UNIVERZITET U TRAVNIKU
PRAVNI FAKULTET
POSLOVNO PRAVO
PREDMET
:
RADNO PRAVO
TEMA:
------- (
Pojam i izvori radnog prava
) -------
-
seminarski rad
-
Kandidat:
Mentor:
Vedran Milošević prof.dr Sead Dizdarević
Broj indeksa:2293/17
Kiseljak,(oktobar,listopad),2019. godina.
SADRŽAJ
I UVOD.........................................................................................................1
II POJAM RADNOG PRAVA...................................................................2
2.1 IZVORI RADNOG PRAVA.................................................................2
III MESTO I ZNAČAJ RADNOG PRAVA U SISTEMU PRAVA ......5
-
ODNOS RADNOG PRAVA I DRUGIH GRANA PRAVA –
IV RADNO PRAVO ……………………………………………………….6
V IZVORI RADNOG PRAVA.....................................................................9
VI VRSTE PRAVNIH IZVORA..................................................................15
II POJAM RADNOG PRAVA
Radno pravo je grana pravnog sistema, teorijsko-naučna i nastavna disciplina koja obuhvata i
izučava državne i autonomne norme o radnim odnosima i same radne odnose, kao i posebne
oblike (institute) socijalnog osiguranja radnika i drugih osiguranika i osiguranih lica.
Za radno pravo se sigurno može reći da predstavlja jednu od najznačajnijih grana prava,
budući da reguliše radne odnose milion radnika i na taj način neodvojivo je od društvenog
položaja radnika i predstavlja srce osnovnih odnosa u društvu.
Za ovu granu prava, koju nazivamo radno pravo, poznati su i drugi nazivi, zavisno od
sadržine i obima radnog prava. Na početku je ova grana nosila naziv fabričko ili industrijsko
zakonodavstvo, jer su se pravne norme koje regulišu rad odnosile na fabričke, odnosno
industrijske radnike. Radno pravo je kasnije nosilo naziv radničko zakonodavstvo, jer se prije
svega odnosilo na radnike. Ova grana prava je ponekad nosila naziv i sindikalno pravo, zbog
značajne uloge sindikata u borbi za prava radnika, pa i radno pravo.
Savremeni, i skoro opšteprihvaćen, naziv za ovu granu pravo je radno pravo.
Ova grana prava je tijesno povezana sa drugim pravnim granama, kao što su:
- ustavno pravo
- građansko pravo
- upravno pravo
- privredno pravo
- krivično i druge grane prava.
2.1 IZVORI RADNOG PRAVA
Prema porijeklu, izvori radnog prava dijele se na:
- unutrašnje izvore ili izvore domaćeg porijekla i
- izvore međunarodnog porijekla
Unutrašnji izvori radnog prava, poredani prema pravnoj snazi, koja pripada pojedinoj vrsti
izvora prava su:
- ustav
- zakoni
- podzakonski akti (doneseni u cilju sprovođenja pojedinog zakona)
- kolektivni ugovori i
- autonomni opšti akti.
Izvori radnog prava međunarodnog porijekla su:
- konvencije i preporuke Međunarodne organizacije rada
- međunarodni sporazumi i
- bilateralni međudržavni sporazumi.
Prema kriteriju ko je donosilac, izvori radnog prava se dijele na: heteronomne izvore, koje
donose institucije vlasti (ustav, zakoni i podzakonski akti) i autonomne izvore, koje donose
subjekti na koje se primjenjuju (kolektivni ugovori i autonomni opšti akti).
1.
Izvori radnog prava
domaćeg porijekla
-
Ustav Bosne i Hercegovine
je izvor radnog zakonodavstva i ima prioritet nad
zakonskim odredbama Bosne i Hercegovine i zakonima entiteta koji nisu sa njim saglasni. U
Ustav Bosne i Hercegovine je takođe utvrđeno da su dio unutrašnjeg prava Bosne i
Hercegovine i entiteta.
