2
Sadržaj:
-
UVOD
-
KUBIZAM
-
PURIZAM
-
AMEDE OZANFAN I APRÉS LE CUBISME
-
L'ESPIRIT NOUVEAU
-
"MAŠINA ZA STANOVANJE" I DILEMA U VEZI SA FUNKCIONALIZMOM
-
LE KORBIZIJEOVA POTRAGA ZA IDEALNOM FORMOM
-
KUĆA LA ROŠ
-
KUĆA KUK
-
VILLA STAJN
-
OBLIK I KONCEPT LE KORBIZIJEOVE VILE SAVOUA U PUASIJU
-
VILA SAVOUA I LE KORBIZIJEOV METOD PROJEKTOVANJA
-
LE KORBIZIJEOVE URBANISTIČKE IDEJE
-
OZARENI GRAD
-
LE KORBIZIJEOVE POSLOVNE ZGRADE
-
KONKURS ZA ZGRADU LIGE NARODA
-
UNITÉ D'HABITATION U MARSELJU KAO PROTOTIP KOLEKTIVNOG
STANOVANJA
-
NOTRE DAME DUHAUT U RONŠANU
4
Dok su secesija i jugendstil u borbi protiv eklekticizma, okomivši se na spoljne karakteristike
arhitekture, zahvatili i prije Prvog svijetskog rata kao pokret samo izvjesno područje Evrope,
purizam je poslije Prvog svijetskog rata već dobio mnogo širu rasprostranjenost po čitavom
kulturnom svijetu. Duhovi, nenaklonjeni posle to velikog svijetskog požara eklekticizmu,
odbacili su statički lik svijeta i zakoračali mnogo dublje u jednu novu fazu života i istorije.
Prodirući do samog jezgra arhitektonskog stvaralaštva, purizam je naneo nove ozbiljnije udarce
do tada neprikosnovenom akademskom eklekticizmu. Mnogo jasnije nego raniji pokreti otkrio
je suštinu i stanje razvoja arhitekture i označio njen unaprijed za neposrednu budućnost.
Purizam, kao što mu ime kazuje, predstavlja pravac sa težnjom raščišćavanja- purifikacije – sve
zbirke u pojmovima o arhitekturi i same arhitekture od svih istorijskih stilova, kao i od
nacionalnog i folklornog dekorativizma. Građevinsku plastiku vratio je na njene praoblike. To
traženje praoblika rezultat je tada već nadmašene aritmetičke zakonomjernosti kubističkih
plastičnih kompozicija. Prema tome, purizam se nadovezuje pravolinijskim razvojem na
kubizam. Jedan pravac prelazi u drugi, bar u smislu oblikovnog svojstva arhitekture, a u cilju da
se ona teorijski osposobi za rješavanje složenih problema savremenog života. U pogledu
strukturalnog sklopa, objektivne primjene materijala, purizam se naslanja na izvjesno saznanje
ranije tehničke arhitekture i na ostvarenja građevinskih inženjera, pripremajući teren
funkcionalizmi i konstruktivizmu. U purizmu se pojavljuje i mašinska era sa svojim uticajem
komponenata kao odlučujući faktor. Provejava u njemu i težnja za povezivanjem tada već
izvjesnog broja poznatih arhitektonskih teza u jednu prelaznu, ali ništa manje korisnu sintezu.
Polazna tačka purizma je: slikarsku kompoziciju treba očistiti od svega onoga što još nema vid
standardnog. Otuda je ovom pravcu naziv – purizam. Ali ovo nije samo pojednostavljenje
kubizma. Sve predstave, kako u prirodi, tako i kod ljudi, teže za nekim osnovnim formama koje
su na svoj način savršene, a savršene su zato što su u punom svom značaju organizovane. Otuda
potiče njihova nenadmašivost i tipičnost. Kultura je krajnja granica onoga što se selekcijom
može postići. Selekcija, to će reći, odbaciti, trijebiti, isticati ono golo i jasno. Biranje i
stepenovanje u ovom smislu su osposobili čovjeka da stvori organe nadčovječanske snage, tj.
motore.
