4
aspekte povezane sa endoskopskim ispitivanjima upućuju na značajan uticaj edukativnih
programa na povećanje znanja, smanjenje anksioznosti povezane sa predstojećim
medicinskim procedurama, kao i generalno blagostanje i zadovoljstvo realizovanim
medicinskim procedurama.
Ovaj rad može biti namenjen svim sestrama-tehničarima koji u opisu svog posla
imaju pripremu i edukaciju pacijenata za različite medicinske procedure. Naime, ovaj rad
može da pruži praktičan doprinos unapređenju rada sestara koji se odnosi na pripremu
pacijenata za endoskopske procedure i osiguranje njihovog uspešnog oporavka nakon
realizacije ovih procedura. Pisanje rada autor je zasnovao u najvećoj meri na upotrebi
stručnih naučlnih članaka, dostupnih u okviru Interneta, na srpskom i engleskom jeziku.
5
1 ENDOSKOPSKA ISPITIVANJA
Endoskopska ispitivanja su vid dijagnostičkih i terapijskih tehnika i metoda koja
savremenu medicinu u mnogome unapređuju i daju veliki doprinos medicini kakva je
poznata savremenom čoveku. Cilj ovog odeljka rada jeste da pruži opis istorijata,
preciznije određenje pojma endoskopskih ispitivanja i njihovu detaljniju podelu.
1.1 ISTORIJAT, POJAM, PODELA
„
Od svog osnivanja, jedno od glavnih problema medicine bila je adekvatna
vizuelizacija anatomskih struktura organizma
“
(Doglietto, et al., 2008, st. 1, prevod
autora)
. Medicina danas, kao i posmatrano godinama, ali i vekovim u nazad predstavlja
jednu od najvažniji naučnih i praktičnih disciplina, koja je doprinela razvoju i rastu
čovečanstva kakvo je ono poznato ljudima danas. Napredovanje medicine kao naučne i
praktične delatnosti jeste proces koji je trajno prisutan u ovoj oblasti i bez kog ne bi bilo
moguće zamisliti život savremenog čoveka. Naime, razvoj i napredak medicine jasno je
uočljiv na primeru razvoja i primene brojnih procedura kojima se ona u svom
svakodnevnom radu služi.
„
Broj neinvazivnih i minimalno invazivnih procedura koje se izvode van operacione
sale, u ambulantnim uslovima, pokazuje eksponencijalni rast tokom poslednjih decenija
“
(Miličić et al., 2014, st. 433). Ovakav trend razvoja medicini pruža brojne mogućnosti, a
pacijentima umnogome olakšava dijagnostičke, terapijske i rehabilitacione postupke.
Primer ovakvih, savremenih i uspešnih medicinskih procedura svakako jesu i endoskopska
ispitivanja.
Endoskopska ispitivanja predstavljaju jednu od često upotrebljavanih dijagnostičkih
metoda koja se koristi u različite svrhe, a bazirana je na
pregledu pomoću sitne kamere
koja se nalazi na kraju duge, fleksibilne cevi
„Reč endoskopija potiče od grčke reči endo,
što znači unutra i skopien što znači gledati“
(Krstić, Krstić, 2008, st.100). Početak
upotrebe endoskopije u medicini vezuje se za početak 19. veka u kome je Filip Bocini
opisao proces i instrument pomoću kog je moguće vizuelizovati unutrašnjost mokraćne
bešike.
Od ove, davne 1806. godine do danas prošlo je više od 200 godina, ali endoskopija,
osavremljena i unapređena i dalje predstavlja jedan od značajnih dijagnostičkih metoda u
brojnim granama medicine. „
Stalni rad na unapređivanju i primeni novih
7
Kada je reč o samoj podeli endoskopskih ispitivanja u literaturi i praksi se najčešće
navodi podela koju karakterišu sledeće medicinske procedure (Cheng, 2008, prevod
autora):
Artoskopija: ispitivanje zglobova
Bronhoskopijom: ispitivanje pluća.
Kolonoskopija: ispitivanje stanja debelog creva.
Citoskopija: pregled bešike
Enteroskopija: ispitivanje tankog creva
Histeroskopija: ispitivanje unutrašnjosti materice
Laparoskopija: ispitivanje abdomena ili karlice
Gastroduodenalna endoskopija: ispitivanje jednjaka i gornjeg crevnog trakta
Uretroskopija: ispitavanje uretra
S obzirom na radno mesto autora ovog rada, kao i pacijente koji su bili u fokusu
istraživanja sprovedenog za potrebe rada u narednom odeljku ovog rada biće nešto više
reči o endoskopskim procedurama za ispitivanje stanja debelog creva i ispitivanje jednjaka
i gornjeg crevnog trakta, odnosno o kolonoskopiji i gastroskopiji.
1.2 KOLONOSKOPIJA
Osim u ranije navedene terapijske i biopsijske svrhe, kolonoskopija jeste
dijagnostička procedura koja se koristi i sa ciljem dijagnostike upalnih procesa sluzokože
debelog creva, divertikuloze, Kronove bolesti (Mb. Crohn) i kao potvrdna dijagnostika
sindroma iritabilnog kolona (Colon irritabile). Sa istorijske tačke posmatrano, primena ove
procedure nekada je podrazumevala samo pregled debelog creva, dok u današnje vreme
obuhvata i pregled dela tankog creva-ileoskopiju, čime je kolonoskopija značajno
unapređena, a mogućnosti koje pruža ova dijagnostička procedura umnogome uvećane.
„Kolonoskopija je fiberoptička endoskopska metoda pomoću koje se vrši eksploracija
celog kolona i terminalnog ileuma, pri čemu ona predstavlja invazivnu metodu pregleda,
tehnički je zahtevna, često je neophodna primena analgo-sedacije, potrebna je ekstenzivna
priprema debelog creva laksativima i udružena je sa komplikacijama“
(Popović et al.,
2016, st. 1455).
Danas kolonoskopija predstavlja često upotrebljavanu medicinsku proceduru koja
podrazumeva plasiranje kamere ili
fiberoptičkog endoskopa na fleksibilnoj cevi kroz anus
pacijenta, pri čemu se na suprotnom kraju aparata nalazi ručka sa komandama uz pomoć
