UVOD
Ovaj uređaj prvi je razvio 1930-ih Robert Bosch. U putničkim automobilima pumpe
za ubrizgavanje počele su se aktivno koristiti u drugoj polovini iste decenije.
Bosh pumpa je jedan od dijelova automobila za koji može da se kaže da je srce
dizelskih motora.
Bosch pumpa zapravo je dizel pumpa visokog pritiska. U suštini, njen posao je da
dozirano ubrizgava gorivo u cilindre, čime se pokreće dizel motor.
Pumpa za ubrizgavanje se upravlja indirektno sa radilice do zupčanika, lanaca
ili zupčastog remena, koji takođe daju pogon bregastoj osovini.
Rotacija se vrši pri brzini polovine radilice u konvencionalnom četvorotaktnom
motoru. Gorivo se ubrizgava u blizini gornjeg centra kompresijskog udara u
cilindru.
Ovaj pritisak može da ide i do 220 bara.
RAD PUMPE
Za vreme okretanja bregastog vratila motora, preko odgovarajuce prirubnice,
uslovljenoje obrtanje i bregastog vratila pumpe (1). Zbog okretanja bregastog
vratila pumpe dolazi do pomeranja podizaca (2), a podizaca (2), a podizac deluje
na klip elementa (23), primoravajuci ga da se krece pravolinijski, u cilindru
(22) prema GMT. Pomeranjem klipa pravolinijski, u cilindru se potiskuje
(prethodno usisano) gorivo, koje vrsi pritisak na propusni ventil (13), ventil
se otvara i gorivo pod pritiskom odlazi u cev visokog pritiska (14). S obzirom
na to da se gorivo nalazi pod odgovarajucim pritiskom, ono dolazi u brizgaljku
(33) i kroz odgovarajuci otvor, odnosno otvore, gorivo se ubrizgava u prostor za
sagorevanje. Ukoliko u brizgaljku dospe veca kolicina goriva, ona se vraca preko
cevi (35). Obicno su pomocu ove cevi sve brizgaljke medjusobno spojene.
VRSTE PUMPI VISOKOG PRITISKA
Na dizel motorima se koriste 3 vrste pumpi visokog pritiska:
-linijske(redne)
- rotacione
Linijska pumpa visokog pritiska
To su klipne pumpe koje za svaki cilindar motora imaju po jedan komplet
elemenata za potiskivanje goriva. Svi ti kompleti elemenata postavljeni su u
jednoj liniji (redu) pa se zbog toga i zovu linijske. Klipovi se kreću
translatorno a pokreću ih bregovi bregastog vratila. Napojna, obično klipna
pumpa doprema gorivo pod niskim pritiskom(oko 1 bar) do usisnog prostora pumpe
visokog pritiska. Iz tog prostora gorivo ulazi kroz otvor u prostor iznad klipa
i puni ga. Cilindar klipa ima tri otvora: usisni, kroz koji je gorivo upravo
ušlo, potisni i rasteretni. Klip svojim kretanjem zatvara svojom bočnom stranom
rasteretni otvor, a daljim kretanjem podiže pritisak goriva. kroz jedino
preostali potisni vod, gorivo može da prođe tek kada savlada oprugu igle
brizgaljke i to zavisno od tipa motora, preko 120 bara.
Rotaciona pumpa visokog pritiska
Rotaciona pumpa je proizvedena prvi put 1947. godine u Americi, u firmi
Hartford, a po patentu Vernona Rose(Vernon Roosa). Ove pumpe su pod imenom Roosa
Master počele da se ugrađuju u traktorske dizel motore 1952. godine
Osnovna njena karakteristika je u tome što ima samo jedan element sa dva klipa
koji potiskuju gorivo ka svim brizgaljkama, bez obzira na njihov broj, odnosno
bez obzira na broj cilindara motora. Na taj način, u sve cilindre dospeva ista
količina goriva, što kod linijskih pumpi nije slučaj. Otvori koji vode gorivo od
pumpe ka brizgaljkama se nalaze na nepokretnom delu koji se zove hidraulična
glava.
KVAROVI PIMPI VISOKOG PRITISKA
Kako osjetiti da automobil ima problem s pumpom goriva? Pojačana potrošnja
goriva javlja se zbog toga što se u pumpi ne otvara sigurnosni ventil. Zbog
toga u motor ulazi više goriva nego što bi trebalo. Jedan od mogućih problema je
pucketajući zvuk motora zbog toga što pumpa dovodi nejednaku količine goriva.
