uski asortiman i veće količine proizvoda).
Neprekidni tokovi su zasnovani na predmetnom principu koji uslovljava specifičnu izvedbu prostornih
struktura i u određenim granicama prinudan ritam toka, utvrđena međuoperaciona vremena, povišen
stepen podjele rada, produkcioni i namjenski karakter tehnoloških sistema i zanemarljivu, u odnosu na
ostale, veličinu prpremno – završnih vremena zbog čega se povećava efektivnost i u određenoj mjeri
smanjuje sposobnost prilagođavanja tj. fleksibilnost sistema.
3. TEHNOLOŠKA PRIPREMA (CAP)?
CAP ( computer aided planning ) – računalom podržano tehnološko projektiranje – omogućuje
računalnu podršku i automatizaciju procesa tehnološke pripreme proizvodnje uključujući projektiranje
tehnoloških procesa, programiranje NC strojeva i uređaja, te dijelove studija rada.
Prvi korak u tehnologiji obrade i montaže je tehnološka priprema. Može se definisati na različite načine:
1.
Tehnološka priprema proizvodnje predstavlja ukupnost međusobno povezanih aktivnosti koje
osiguravaju tehnološku gotovost tvornice (proizvodnog sistema) ili dijela tvornice za lansiranje
radnih naloga, čiji će proizvod biti predmet zadane kvalitete, utvrđenog roka izrade, date
veličine serije i dopuštenih vremenskih gubitaka.
2.
Tehnološka priprema proizvodnje obuhvaća niz aktivnosti na definisanju, razvoju i relizaciji
tehnoloških procesa. U osnovi postoji više tipova i razine tehnološkie pripreme. Kakva će razina
i oblik tehnološke pripreme biti ovisi od geometrijske i tehnološke složenosti radnog predmeta,
7
5. PROIZVODNI PROCES?
Proizvodni proces je dio proizvodnog sistema koji predstavlja transformaciju materijala u gotove
proizvode. Proizvodni proces obuhvata sve što se događa sa predmetom rada (proizvod ili usluga) od
njegovog ulaza u proizvodni proces do izlaza iz proizvodnog procesa. U tom periodu mijenjaju se fizička
i hemijska svojstva predmeta rada pri čemu dolazi do povećanja njihove upotrebne vrijednosti.
Operacije obrade izvode se na radnim mestima. S obzirom da se na tim radnim mjestima direktno radi
na predmetu rada i stvara nova vrijednost, ta radna mjesta su proizvodna radna mjesta. Ovaj dio
proizvodnog procesa, koji je takođe proces, ali manjeg obima, naziva se “rad na proizvodnim radnim
mjestima”. To je samo jedan, ali osnovni, od više elementarnih procesa u proizvodnji. To znači da svaki
proizvodni proces ima više elementarnih procesa, odnosno ima odgovarajuću strukturu. Sastoji se od:
tehnološkog procesa, transportnog procesa, procesa organizacije i procesa informacija, pa predstavlja
nedjeljivu cjelinu tehnike, tehnologije, organizacije i ekonomije.
ULAZ
- rad
- sredstva za rad
- predmet rada
- energija
- informacija
PROIZVODNI PROCES
- priprema proizvodnje
- tehnološki proces
- proces kontrole
- proces unutrašnjeg transporta
- proces održavanja
IZLAZ
- obim proizvodnje
- kvalitet proizvodnje
- novostvorena
vrednost
6. CAD/CAP/CAM TEHNOLOGIJE?
CAD
– Computer Aided Design (Računalom podržano konstruiranje) je korištenje računalnih programa
kako bi se pomoglo u kreiranju, modifikaciji, analizi i optimizaciji dizajna.
CAD programi upotrebljavaju se pri izradi ili poboljšanju konstrukcije proizvoda od koncipiranja do
dokumentacije. CAD programi su podrška procesu konstruiranja u kreiranju geometrijske prezentacije
onoga što se konstruira, dimenzioniranju i tolerancijama, upravljanju izmjenama konstrukcije,
arhiviranju i razmjeni informacija o dijelovima i sklopovima.
CAPP
– (Računalom podržano planiranje procesa) označava skup računalom podržanih aktivnosti
koje pojednostavljuju rad projektanta tehnoloških procesa. CAPP predstavlja kritičnu vezu, ali i most,
između projektiranja, odnosno dizajna (CAD) i proizvodnje (CAM).
Funkcionalni zadaci CAPP
sistema su:
projektovanje tehnološkog procesa
programiranje NC i CNC mašina
CAM
– Pojam CAM predstavlja računarom podržanu proizvodnju ili bolje rečeno CAM predstavlja
računarom podržano izvršenje proizvodnje. Područje izvršenja proizvodnje čine procesi dobijanja,
preobrazbe i preoblikovanja materijala, te proces manipuliranja, transporta i skladištenja. Sam proces
proizvodnje se obavlja na osnovu upravljačkog programa koje je proslijeđen iz CAPP sistema u
memoriju upravljačkog sistema CNC mašine.
