Radno Pravo

1. 1

1Pojam radnog prava (radno pravo u užem i u širem smislu);

predmet radnog prava; značaj radnog prava

Radno

pravo obuhvata propise koji se odnose na zapošljavanje i radne odnose

Radni odnosi obuhvataju

stalne poslove sa neprekidnim trajanjem, poslove sa izvjesnim

sezonskim ili periodičnim prekidima i poslove na određeno vrijeme

Propisi koji utvrđuju prava i obaveze u pogledu zapošljavanja imaju za predmet radne
odnose, ali i druge forme zapošljavanja (npr. povremen ili privremen rad) za koje se ne
zasniva radni odnos



Radni odnos pretpostavlja postojanje socijalnog osiguranja, međutim nepostojanje
socijalnog osiguranja nije indikator nepostojanja radnog odnosa



Predmet radnog prava u

širem smislu

jesu

radni odnosi i prava po osnovu zapošljavanja, načela i instituti vezani za njih, kao i
prava iz socijalnog osiguranja



Predmet radnog prava u

užem smislu

su prava i obaveze iz radnog odnosa



Radno pravo kao pozitivna pravna disciplina predstavlja granu prava koja
obuhvata državne i autonomne propise o međusobnim odnosima radnika, kao i
propise o radnim odnosima kod poslodavaca, ono predstavlja spoj javnog i
privatnog prava I reguliše radne odnose i društveni položaj radnika.



Radno pravo kao izraz društveno-ekonomskih odnosa utiče na razvoj ukupnih društvenih
odnosa, a ti odnosi po principu povratne sprege ostvaruju značajan uticaj i na radno pravo

Sloboda rada se ispoljava

kao sloboda izbora posla, zaposlenja i poslodavca, ali i kao

sloboda rada u toku trajanja radnog odnosa.

2. Odnos radnog prava sa drugim granama prava

ODNOS RADNOG I USTAVNOG PRAVA



Ono je što je za radno pravo ranije značilo građansko pravo danas to čini ustavno pravo



Ustavni principi vezani za rad, radne odnose, kao i socijalno

(zdravstveno, invalidsko

i penziono)

osiguranje se detaljno proučavaju u radnom

pravu



Pravo na rad, pravo rada društvenim sredstvima je princip univerzalnog karaktera
i detaljno se proučava u radnom pravu

; pravo na organičeno radno vrijeme, pravo na

humane uslove za rad, pravo na godišnji odmor, pravo na štrajk, zabrana prinudnog rada,
zaštita lica sa invaliditetom, zaštita u vrijeme nezaposlenosti

predstavljaju korpus

prava koji su u

ustavnom pravu postavljeni kao opšti principi

a u radnom pravu

kao osnovna načela

ODNOS RADNOG PRAVA I GRADJANSKOG PRAVA



Radno pravo je nastalo u okvirima građanskog prava, a zatim se izdvojilo i osamostalilo;
u svom začetku sastojalo se iz ugovora o radu, ugovora o djelu i drugih ugovornih oblika,
kao i imperativnih normi koje su se odnosile na zaštitu na radu

ODNOS RADNOG PRAVA I UPRAVNOG PRAVA



Radno pravo i upravno pravo imaju više dodirnih i graničnih instituta, a ta veza je
formirana intervencijom države u radne odnose



Preplitanje između ove dvije grane prava počinje uvođenjem tzv. službeničkih radnih
odnosa koji su bili regulisani posebnim propisima. Prava iz socijalnog osiguranja, pravila
upravnog postupka i upravnog spora predstavljaju most između upravnog i radnog prava
jer se neka pravila upravnog postupka primjenjuju i u radnim odnosima

Veza između radnog i upravnog prava postoji i kroz regulisanje i rad inspekcijskog
nadzora koji je veoma značajan za zaštitu prava radnika.

U Crnoj Gori je 2008. donijet Zakon o državnim službenicima i namještenicima
kojim se uređuju pitanja položaja službenika/namještenika koja se odnose na
zasnivanje i prestanak radnog odnosa, zvanja, odgovornost, prava i obaveze iz
radnog odnosa, zaštitu njihovih prava i druga pitanja

ODNOS RADNOG PRAVA SA SUDSKIM PRAVOM



Pod sudskim pravom

se podrazumijevaju:

parnični, vanparnični, izvršni i krivični

postupak

3. MOR (nastanak, razvoj, organi MOR-a) Medjunarodno regulisanje odnosa



Oktobarskom revolucijom (1917)

došlo je do značajnih promjena u radnim odnosima u

čitavom svijetu koje su vodile likvidaciji svakog vida eksploatacije radnika



Nakon II Svjetskog rata u rascjepu između dva bloka (kapitalističkog i
socijalističkog)

došlo je do izgradnje koncepta socijalne države, tj. države blagostanja

putem OUN-a i MOR-a

Početak međunarodnog regulisanja radnih odnosa

inspirisali su

ekonomski interesi

poslodavaca za ujednačavanjem minimalnih uslova rada, konkurentnosti roba,
ekonomskih i socijalnih položaja radnika, migracija radnika razvijanjem međunarodnog
tržišta roba i rada, zahtjevi radničkog i sindikalnog pokreta, kao i djelatnost pojedinaca



Na putu ostvarenja tih ciljeva održano je više međunarodnih radničkih
konferencija, a 1906. god. usvojene dvije značajne konvencije:

Konvencija o zabrani

upotrebe bijelog fosfora u proizvodnji šibica (smatra se oruzjem) i Konvencija o
zabrani noćnog rada žena



Međunarodno regulisanje radnih odnosa podrazumijeva

djelatnost MOR-a, OUN-a

i Savjeta Evrope

u vezi radnih odnosa



Međunarodna organizacija

rada

osnovana je

Versajskim ugovorom o miru 1919.

god. u Parizu.



