Page | 0
Pojam mirovinsko i invalidsko osiguranja
SADRŽAJ
Uvod.........................................................................................1 str.
1.Pojam penziskog i inavlidskog osiguranja..............................2 str.
2.Modeli penziskog i invalidskog osiguranja u svijetu...............3 str.
3.Pravni odnosi...........................................................................4 str.
4.Nastupanje osiguranog slučaja.................................................5-6 str.
5.Prava i obaveze iz pravnog odnosa...........................................7 str.
5.1 Starosna penzija....................................................................8. str
5.2 Invalidska penzija....................................................................9-12 str.
6.Staž osiguranika s efektnim trajanjem........................................13-16 str
7. Povreda na radu.............................................................................16 str
8. Pojam i vrsta doprinosa..................................................................17-19
9.Obaveznici doprinosa....................................................................19-20
10.Organizacija Federalnog zavoda....................................................21 str
11.Zaključak
Literatura
UVOD
Page | 1
Pojam mirovinsko i invalidsko osiguranja
Penzijsko i Invalidsko osiguranje »jedna od grana* prava osiguranja i socijalnog prava
ukazuje na to da je kako pravo osiguranja, tako i njegova grana, penzijsko i invalidsko
osiguranje , su izašli iz faze početnog konstituisanja i da se sada nalaze u svojoj visokoj fazi
uspona i razvoja. U prvom djelu ovog seminraskog rada razmatrana su osnovna i opća pitanja
i pojmovi prouč- avanja prava osiguranja, a u drugom dijelu detaljno je obrađena jedna od
grana prava osiguranja tj. penzijsko i invalidsko osiguranje. Kroz razmatranje i proučavanje
osnovnih pojmova i pitanja penzijskog i invalidskog osiguranja doći ćemo do većeg obima
saznanja o veoma važnoj funkciji pravaosiguranja i to socijalno-zaštitnoj funkciji životnog
standarda kako pojedinca,takoi cjelog društva uopšte u svim zemljama.U prvom dijelu
specijalističkog rada obrađena su osnovna pitanja iz prava osiguranja kao što su : mjesto,
značaj i pojam osiguranja, osnovne funkcije osiguranja, funkcija zaštite imovine i lica, vrste
osiguranja, osnovni elementi osiguranja, rizik, premija osiguranja, osigurani slučaj, suma
osiguranja i ostali pojmovi prava osiguranja.
U drugom dijelu specijalističkog rada detaljno su obrađena osnovna pitanja i pojmovi iz
oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja, kao grane osiguranja,kao što su: pojam i predmet
penzijskog i invalidskog osiguranja , modeli penzijskog i invalidskog osiguranja u svijetu,
osnovne karakteristike reforme penzijskog i invalidskog osiguranja, principi penzijskog i
invalidskog osiguranja, pravni odnosi penzijskog i invalidskog osiguranja , nastupanje
osiguranog slučaja ( rizika ) kao uslova postanka prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja,
rizici penzijskog i invalidskog osiguranja( starost i smrt, invalidnost), izjava lica kod
osiguranog slučaja kao uslova postanka pravnih odnosa i prava iz penzijskog i invalidskog
osiguranja, elementi pravnih odnosa penzijskog i invalidskog osiguranja, pravo na starosnu
penziju, pravo na invalidsku penziju , pravo na porodičnu penziju, pravo invalida druge
kategorije,pravo na novčanu naknadu za fizičku onesposobljenost, penzijski staž, doprinosi iz
penzijskog i invalidskog osiguranja, obveznici penzijskog i invalidskog osiguranja,
organizacija Federalnog zavoda za penzijsko / mirovinsko i ostali pojmovi penziskog i
invalidskog osiguranja.
1.POJAM I PREDMET PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA
Penzijsko i invalidsko osiguranje je jedan od najznačajnijih,ali istovremeno i najefikasniji
Page | 3
Pojam mirovinsko i invalidsko osiguranja
na zaposleno, životni standard stanovništva, na zajedničku i opštu potrošnju i na
ukupne privredno- socijalne odnose.
2.MODELI PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA U
SVIJETU
U svijetu se razlikuje nekoliko modela penzijsko i invalidskog osiguranja, koji odražavaju
društveno ekonomske uslove u pojedinim državama. Najčešće se radi o općem obaveznom
penzijskom sistemu i privatnim penzijskim sistemima sa razli- čitim modelima i
podsistemima. U državama zapada postoje dva tipa penzijskog i invalidskog osiguranja, to su:
a) evropski-kontinentalni tip penzijskog osiguranja,
b) anglosaksonski tip penzijskog osiguranja.
Evropski - kontinentalni tip penzijskog sistema jeste tip osiguranja koji je karaktersitičan
po organizaciji, koja je u pravilu odvojena od državne vlasti, te i po već-
em ili manjem stepenu autonomije u pogledu unutrašnje organizacije i upravljanja.
Osnovne karakteristike ovog sistema su:
1. finansiranje sa doprinosom zaposlenih i poslodavaca po načelu 50:50% i
zajednički s njima upravljaju,
2. kao organi upravljanja javljaju se skupštine, razni odbori i druga tijela
po načelu samouprave,
3. organizacione jedinice u provođenju penzijskog i invalidskog osiguranja
su zavodi ili posebno blagajna na čeliu sa direktorom,
4. osiguranje se provodi za cijelu teritoriju države ili po regijama, odnosno
užim političko – teritorijalnim ili administrativnim jedinicama.
