Bitni (osnovni) elementi u pojmu /individualnog/ radnog odnosa su elementi svojstveni
radnim
odnosima, nezavisno od društvenog, ekonomskog i pravnog poretka. Istovremeno
/kumulativno/
prisustvo ovih elemenata čini pravni odnos povodom rada – radnim odnosom, a ako nedostaje
neki od
njih nema pravno valjanog radnog odnosa. Uz bitne elemente radnog odnosa postoje i nebitni
(sporedni) elementi. To su oni elementi pojma radnog odnosa koji ne uslovljavaju ni pojam,
ni sadržaj,
ni pravnovaljano postojanje radnog odnosa.

U teoriji radnog prava je prihvaćeno da su bitni (osnovni) elementi u pojmu radnog odnosa:
• dobrovoljnost (dobrovoljno stupanje na rad),
• lično obavljanje rada (lična radno-pravna obaveza radnika, lična radno-pravna
funkcionalna
veza),
• subordinacija (podreñenost, nadreñenost),
• plaćenost rada (oneroznost, naknada za rad u obliku zarade - plate)

-Elementi kolektivnog rada

Kolektivni radni odnosi uspostavljaju se izmeñu kolektiva radnika i kolektiva poslodavaca.
Oni se
uspostavljaju u cilju ureñivanja i ostvarivanja kolektivnih prava radnika. Upravo, kolektivna
prava
radnika su osnovni predmet kolektivnih radnih odnosa. U pitanju su individualna prava koja
se mogu
ostvariti samo kolektivno, aktivnošću više radnika (zaposlenih lica) neposredno. Radnik kao
pojedinac
ne može vršiti ova prava. Kolektivna prava kojima se štite kolektivni interesi zaposlenih su:
• pravo na sindikalno organizovanje,
• pravo na kolektivno pregovaranje,
• pravo na kolektivnu akciju

(pravo na štrajk i druga prava),
• pravo na učešće u upravljanju (partcipaciju zaposlenih)

U kategoriju kolektivnih prava poslodavaca spadaju:
• pravo na kolektivno pregovaranje,
• pravo na industrijsku akciju (lokaut)
• pravo na udruživanje.

REZIMI RADNOG ODNOSA

. Opšti uslovi zasnivanja radnog odnosa

Po Zakonu radni odnos može da zasnuje lice koje ima najmanje 15 godina i ispunjava

druge uslove određene zakonom i pravilnikom o sistematizaciji poslova.

Ovi pravilnikom se

uređuje organizacioni deo kod poslodavca, vrsta poslova, stepen stručne spreme i dr. Ali

posebni uslovi za zasnivanje radnog odnosa se utvrđuju podzakonskim aktima saveznih

odnosno republičkih organa. Npr. Letačko osoblje, mornarica, itd. Iako je ovo lice maloletno

ono stiče sva prava zaposlenog, i može raspolagati svojom zaradom ali mora i da doprinosi

svom obrazovanju, vaspitanju i izrdžavanju. Sa licima mlađim od 18 godini radbi odnos se

može zasnovati samo uz saglasnost roditelja, usvojioca ili staraoca, pod uslovom da ga

takav rad ne ugoržava. Ovo lice zasniva radni odnos samo na oosnovu zdravstvenog