Iako je predstavljala sastavni dio Društva naroda, MOR je donošenjem Filadelfijske
deklaracije nastavila svoju djelatnost i nakon II Svjetskog rata



MOR reguliše radne odnose putem svoje zakonodavne djelatnosti, tj. putem
konvencija i preporuka



Za MOR je karakterističan tripartizam

, po kojem se delegacija svake zemlje članice

sastoji od

: dva predstavnika vlade, jednog predstavnika radnika i jednog

predstavnika poslodavaca

–Važno



Sastav MOR-a :

•

Opšta konferencija

(

donosi konvencije i preporuke, odlučuje o prijemu u članstvo,

budžetu i dr.);

•

Administrativni savjet

(

izvršni organ MOR-a koji rukovodi poslovima

Međunarodnog biroa rada i imenuje njegovog Generalnog sekretara, utvrđuje
dnevni red Opšte konferencije, priprema prijedloge i dr

•

Međunarodni biro rada

(

administrativni organ MOR-a kojim rukovodi Generalni

sekretar, a čiji je rad kontrolisan Administrativnim savjetom

)

•

Generalni sekretar međunarodnog biroa rada

4. Izvori radnog prava međunarodnog porijekla

BROJNOST I SLOZENOST IZVORA MEDJUNARODNOG PORIJEKLA

Najznačajniji izvori radnog prava međunarodnog porijekla su 1

konvencije i preporuke MOR-

a, 2bilateralni međunarodni ugovori, kao i 3akti regionalnih organizacija

U radnom pravu važi načelo supremacije normi međunarodnog porijekla u slučaju njihove
kolizije sa normama domaćeg porijekla

Kao neka vrsta izvora prava

mogu se javiti i paktovi, deklaracije

ugovori

međunarodnih

organizacija, njihove odluke, pa i odluke donijete na značajnim međunarodnim skupovima
Kao

sekundarni izvori

(i polazna tačka za određene norme) se mogu javiti paktovi i o tehničkoj,

kulturnoj i prosvjetnoj saradnji

KONVENCIJE I PREPORUKE MOR-a

Zakonodavnu djelatnost MOR-a čine konvencije i preporuke, koje donosi Opšta
konferencija MOR-a, dvotrećinskom većinom glasova

Konvencije i preporuke

MOR-a se međusobno razlikuju po sadržini, postupku i formi

uključivanja u nacionalno zakonodavstvo

Konvencije MOR-a su višestrani ugovori sui generis čijom se ratifikacijom zemlje članice
obavezuju na njihovu primjenu

(donijeti na osnovu prethodno proučenog stanja i

prijedloga Administrativnog savjeta)

Država koja usvoji

konvenciju

mora je ratifikovati u tekstu koji je identičan sa tekstom koji

je donijela MOR,

pri čemu nisu moguće nikakve izmjene i dopune

Ratifikacija

može biti izvršena

djelimično, uslovno ili sa rezervom

a države su dužne da

ratifikovane konvencije uvedu u pravni sistem svoje zemlje, obezbijede uslove za njihovu
primjenu i dostavljaju izvještaje ekspertskoj komisiji MOR-a

U pogledu uvođenja ratifikovanih konvencija

u nacionalno zakonodavstvo, postoje

dva sistema:

dualistički

(po kojem ratifikovana konvencija mora biti sprovedena posebnim zakonom)

monistički

, koji važi kod nas (po kojem ratifikovana konvencija postaje obavezna činom

ratifikacije);

Konvencije

sadrže

opšta pravila

koja za države ratifikacijom postaju obavezna

Najznačajnije konvencije koje je Crna Gora ratifikovala su:

Konvencija o politici

zapošljavanja, Konvencija o službi za zapošljavanje, Konvencija o diskriminaciji pri
zapošljavanju, Konvencija o davanjima za slučaj nezaposlenosti…

za razliku od konvencija

preporuke MOR-a

ne podliježu ratifikaciji

već posebnom postupku

prihvatanja, koji nema pravne posljedice kao akt ratifikacije

Preporuke mogu biti

samostalne (

kada se bavi pitanjima koja nisu mogla biti regulisana

konvencijom

)

ili prate konvenciju

(

pri čemu je dopunjuju i objašnjavaju

)

Preporuke sadrže

ideje o tome kako regulisati određena pitanja u nacionalnim

zakonodavstvima

5. Heteronomni izvori radnog prava5 su

unutrašnji izvori

radnog prava

Ove izvore utvrđuje država.

–

Najznačajniji heteronomni (kongentni) izvori r.p su

Ustav,Zakon
Zakonik o radu i podzakonski opšti akti(pravilnik, uredbe, odluke)

Uredbe usvaja Vlada

a pravilnici su češće u upotrebi kao vrsta podzakonskih akata

države.

Malo opsirnije:
Zakoni koji regulišu pravni odnos: Regulisanje isključivo radnog odnosa i Zakoni koji
imaju za osnov regulisanje neke druge odnose, ali dopunski regulišu i radne odnose.

Zakoni koji regulišu radni odnos su:

opšti

(

regulisu opšti režim radnog odnosa

odnose se na poslodavce i zaposlene

)

i posebni

(

djelatnost državnih organa, javne službe, lokalnih samouprava

itd).

Zakon o radu je matični Zakon radnih odnosa i njime se uređuju sistem radnih odnosa

Podzakonski akti