Anglosaksonski tip je specifičan sistem penzijskog i invalidskog osiguranja, jer se javlja kao
dio javne uprave,ali sa različitom organizacijom. Organizacijski se može uspostaviti na
centralnom ili lokalnom nivou ili kao integralni dio jedinica lokačne ili centralne uprave. Kod
ovog sistema je karakteristično da osiguranjem upravljaju državni službenici.U pravilu
penzije su jednake i niske, ali postoji mogućnost i dopunskih penzija.
3.PRAVNI ODNOSI PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA
Nastanak socijalnopravnih odnosa iz penzijskog i invalidskog osiguranja, predpostavlja
predhodno ispunjavanje sledeća tri uslova:
Page | 4
Pojam mirovinsko i invalidsko osiguranja
a)
postojanje pravnog osnova penzijskog i invalidskog osiguranja,
b)
postojanje stanja socijalne potrebe tj. nastupanje socijalnog osiguranog slučaja
(rizika) pokrivenog pravnim osnovom socijalnog osiguranja,
c)
izjava, odnosno zahtjev lica koja se nalaze u stanju socijalne potrebe odnosno
lica pogođenog osiguranim socijalnim slučajem.
Osim ovih opštih uslova za nastanak bilo kojeg pravnog odnosa iz penzijskog i invalidskog
osiguranja istovremeno moraju biti ispunjeni kumulativno i posebni uslovi, koje lice treba da
ispuni i to ono lično kako bi steklo svojstvo osiguranika, kako bi se ispunio opći uslov-
postojanje pravnog odnosa. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja odnosno pravni
odnos penzijskog i invalidskog osiguranja ne može da nastane, ako predhodno ne bude
utvrđeno da za to ima pravni osnov socijalnog osiguranja, odnosno utvrđivanje postojanja
svojstva statusa osiguranog lica kao uslova za nastanak pravnih odnosa iz penzijskog i
invalidskog osiguranja. Osim utvrđivanja svojstva-statusa osiguranog lica potrebno je da su
ispunjena i ostala dva opšta uslova i to:
a)
nastupanje osiguranog slučaja i
b
) postojanje izjave odnosno zahtjeva osiguranog lica.
Sve ovo gore navedeno se reguliše zakonom iz zakonskih odredbi vidljivo je da se
osigurana lica razvrstavaju u više grupa ,prema njihovim svojstvima, vrsti radnog
odnosa, trajanju radnog vremena i dr.
4. NASTUPANJE OSIGURANOG SLUČAJA(RIZIKA) KAO USLOVA
POSTANKA PRAVA IZ PENZIJSKOG I INVALIDSKOG
OSIGURANJA
Drugi opšti uslov nastanka pravnih odnosa penzijskog i invalidskog osiguranja
jeste nastupanje osiguranog slučaja, tj. rizika pokrivenog pravnim uslovom penzijskog
i invalidskog osiguranja. U pitanju je utvrđivanje postojanja socijalne potrebe
Page | 6
Pojam mirovinsko i invalidsko osiguranja
- da postoji potpuna nesposobnost ili promjena sposobnosti,
- da je do potpune nesposobnosti, odnosno promjene radne sposobnosti došlo po
osnovu trajnih promjena u zdravstvenom stanju prouzrokovanih bolešću,profesionalnom
bolešću, povredom na radu ili van rada, a koje se ne mogu otkloniti
liječenjem ili mjerama medicinske rehabilitacije,
- da zbog takve promjene zdravstvenog stanja osiguranik ne može obavljati poslove
svog radnog mjesta.
Ukoliko osiguranik ne može da radi puno radno vrijeme na drugim poslovima, koji
odgovaraju njegovim psiho fizičkim i tjelesnim sposobnostima sa ili bez prekvalifikacije
odnosno dokvalifikacije, kod istog postoji gubitak radne sposobnosti.
28 Uzrok invalidnosti je bitan kod utvrđivanja uslova za sticanje posebnih prava iz
penzijskog i invalidskog osiguranja, kao i za određivanje visine novčanih davanja
po osnovu tih prava.
lice koje u smislu Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju po osnovu invalidnosti
ostvaruje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja je invalid rada.
Invalidi rada se razvrstvaju u prvu i drugu kategoriju invalidnosti. Od stepena invalidnosti
ovisi i ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja kao što je:invalidska
penzija,profesionalna rehabilitacija,zaposlenje na drugom odgovarajućem poslu itd.
Invalid prve kategorije invalidnosti je osiguranik kod koga nastane gubitak radne
sposobnosti,a invalid druge kategorije je osiguranik sa preostalom radnom sposobnošću.
5. PRAVA I OBAVEZE IZ PRAVNOG ODNOSA IZ PENZIJSKOG I
INVALIDSKOG OSIGURANJA
Osnovna prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su :
- pravo na starosnu penziju( za slučaj starosti),
- pravo na invalidsku penziju( za slučaj invalidnosti),
- pravo na porodičnu penziju(za slučaj smrti osiguranika),
33 - pravo osiguranika sa promjenjenom radnom sposobnošću, pravo na profesionalnu
rehabilitaciju, naknadu za fizičku onesposobljenost.
5.1..PRAVO NA STAROSNU PENZIJU
Zakonski uslovi za sticanje prava na starosnu penziju različito su postavljeni u odnosu
