UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET PRAVNIH NAUKA
SEMINARSKI RAD
Predmet: RADNO I SOCIJALNO PRAVO
Tema: SADRŽAJ RADNOG ODNOSA
STUDENT: MENTOR:
Istočno Sarajevo
Seminarski rad: Sadržaj radnog odnosa
4
2. UGOVOR O RADU
U osnovnim odredbama Zakona o radu pominje se ugovor o radu. Iako ugovor o radu nije
strogo formalan akt, jer forma nije condicio sine qua non za njegovo postojanje, zaključuje
se u pisanom obliku prije nego što zaposleni stupi na rad. Ugovor o radu je
dvostrano
obavezan
(stvara uzajamne obaveze učesnika u zaključivanju ugovora),
komutativni
ugovor
(jer su u trenutku njegovog zaključenja poznati ne samo vrsta nego i obim činidbe,
a poznato je i ko je obavezan da činidbu izvrši i ko je ovlašćen da zahteva njeno izvršenje),
i
individualan ugovor
jer stvara obaveze samo za njegove učesnike (zaposlenog i
poslodavca), i zaključuje se s obzirom na ličnost (aktom o organizaciji i sistematizaciji
poslodavac utvrđuje vrstu poslova, vrstu i stepen stručne spreme i druge posebne uslove).
1
Ugovor o radu može se zaključiti na neodređeno i određeno vreme. Ugovor o radu u kome
nije naznačeno vrijeme trajanja smatraće se ugovorom o radu na neodređeno vreme.
Ugovor o radu na određeno vrijeme zaključuje se na period do dvije godine. U slučajevima
izvršavanja posla koji traje do šest mjeseci; privremenog povećanja obima posla; zamjene
odsutnog radnika do godinu dana, te obavljanje poslova čije je trajanje unaprijed određeno
prirodom i vrstom posla, zaključuje se ugovor o radu na određeno vrijeme. Ukoliko je
ugovor o radu zaključen suprotno naprijed navedenom, smatra se da se radi o ugovoru o
radu na neodređeno vrijeme.
Ugovor o radu ne može zaključiti lice koje nije navršilo 15 godina života i koje nema opštu
zdravstvenu sposobnost za rad. Lice koje ima između 15 i 18 godina života može zaključiti
ugovor o radu pod uslovom da pribavi uvjerenje da posjeduje opštu zdravstvenu
sposobnost za rad i saglasnost zakonskog zastupnika. Lice mlađe od 18 godina života ne
može zaključiti ugovor o radu za obavljanje poslova na kojima postoji povećana opasnost
od povreda ili povećani štetni uticaj za zdravlje radnika.
Ugovor o radu se zaključuje u pisanom obliku i sadrži: naziv i sjedište poslodavca, ime i
prezime zaposlenog, mjesto prebivališta, odnosno boravišta zaposlenog, vrstu i stepen
stručne spreme zaposlenog, vrstu i opis poslova koje zaposleni treba da obavlja, mjesto
rada, način zasnivanja radnog odnosa (na neodređeno ili određeno vrijeme), očekivani
period trajanja ugovora, u slučaju ugovora o radu na određeno vrijeme, dan početka rada,
radno vrijeme (puno, nepuno ili skraćeno), novčani iznos osnovne zarade i elemente za
utvrđivanje radnog učinka, naknade zarade i uvećanje zarade i druga primanja zaposlenog,
rokove za isplatu zarade i drugih primanja na koja zaposleni ima pravo, pozivanje na
kolektivni ugovor, odnosno pravilnik o radu koji je na snazi, trajanje dnevnog i nedeljnog
radnog vremena, otkazni rok kojeg se mora pridržavati radnik, odnosno poslodavac.
1
Šunderić, Kovačević, Radno pravo- drugo izmijenjeno i dopunjeno izdanje, JP „Službeni glasnik“, Beograd,
2019., 161.str.
Seminarski rad: Sadržaj radnog odnosa
5
3. ELEMENTI RADNOG ODNOSA
Radni odnos je odnos između poslodavca i radnika, a koji se zasniva: zaključivanjem
ugovora o radu, odlukom o prijemu, odlukom o izboru i imenovanju i drugim pravnim
osnovom uređenim posebnim zakonom. Radnik - fizičko lice koje radi kod poslodavca i
ima prava i obaveze iz radnog odnosa. Poslodavac - domaće ili strano pravno, odnosno
fizičko lice kod kojeg se radnik nalazi u radnom odnosu.
Bitni
elementi radnog odnosa
istovremeno su i bitne karakteristike rada koje čine suštinu radnog odnosa i to su: a)
dobrovoljnost, b) lično obavljanje poslova, plaćenost, pravna podređenost (subordinacija),
c) integracija zaposlenih u organizovani radni proces.
2
Sloboda preduzetništva
podrazumijeva slobodu svakog fizičkog ili pravnog lica da obavlja slobodno izabranu
aktivnost, da upravlja preduzećem po svojoj volji, da slobodno bira svoje saradnike i da sa
njima slobodno zasniva radni odnos.
Sloboda rada
– pravo svakog čovjeka da zarađuje za
život na osnovu slobodno izabranog zanimanja i zaposlenja. Zaposleni ima pravo na
zaradu kao protivprestaciju za to što je poslodavcu stavio na raspolaganje svoje radne
sposobnosti. Preuzetu obavezu vršenja posla zaposleni počinje da ispunjava danom
stupanja na rad. Zaposleni svoju obavezu izvršavanja rada ne može prenijeti na drugo lice.
Zaposleni na osnovu slobodno zaključenog ugovora o radu, postaje podređen vlasti svog
poslodavca.
4. PRAVA I OBAVEZE RADNIKA I POSLODAVCA
U osnovnim odredbama Zakona o radu pominju se prava i obaveze radnika i poslodavca.
Prava radnika
–
a)
na platu, naknadu plate i druga primanja u skladu sa zakonom, opštim
aktom i ugovorom o radu,
b
) bezbjednost i zaštitu života i zdravlja na radu,
c)
zdravstvenu
zaštitu,
d)
zaštitu ličnog integriteta,
e)
posebnu zaštitu u slučaju bolesti, smanjenja ili
gubitka radne sposobnosti i starosti i
f)
na druga prava i druge oblike zaštite, u skladu sa
zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu. Radnik ima pravo uvida u sve dokumente koji
sadrže njegove lične podatke, a koji se čuvaju ili obrađuju kod poslodavca, kao i pravo da
zahtijeva brisanje podataka koji nisu od neposrednog značaja za poslove koje obavlja, kao i
ispravljanje netačnih podataka.
Obaveze radnika
- radnik je dužan da:
1)
savjesno i odgovorno obavlja poslove na
kojima radi,
2)
poštuje organizaciju rada i poslovanja kod poslodavca, kao i uslove i
pravila poslodavca u vezi sa ispunjavanjem ugovornih i drugih obaveza iz radnog odnosa,
3)
obavijesti poslodavca o bitnim okolnostima koje utiču ili bi mogle da utiču na
obavljanje poslova utvrđenih ugovorom o radu,
4
) obavijesti poslodavca o svakoj vrsti
potencijalne opasnosti za život i zdravlje i nastanak materijalne štete,
5)
pristupi
zdravstvenim pregledima i ocjeni radne sposobnosti na zahtjev poslodavca i
6)
u periodu
otkaznog roka izvrši obaveze preuzete ugovorom o radu.
2
Šunderić, Kovačević, Radno pravo- drugo izmijenjeno i dopunjeno izdanje, JP „Službeni glasnik“, Beograd,
2019., 78.str.