Rast temperature motora i njegovo učestalo gašenje. Gubitak snage kad je
automobil pod pritiskom (na uzbrdicama ili kad prevozi mnogo putnika i tereta).
Pad tlaka goriva koji se može primijetiti na instrumentu u automobilu – ako je
njime opremljen. Može se javiti i kratkotrajno ubrzanje vozila (premda niste
pritisnuli papučicu gasa), uslijed nepravilnog pritiska unutar pumpe za gorivo.
Na kraju, motor neće upaliti ako je pumpa neispravna. Također, nije dobro stalno
voziti na rezervi jer gorivo u rezervoaru ima funkciju hlađenja pumpe.
Gotovo sve ove navedene probleme mogu prouzročiti i kvarovi na drugim dijelovima
vozila.
Najčešći kvarovi na Bosch pumpi mogu da se podjele u tri kategorije i to:
#1 Loše dihtovanje pumpe
Problemi sa lošim dihtovanjem pumpe se uglavnom javljaju u zimskom periodu pri
niskim temperaturama. Glavni simptom ovog kvara je nemogućnost pokretanja
automobila u jutarnjim časovima pri niskim temperaturama. Nakon nekoliko časova
dogodi se da automobil upali i tako radi tokom celog dana.
Jako je bitno pregledati povratna creva dizni i izmeriti da li ona dihtuju.
Majstori uglavnom skinu crevo sa dovoda goriva i na njemu naprave vakum od 1
bara uz pomoć vakum pumpe. Nakon određenog vremena, proverava se da li postoji
napravljen vakum i vrši se ponovo dihtovanje pumpe. Problem sa dihtovanjem se
uglavnom javlja na šrafu za blokiranje pumpe jer se gumica za dihtovanje istroši
i pojede.
#2 Mehanički kvarovi Bosch pumpe
Otkrivanje kvarova mehanike ove dizel pumpe visokog pritiska su uglavnom
jednostavni i manifestuju se prilikom paljenja automobila. Ono što je
karakteristično je da automobil ne prima gas i ispušta bijeli dim iz auspuha.
Rešenje za ovaj problem je reparacija pumpe i promena svih pokvarenih delova.
Dizel pumpa se pre svega dobro očisti, zamene pokvareni delovi i na kraju izvrši
niz podešavanja vezanih za pritisak u pumpi kako bi se obezbedilo adekvatan rad
same pumpe.
#3 Kvarovi elektronike na Bosch pumpi
Kako sama pumpa ima dosta složen sistem elektronike koja je pokreće, kvar
elektronike je česta pojava. Najčešći je problem sa ventilom za podešavanje
količine goriva. U ovom slučaju, sama pumpa ne daje gorivo i nije moguće
pokrenuti automobil. Uglavnom je potrebna zamena mosfet tranzistora i kvar će
biti otklonjen.
Još jedan od čestih kvarova je i greška u CAN komunikaciji kada se pumpa ne
odaziva na komande. Ovde se najverovatnije radi o kvaru stabilizatora napona od
5V koji se jako jednostavno menja.
Svaki od ovih kvarova predstavlja veliki problem za rad samog automobila, jer je
Bosch pumpa srce dizel motora. Sama popravka je ozbiljan proces koji zahteva
veliku stručnost, specijalizovane alate kao i poseban prostor za rad.
Još neki od čestih kvarova su:
-neispravnosti pumpe visokog pritiska
-mehaničko oštećenje same pumpe ili nekog njenog dijela(elementa)
nepodešenosti rada pumpe
-prisustva nečistoće ili stranih čestica
-prisustva vazduha u sistemu
-prisustvo vode u sistemu
-neispravnosti povratnog(potisnog) ventila
-olabavljenosti komandnog polužja
ODRŽAVANJE PUMPI VISOKOG PRITISKA
Održavanje pumpi visokog pritiska se vrši na sljedeći način:
-kupovati gorivo samo na pouzdanim benzinskim pumpama
-redovno mijenjati filter za gorivo
-izbjegavati vožnju na rezervi
-kod mijenjanja pumpe goriva također je potrebno promijeniti filter za gorivo
-podesiti zazor svakog dijela, provjeriti i pritegnuti svaki vijak
-zamijeniti oštećene dijelove
-redovno provjeravati ispravnost manometra
