Sociologija PROTESTANTIZAM I POJAVA KAPITALIZMA
PROTESTANTIZAM I POJAVA KAPITALIZMA
ISTORIJA PROTESTANTIZMA
PROTESTANTIZAM
(ili protestantska Reformacija): u početku je bio
reformska struja i deo Rimokatoličke crkve, kasnije zasebno organizovana kao
protestni pokret protiv korupcije Rimokatoličke crkve i njenih "srednjovekovnih
izmišljotina". Naziv Protestantizam dolazi od stava nekoliko knezova nemačkih
država koji, u ime Luterove vere, protestuju na Sastanku u Špejeru (Speyer)
1529. god. protiv odluke Karla V da prisilno ubedi Lutera da se odrekne svojih
ideja.
1. oktobra 1517. Martin Luter (1483-1546), kaluđer avgustinovskog
manastira u Erfurtu, profesor biblijskih studija na Univerzitetu u Vitenbergu,
formuliše 95 teza protiv teologije i prakse indulgencija ("svete" trgovine). Luter
nije nameravao da stvori drugu crkvu, iako sablažnjen činjenicom da sama vlast
Rimske crkve, koju posećuje 1510-1511, štiti i pomaže zloupotrebe sa
indulgencijama(OPROSTIMA OD GREHOVA) radi smanjenja kazni u
purgatorijumu (čistilištu). Javno prikucavanje 95 teza na vrata crkve u
Votembergu, uvlači ga u sukob sa Rimokatoličkom crkvom i vlastima, pred koje
je pozivan da se izjasni 1518. u Hajdelbergu i Augsburgu (pred kardinalom
Kajetanom, papskim izaslanikom), a 1519. u Lajpcigu, gde sa Johanom Ekom
raspravlja o supremaciji pape i nepogrešivosti Rimskih Sabora.
Martin Luter
1
Sociologija PROTESTANTIZAM I POJAVA KAPITALIZMA
Godine 1520. Martin Luter piše Vavilonsko ropstvo Crkve. Iste godine
papa Lav X(1513-1521) isključuje ga iz Rimske crkve, a 1521. Sabor u Vormsu
osuđuje. Proteran od Frederika Saksonskog, Martin Luter se povlači u zamak
Vartburg gde prevodi Novi Zavet na nemački i štampa ga 1534. Godine 1522.
ponovo dolazi u Vitenberg da bi izložio deo svojih ideja: propovedanje reči,
pričešćivanje vernih. U doba pobune seljaka (1524-1525) on podržava i prihvata
njihov oštar stav. Na sastanku u Špajeru (1526. i 1529.) Luter je ponovo osuđen,
ali knezovi nekih nemačkih država protive se progonu Protestanata. Docnije,
nemački Protestantski knezovi formiraće "Šmalkadšku ligu" da bi branili
Protestantizam, ali ta akcija nije priznata sve do sporazuma u Pasauu 1532.
godine. Na Saboru u Augsburgu 1530. Luter predstavlja osnovna učenja
Reformacije:
Autoritet Biblije
Opravdanje verom
Stvarno prisustvo Hristovo u Evharistiji
Martin Luter izlaže ova učenja u dva Katihizisa i u Šmalkaldškim člancima
(1537). U ovom periodu Melanhton (1497-1560) je bio Luterov konstruktivan
saradnik u Protestantskoj teološkoj propagandi, naročito u štampanju dela Loci
Communes 1521. god. i u redigovanju Augsburškog ispovedanja 1530. god.,
koje i Luter prihvata.
Značajan za ovaj period je i Žan Kalvin (1509-1564) - prognani Francuz koji
se bavio ne samo teologijom Reformacije nego i organizovanjem zajednica na
prezviterijanski način, gde je narod predstavljen preko prezvitera laika - uveo je
Reformaciju u Ženevu. On objavljuje 1536. godine Institucije hrišćanske religije u
kojima precizira razlike između svoje i protestantske teologije.
Kalvin priznaje dve tajne: krštenje i Evharistiju; odbacuje Cvinglijevu
koncepciju o simboličkoj vrednosti evharistijskog pričešćivanja; govori o "gradu
Božijem", odnosno o crkvenoj organizaciji i disciplini.
Žan Kalvin
2
Sociologija PROTESTANTIZAM I POJAVA KAPITALIZMA
se počinje razvijati u nekim regijama, proizvedena dobra su se uglavnom
prodavala na tržnicama. Glavni je proizvod bio tekstil, ovaj proces je poznat kao
predindustrijalizacija, počinje se razvijati konkurencija i te nastaju monopoli u
industriji i trgovini. Renesansa je položila temelje za razvoj reformacije, a
humanizam koji je bio pretežno hrišćanski orijentisan je podsticao ljude da
razmišljaju o budućnosti i napretku. Pojavom štampe došlo je do razvitka
izdavačke industrije, a univerziteti su rasli i širili se po Evropi.
U srednjem veku Rimo-katolička crkva je bila najveća politička i verska sila
tog vremena. Uticaj na društveni život je bio velik, pod njenim vođstvom došlo je
do mnogih promena u životu ljudi onoga vremena. Bilo je to vreme koje je
donosilo određeni napredak. Razvijali su se univerziteti i umetnost, uglavnom
pod patronatom Crkve, ali bilo je to i vrijeme mnogih kontaverzi u njoj. Rimska
kurija je prerasla u veliku instituciju koja je imala ogroman politički, ekonomski i
vojni uticaj.
Papa Lav X
Iako moćna, rimska institucija nije bila omiljena, a prevladavao je
antiklerikalni stav. Lokalne vlasti su imale pravo postavljati sveštenika na
funkciju, kao posledica, dolazilo je do toga da su oni koji su omiljeni vlastima
dobijali pozicije, ali oni nisu nužno bili omiljeni stanovništvu(zbog svoje
opsednutosti zemaljskim dobrima koja je stajalo nasuprot nebeskim idealima
koje su propovedali siromašnima).
Renesansa je uticala na to da zapadna civilizacija iz srednjeg veka napravi
korak ka modernim vremenima. Sloboda izražavanja pojedinca u renesansi biva
prihvaćena i čak šta više podsticana. Svetovno i prolazno postaje centar
zanimanja, a umetnost sve slobodnija, otvorenija, opuštenija i pomalo
raskalašnija. Bilo je to vrijeme razvitka u svim područjima. Znanje i nauka
počinju uzimati zamaha, a ne manje važna je i ekspanzija trgovine. Negativni
aspekt tog procesa bio je propagiranje egocentrizma kao ideala, tako je čovek
postao merilo i centar svega, a njegov um predmet obožavanja.
4
