1
Uvod
Radno pravo je grana pravnog sistema, teorijsko-naučna i nastavna
disciplina koja obuhvata i izučava državne i autonomne norme o radnim
odnosima i same radne odnose, kao i posebne oblike (institute)
socijalnog osiguranja radnika i drugih osiguranika i osiguranih lica.
1
Za radno pravo se sigurno može reći da predstavlja jednu od
najznačajnijih grana prava, budući da reguliše radne odnose miliona
radnika i na taj način neodvojivo je od društvenog položaja radnika i
predstavlja srce osnovnih odnosa u drustvu.
Na početku je ova grana nosila naziv fabričko ili industrijsko
zakonodavstvo, jer su se pravne norme koje regulišu rad odnosile na
fabričke, odnosno industrijske radnike. Radno pravo je kasnije nosilo
naziv radničko zakonodavstvo, jer se prije svega odnosilo na radnike.
Ova grana prava je ponekad nosila naziv i sindikalno pravo, zbog
značajne uloge sindikata u borbi za prava radnika, pa i radno
pravo.Savremeni, i skoro opšteprihvaćen, naziv za ovu granu pravo je
radno pravo.
1
Komljenovic Brana,Komljenovic Ana;2013.Radno i socijalno pravo.Banja Luka.str.2
2
1.1Predmet radnog prava
je uredjivanje prava i obaveza iz radnog odnosa a koji su regulisani
zakonom u skladu sa ratifikovanim medjunarodnim konvencijama.
Predmet radnog prava su individualni i kolektivni radni odnosi.
Individualni se uspostavljaju izmedju zaposlenog i poslodavca, a
regulisu individualna prava i obaveze. Kolektivni radni odnosi se
uspostavljaju izmedju sindikata i poslodavaca a regulisu ostvarivanje i
zastitu kolektivnih prava i odgovornosti.
1.2Pojam radnog odnosa
Radni odnos je odnos koji se zasniva na ugovoru o radu koji se zasniva
izmedju poslodavca i zaposlenog. Sadržinu ovog pravnog odnosa čine
prava i obaveze njihovih subjekata.
1.3Subjekti radnog odnosa
Radni odnos uspostavljaju dva pravna subjekta: zaposleni i poslodavac.
Zaposleni je fizičko lice koje je u radnom odnosu. Status zaposlenog se
stiče ispunjavanjem uslova utvrdjenih zakonom, a gubi se prestankom
radnog odnosa.
Poslodavac moze biti fizičko ili pravno lice(privredno drustvo, poslovna
banka, itd). Kao fizičko lice poslodavac može biti svaki preduzetnik koji
za obavljanje svoje djelatnosti mora imati registraciju.
4
2.1
Svako ima pravo na rad i slobodu rada
Na osnovu ustava RS član 10. Gradjani Republike Srpske su
ravnopravni u slobodama, pravima, dužnostima, jednaki su pred
zakonom i uzivaju pravnu istu zastititu bez obzira na rasu,pol, jezik,
nacionalnu pripadnost, bjeroispovijest, socijalno porijeklo, rodjenje,
obrazovanje, imovno stanje, političko i drugo uvjerenje, društveni
položaj ili slično svojstvo.
Na osnovu člana 39
3
-Svako ima pravo na rad i slobodu rada;
-Prinudni rad je zaranjen;
-Svako je slobodan u izboru zanimanja i pod jednakim uslovima mu
je dostupno radno mjesto i funkcija;
-Zaposlenima može prestati radni odnos protivno njihovoj volji na
način i pod uslovima koji su utvrdjeni zakonom i kolektivnim
ugovorom;
-Svako po osnovu rada ima pravo na zaradu u skladu sa zakonom i
kolektivnim ugovorom.
3
Zakon o radu (Sluzbeni glasnik RS), broj20/07
5
2.2.Svako po osnovu rada ima pravo na zaradu u skladu sa zakonom i
kolektivnim ugovorom
Osnovna plata za puno radno vrijeme utvrđuje se tako što se cijena rada,
kao izraz vrijednosti za najjednostavniji rad, pomnoži da odgovarajućim
koeficijentom koji se utvrđuje granskim i pojedinačnim kolektivnim
ugovorima.
Radnik ostvaruje pravo na platu u skladu sa kolektivnim ugovorom,
pravilnikom o radu i ugovorom o radu.
Radnicima se garantuje jednaka plata za isti rad ili rad iste vrijednosti
koji ostvaruju kod poslodavca.
Pod radom iste vrijednosti podrazumijeva se rad za koji se zahtijeva isti
stepen stručne spreme, ista radna sposobnost, odgovornost i fizički i
intelektualni rad.
2.3.Zaposleni imaju pravo na ograničeno radno vrijeme
Puno radno vrijeme radnika iznosi 40 časova sedmično.
Radnik može zaključiti ugovor o radu s punim radnim vremenom samo
sa jednim poslodavcem.
Poslodavac može s radnikom zaključiti ugovor o radu sa nepunim
radnim vremenom.