-
Ustav Republike Srpske
je izvor radnog zakonodavstva. Prema Ustavu, Republika
uređuje i obezbjeđuje: radne odnose, zaštitu na radu i zapošljavanje.
- Zakoni
Zakona o radnim odnosima, Zakona o zapoščjavanju i ostvarivanju prava nezaposlenih lica
(Službeni glasnik Republike srpske broj 25/93) i Zakona o zaštiti na radu (Službeni glasnik
Republike Srpske broj 26/93). Prije donošenja ovih zakona članom 12 Ustavnog zakona za
sprovođenje Ustava Republike Srpske bilo je predviđeno da se do donošenja odgovarajućih
zakona Republike Srpske primjenjuju: Zakon o osnovnim pravima iz radnog odnosa (Službeni
glasnik Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije br. 60/89 i 42/90), kojim su bila
regulisana osnovna prava iz radnog odnosa i Zakona o radnim odnosima Bosne i Hercegovine
(Službeni glasnik SR Bosne i Hercegovine br. 20/09), kojim je bio regulisan način
ostvarivanja osnovnih prava iz radnog odnosa.
III MESTO I ZNAČAJ RADNOG PRAVA U SISTEMU PRAVA
- ODNOS RADNOG PRAVA I DRUGIH GRANA PRAVA –
Radno pravo, kao /samostalna/ grana pravnog sistema, je integralni deo pravnog sistema
/određene zemlje/, i u sebi nosi pečat /načela i bitna obeležja/ tog sistema, koji i sam
predstavlja deo sireg sistema – porodice sistema prava evropsko-kontinentalne tradicije.1
Svojstvo "samostalnosti" radnog prava kao grane prava treba razumeti na jedan relativan
način, budući da je radno pravo deo (grana) sistema prava, a ovaj je product odredjene pravne
kulture ili pravne civilizacije, sa zajedničkim i opštim idejama (filozofije prava - vladavina
/socijalnog/ prava; proklamovanje i jednaka zaštita fundamentalnih ljudskih /socijalnih/ prava;
nezavisno /radno/ sudstvo; sistem političke /industrijske/ demokratije; itd), temeljnim
vrednostima i ciljevima prava (/socijalna/ pravda; /radni/ mir; sloboda /rada i preduzetništva/;
ljudsko dostojanstvo /zaposlenog/; itd. Pored toga što je radno pravo "apsorbovalo" opšte
pravne principe i civilizacijske vrednosti prava, radno pravo je zadržalo i/li uspostavilo
naročito tesne veze sa pojedinim granama prava. Otuda, radno pravo, svojevrsna legura
privatnog i javnog prava, predstavlja “vidikovac” pravnog sistema, sa koga se vide i
svojina /poslodavac/ i rad /zaposleni/; ugovor /individualni, kolektivni/ i zakon; unutrasnje i
medjunarodno /UN, MOR, SE, EU/ pravo; materijalno i formalno pravo /parnicni postupak;
upravni postupak; arbitrazni postupak/; politicka i industrijska demokratija – tripartizam i
socijalni dijalog; filozofija prava i filozofija socijalnog prava - “luca mikrokozma” /zaposleni-
poslodavac/ i filozofija /prirodnih socijalnih/ prava; univerzalne vrednosti – pravda,
solidarnost; mir i nemir /strajk, lokaut/.
Kako ustavno pravo uređuje i osnove pravnog sistema, već to je dovoljno za postojanje tesne
povezanosti ustavnog prava i radnog prava - kao odnosa celine i dela /pravnog sistema/. Kad
se tome doda da savremeni ustavi proklamuju i garantuju i fundamentalna socijalna prava,
pored ličnih, političkih i ekonomskih; da uređuje osnove državne organizacije /koja može da
ukljući radne sudove/; osnove ekonomsko-socijalnog sistema (što može da uključi i koncept
socijalne države, odnosno koncept socijalne tržišne privrede), nesumnjiva je tesna povezanost
Radno i Ustavnog prava.
1 R. David, Les grands systems du droits contamporains, Paris, 1977; B. Kosutic, Veliki
pravni sistemi, Beograd,
2005.
