Projektovanje raskrsnica
4
1.
RASKRSNICE
Denivelisane raskrsnice
Denivelisane priključke i raskrsnice koristimo pri ukrštanju puteva istog ili različitog ranga,
gde je zbog ranga povezivanja puteva u mrežu ili zbog veličine saobraćajnih tokova nemoguće
izvesti površinske raskrsnice. Denivelisani priključak i raskrsnicu čine: kolovozi puteva koji
prolaze kroz raskrsnicu, ulivi, izlivi i povezujuće rampe. Ovakvim rešenjima se postiže
maksimalna bezbjednost i maksimalna protočnost. Prostornim razdvajanjem konfliktnih
saobraćajnih struja mogu da se potpuno eliminisati presječne tačke i time otkloniti glavni izvor
saobraćajnih udesa. Prostornim razdvajanjem protočnost se može podići do propusne moći za
slobodne dionice. To praktično znači da jedna denivelisana raskrsnica u odnosu na odgovarajuće
površinsko riješenje ima minimum 2,0-2,5 puta veći kapacitet. Takođe veoma je bitno uzeti i u
obzir činjenicu da jedna denivelisana raskrsnica angažuje 20-50 puta više prostora i najmanje
toliko puta i investicionih sredstava.
Potreba za prostornim razdvajanjem javlja se na onim čvornim mjestima gdje ukupna
saobraćajna opterećenja glavnog pravca GP i sporednog putnog pravca SP prelaze 12000
voz/dan. Jasno je da će ovaj uslov biti ispunjen kod auto-puteva (A) i magistralnih puteva za brzi
motorni saobraćaj(Mb), koji osim toga i po definiciji režima saobraćaja zahtjevaju denivelisane
raskrsnice, dok se za sve ostale kategorije puteva, uz kriterijum opterećenja moraju naći dodatni
ekonomski razlozi.
Zbog razlika u saobraćajnoj vrijednosti ukrsnih puteva usvojeno je rangiranje denivelisanih
raskrsnica u pet funkcionalnih nivo ( A,B,C,D,E)
Karakteristični tipovi denivelisanih raskrsnica su : trokrake (truba, kruška, trougao, račva,)
I četvorokrake (romb, pola djeteline, indirektna truba, dupla truba, kružni podeonik, djetelina,
modifikovana djetelina, malteški krst).
Slika 1. Elementi denivelisane raskrsnice
Projektovanje raskrsnica
5
Površinske raskrsnice
Površinske raskrsnice su jedan od dominantnih elemenata putne mreže, kako po svojoj
brojnosti tako i po razmjerama uticaja na dionice saobraćajnica. Naime, dužine zona
prestrojavanja i postrojavanja, uslovi vođenja presječnih pravaca u situacionom i nivelacionom
planu, propusna moć i nivo usluge, bezbjednost saobraćaja i sl. ukazuju da je suština
projektovanja saobraćajnica koncentrisana na područje površinskih raskrsnica. Posebno je ovo
dominantno u gradskim saobraćajnicama. Područje površinske raskrsnice predstavlja područje
kojeg čine kraci raskrsnice i područje neposrednog ukrštaja dva ili više puteva, to jest
saobraćajnu površinu koja istovremeno predstavlja deo dva ili više puteva.
Područje raskrsnice ograničavaju, dakle, one tačke na pojedinačnim kracima raskrsnice, u
kojima počinje da se, zbog raskrsnice, na bilo koji način (u osnovi, podužnom pravcu ili
poprečnom profilu) menja oblik puta (širina kolovoza, trake za skretanje, mere za kanalisanje,
radijusi skretanja…).
Kraci površinske raskrsnice su prilazni putevi ili kolovozne trake sa obe strane denivelisanog
ili samo horizontalnom signalizacijom označenog pešačkog ostrva, koji saobraćaj suprotnog ili
istog usmerenja (ulaz - izlaz) vode do/iz raskrsnice.
Osnovni tipovi površinskih raskrsnica su trokrake i četvorokrake raskrsnice i, kao posebna grupa,
raskrsnice sa kružnim podeonikom. Prve dve grupe zasnivaju se na presecanjima saobraćajnih
struja, dok je treća grupa raskrsnica zasnovana na principu preplitanja tj. presecanja tokova u
istom smjeru kretanja kružnim kolovozom.
1.1 Karakteristični tipovi površinskih raskrsnica
1.1.1 Tipovi raskrsnica u zavisnosti od oblika
Površinske raskrsnice se prema obliku dele na:
četvorokrake raskrsnice
trokrake raskrsnice
kružne raskrsnice
Trokraka raskrsnica je raskrsnica na kojoj se SP pod pravim uglom (α= 90°±15°) i
jednostrano priključuje na GP, pri čemu vozila na GP nastavljaju vožnju pravo kroz
raskrsnicu. Ukoliko je GP izveden tako da vozila na raskrsnici uglavnom skreću,
potrebno je tok SP sprovesti tako, da je tok GP nedvosmislen.
Slika 2. Trokraka raskrsnica
Projektovanje raskrsnica
7
TIP1 predstavlja najjednostavniji oblik raskrsnice bez posebno uređenih pristupa. Primjenju se za
izrazito mali obim saobraćaja kakav se javlja samo na putevima lokalnog značaja. Ovdje je
dovoljno obezbjediti preglednost raskrsnice i raskrsnica opremi elementarnom signalizacijom.
Slika 5. Tip raskrsnice
TIP2 odgovara malom do srednjem saobraćajnom opterećenju kod kojeg obim lijevih skretanja
ne iznosi vise od 10% Q
mjer
. Ovdje se građevinske intervencije svode na uređenje pristupa SP sa
obaveznim klinastim ostrvom za kanalisanje.
Slika 6. Tip raskrsnice
TIP3 predviđa puni program građevinskog uređenja,što podrazumjeva izdvajanje lijevih i desnih
skretanja na GP i fizičko kanalisanje struja u zoni pristupa SP. Ovaj tip raskrsnice pruža
neophodne uslove za bezbjednost i protočnost i korist se za magistarlne i regionalne puteve.
Slika 7. Tip raskrsnice