Oblik su puristi smatrali ukrućenim momentom izvjesnog stvaralačkog procesa u okviru vajanja
nove slike svijeta. Oblici se dijele na: prirodne, mehaničke i umjetničke.
Purizam se zamjera da na arhitekturu gleda kao na vajarstvo, da modeluje oblike zgrada, koje su
u prvom redu uslovljene konstrukcijom i tehnikom. Ne usvaja još- to su zamjerke
konstruktivista- čiste konstruktivne oblike, ma koliko one u svojoj vrsti bile načinjene savršeno
5
i svrsishodno, i poriče da im estetske vrijednosti mogu biti apriori urasle.
Teoriju purizma, čiji su pokretači bili Ozenfant i Jeanneret (Le Corbusier), propagirala su ova
dvojica u razdoblju od 1920- 27 godine, u reviji L'Esprit Noveau, kao i knjigama: Vers une
arhitecture, Urbanisme, Une Maison- un Palais. Svojim harmonično izrađenim programom
teorija purizma je ustalasala široke slojeve arhitekata, usput je njemačku utopističku arhitekturu
izbavila iz zagrljaja romantičnog i formalističkog ekspresionizma (Taut, Finsterlin, Poelzig u
Njemačkoj, nacionalni dekorativizam- Gočar, Janak u Češkoj, srpsko- vizantijski
dekorativizam u Jugoslaviji), a pristalicama eklekticizma pripremila korisne pouke, probudivši
veliko
zanimanje
kulturnih
slojeva
za
pitanja
arhitekture.
Purizam je produžio skidanje lakrdijaškog ruha sa građevina i malterom podražavane
arhitekture kamenih palata i crkava renesanse i baroka, tako da se stereometrijski oblici
otkriveni već kubizmom, pojavljuju još plastičnije u zvonkosti svojih zidnih platana. Ova
pojava bila je poznata iz ranijih epoha samo u uspjelim ostvarenjima vojnih arhitekata, od kojih
jedan od najljepših primjera predstavljaju utvrđenja Dubrovnika. Zidno platno- pogodan izraz
za označavanje lica fasade, razapeto poput pergamenta ili tkanine, kao da samo sebe drži, bez
ičega opterećujućeg i bez sopstvene težine, djeluje kao da je sačinjeno od nečega lišenog svoje
materijalnosti, nečega što je već savladalo zemljinu težu. Zidno platno se pojavljuje kao novo,
snažno sredstvo likovnog izražavanja. Takva razapeta zidna platna proizvode utisak kao da
lebde. Na njima se odražava igra svijetla i sjenke, a još više odnos punog i praznog. Svi uzidani
predmeti – prozor, vrata, ventilacije – postaju organski utkani u sastav zidnog platna, a time i
sami
ornament.
Purizam podvlači činjenicu da je napredak tehnike nužna pretpostavka jedne nove arhitekture.
Ne pušta više iz vida postojanje i značaj mašinske ere. Racionalna, tektonska, konstruktivna
disciplina i estetsko otkriće purizma dobro su došli u ono doba, kada se radilo o konačnom
savladavanju proizvoljne dekorativnosti kao građevinskom višku. Važnost konstrukcije
postavlja purizam ispred neodgovornog arhitektonskog maštaja. Nosioci purizma, arhitekti Le
Corbusier, Jeanneret i slikar Ozenfant, uprkos jakoj tradiciji tehničke arhitekture željeza u
Francuskoj, izabrali su beton za glavni materijal nove arhitekture, tako da estetika purizma već
prerađuje i iskustvo stečeno međuvremeno obradom novog građevinskog materijala. Purizam
na taj način daje predstavu, pa čak i definiciju nove arhitekture, ne kao dekorativne umjetnosti,
već kao uzvišene, tanane i ljupke igre tijela i njihovih obima, skladan ritam ritam površina, boja,
te svijetla i sjenke, strukture i materijala. Vrijednost arhitekture, po puristima, nije u
nebouzdanom maštanju o proizvodnji dekoracija, već je sadržana u usklađivanju proporcija,
